VTRVM difficilius aut maius esset negare tibi saepius idem roganti an efficere id quod rogares diu multumque, Brute, dubitavi. Nam et negare ei quem unice diligerem cuique me carissimum esse sentirem, praesertim et iusta petenti et praeclara cupienti, durum admodum mihi videbatur, et suscipere tantam rem, quantam non modo facultate consequi difficile esset sed etiam cogitatione complecti, vix arbitrabar esse eius qui vereretur reprehensionem doctorum atque prudentium.

quid enim est maius quam, cum tanta sit inter oratores bonos dissimilitudo, iudicare quae sit optima species et quasi figura dicendi? quod quoniam me saepius rogas, aggrediar non tam perficiendi spe quam experiendi voluntate; malo enim, cum studio tuo sim obsecutus, desiderari a te prudentiam meam quam, si id non fecerim, benevolentiam.

quaeris igitur idque iam saepius quod eloquentiae genus probem maxime et quale mihi videatur illud, quoquo L: cui codd. dell. nihil addi possit, quod ego summum et perfectissimum iudicem. In quo vereor ne, si id quod vis effecero eumque oratorem quem quaeris expressero, tardem studia multorum, qui desperatione debilitati experiri id nolentnolent FPM: et Columella R. R. i. praef. 28: nollent O quod se assequi posse diffidantdiffidant FPO: diffident Columella .

sed par est omnis omnia experiri, qui res magnas et magno opere expetendas concupiverunt. quod si quem aut natura sua autnatura sua aut delevit Sauppe: aut secl. Madvig. 'post sua intercidisse aliquid videtur' Heerdegen illa praestantis ingeni vis forte deficiet aut minus instructus erit magnarum artium disciplinis, teneat tamen eum cursum quem poterit; prima enim sequentem honestum est in secundis tertiisque consistere. Namnam vulg.: an L et Colum. in poetis non Homero soli locus est, ut de Graecis loquar, aut Archilocho aut Sophocli aut Pindaro, sed horum vel secundis vel etiam infra secundos;

nec vero Aristotelem in philosophia deterruit a scribendo amplitudo Platonis, nec ipse Aristoteles admirabili quadam scientia et copia ceterorum studia restinxit. nec solum ab optimis studiis excellentes viri deterriti non sunt, sed ne opifices quidem se ab ab add. Lambinus artibus suis removerunt, qui aut Ialysi, quem Rhodi vidimus, non potuerunt aut Coae Veneris pulchritudinem imitari, nec simulacro Iovis Olympii aut doryphori statuastatua vulg.: statuae L deterriti reliqui minus experti sunt quid efficere aut quo progredi possent; quorum tanta multitudo fuit, tanta in suo cuiusque genere laus, ut, cum summa miraremur, inferiora tamen probaremusmiraremur... probaremus L: miremur... probemus Norwann .

in oratoribus vero, Graecis quidem, admirabile est quantum inter omnis unus excellat; ac tamen, cum esset Demosthenes, multi oratores magni et clari fuerunt et antea fuerant nec postea defecerunt. Qua re non est cur eorum qui se studio eloquentiae dediderunt spes infringatur autaut spes maluit Lambinus languescat industria; nam neque illud ipsum quod est optimum desperandum est et in praestantibus rebus magna sunt ea quae sunt optimis proxima.

atque ego in summo oratore fingendo talem informabo qualis fortasse nemo fuit. Non enim quaero quis fuerit, sed quid sit illud, quo nihil esse possit praestantius, quod in perpetuitate dicendi non saepe atque haud scio an numquamnumquam vulg.: unquam L , in aliqua autem parte eluceat aliquando, idem apud alios densius, apud alios fortasse rarius.

sed ego sic statuo, nihil esse in ullo genere tam pulchrum, quo non pulchrius id sit unde illud ut ex ore aliquo quasi imago exprimatur; quod nequequod neque L: quod tamen neque Friedrich: quod quoniam neque Heerdegen oculis neque auribus neque ullo sensu percipi potest, cogitatione tantum et mente complectimur. Itaque et Phidiae simulacris, quibus nihil in illo genere perfectius videmus, et eis picturis quas nominavi cogitare tamen possumus pulchriora; nec vero ille artifex cum faceret Iovis formam aut Minervae,

contemplabatur aliquem e quo similitudinem duceret, sed ipsius in mente insidebat species pulchritudinis eximia quaedam, quam intuens in eaque defixus ad illius similitudinem artem et manum dirigebat. vt igitur in formis et figuris est aliquid perfectum et excellens, cuius ad cogitatam speciem imitando referuntur eaqueeaque Heerdegen: ea quae OPM: eas quae F non secl. Victorius sub oculos ipsa non caditcadit Heerdegen: cadunt L , sic perfectae eloquentiae speciem animo videmus, effigiem auribus quaerimus.

has rerum formas appellat ἰδέας ille non intellegendi solum sed etiam dicendi gravissimus auctor et magister Plato, easque gigni negat et ait semper esse ac ratione et intellegentia contineri; cetera nasci occidere fluere labi nec diutius esse uno et eodem statu. Quicquid est igitur de quo ratione et via disputetur, id est ad ultimam sui generis formam speciemque redigendum.

ac video hanc primam ingressionem meam non ex oratoriisoratoriis codd. dett.: oratoris L et Nonius disputationibus ductam sed e media philosophia repetitam, et eam quidem cum antiquam tum subobscurameam... antiquam ... subobscuram L: ea...antiqua...subobscura Bake aut reprehensionis aliquid aut certe admirationis habituram. Nam aut mirabuntur quid haec pertineant ad ea quae quaerimus—quibus satis faciet res ipsa cognita, ut non sine causa alte repetita videatur—aut reprehendent, quod inusi- tatas vias indagemus, tritas relinquamus.

ego autem et me saepe nova videri dicere intellego, cum pervetera dicam sed inaudita plerisque, et fateor me oratorem, si modo sim aut etiam quicumque simsum ... sum maluit Stangl , non ex rhetorum officinis sed ex Academiae spatiis exstitisse; illa enim sunt curricula multiplicium variorumque sermonum, in quibus Platonis primum sunt impressa vestigia. Sed et huius et aliorum philosophorum disputationibus et exagitatus maxime orator est et adiutus; omnis enim ubertas et quasi silva dicendi ducta ab illis est nec satis tamen instructa ad forensis causas, quas, ut illi ipsi dicere solebant, agrestioribus Musis reliquerunt.

sic eloquentia haec forensis spreta a philosophis et repudiata multis quidem illailla quidem ed. Rom. 1469, cf. Madvig de Fin. iv. 16, 43 adiumentis magnisque caruit, sed tamen ornata verbis atque sententiis iactationem habuit in populo nec paucorum iudicium reprehensionemque pertimuit: ita et doctis eloquentia popularis et disertis elegans doctrina defuit.

positum sit igitur in primis, quod post magis intellegetur, sine philosophia non posse effici quem quaerimus eloquentem, non ut in ea tamen omnia sint, sed ut sic adiuvet ut palaestra histrionem; parva enim magnis saepe rectissime conferuntur. Nam nec latius atque copiosius de magnis variisque rebus sine philosophia potest quisquam dicere;—

si quidem etiam in Phaedro Platonis hoc Periclem praestitisse ceteris dicitdicit codd. dett.: dicat L oratoribus Socrates, quod is Anaxagorae physici fuerit auditor; a quo censet eum, cum alia praeclara quaedam et magnifica didicisse tum uberemdidicisse tum uberem Schütz: didicisset uberem L et fecundum fuisse gnarumque, quod est eloquentiae maximum, quibus orationis modis quaeque animorum partes pellerentur; quod idem de Demosthene existimari potest, cuius ex epistulis

intellegi licet quam frequens fuerit Platonis auditor;—nec vero sine philosophorum disciplina genus et speciem cuiusque rei cernere neque earn definiendo explicare nec tribuere in partis possumus nec iudicare quae vera quae falsa sint neque cernere consequentia, repugnantia videre, ambigua distinguere. Quid dicamdicam secl. Stangl de natura rerum, cuius cognitio magnam orationiorationi vulg.: orationis L: oratori Ernesti suppeditat copiam, de vitaquid de vita Sandys: iam de vita Nixon: nam de vita Piderit , de officiis, de virtute, de moribus? satisne satisne Reid: de quibus nihil sine Schenkl: quidquamne Bake sine multa earum ipsarum rerum disciplina aut dici aut intellegi. potest?

adpotest! sed ad Lambinus et Sauppe: posse ad L has tot tantasque res adhibenda sunt ornamenta innumerabilia; quae sola tum quidemtum quidem L: iam pridem Vollbehr tradebantur ab eis qui dicendi numerabantur magistriquae...magistri secl. Kayser ; quo fit ut veram illam et absolutam eloquentiam nemo consequatur, quod alia intellegendi alia dicendi disciplina est et ab aliis rerum ab aliis verborum doctrina quaeritur.

itaque M. Antonius, cui vel primas eloquentiae patrum nostrorum tribuebat aetas, vir natura peracutus et prudensvir... prudens secl. Bake , in eo libro quem unum reliquit disertos ait se vidisse multos, eloquentem omnino neminem. Insidebat videlicet in eius mente species eloquentiae, quam cernebat animo, re ipsarem ipsam maluit Bake non videbat. Vir autem acerrimo ingenio—sic enim fuit—multa et in se et in aliis desiderans neminem plane qui recte appellari eloquens posset videbat; quod si ille nec se nec L. Crassum eloquentem putavit,

habuit profecto comprehensam animo quandam formam eloquentiae, cui quoniam nihil deerat, eos quibus aliquid aut plura deerant in eam formam non poterat includere. Investigemus hunc igitur, Brute, si possumus, quem numquam vidit Antonius aut qui omnino nullus umquam fuit; quem si imitari atque exprimere non possumus, quod idem ille vix deo concessum esse dicebat, at qualis esse debeat poterimus fortasse dicere.

tria sunt omnino genera dicendi, quibus in singulis quidam floruerunt, peraeque autem, id quod volumus, perpauci in omnibus. Nam et grandiloqui, ut ita dicam, fuerunt cum ampla et sententiarum gravitate et maiestate verborum, vehementes varii, copiosi graves, ad permovendos et convertendos animos instructi et parati—quod ipsumquod ipsum L: quorum ipsorum Lambinus: quo in ipso sunt Reid alii aspera tristi horrida oratione neque perfecta atque conclusa consequebantur, consequebantur add. Piderit (post terminata consecuti sunt add. Aldus) alii levilevi codd. dett.: leui L et structastructa Ernesti: instructa L et terminata—, et contra tenues acuti, omnia docentes et dilucidiora, non ampliora facientes, subtili quadam et pressa oratione limatielimati maluit Reid (ad Acad. ii. 66): limata L ; in eodemque genere alii callidi, sed impoliti et consultoconsulto vulg.: in consulto L rudium similes et imperitorum, alii in eadem ieiunitate concinniores, id estid est O: idest P2F: idem P1 faceti, florentes etiam et leviter ornati.

est autem quidam interiectus inter hoshos Nonius: om. L medius et quasi temperatustemperatus Nonius: temperandus L nec acumine posteriorum nec fulmineflumine Nonius utens superiorum, vicinus amborum, in neutroin neutro L: neutro Nonius excellens, utriusque particeps vel utriusque, si verum quaerimus, potius expers; isque uno tenore, ut aiunt, in dicendo fluit nihil adferens praeter facilitatemfacilitatem Manutius: facultatem L et aequabilitatemaequabilitatem Manutius: aequalitatem L aut addit aliquos ut in corona toros omnemque orationem ornamentis modicis verborum sententiarumque distinguit.

horum singulorumsingulorum secl. Bake generum quicumque vim in singulis consecuti suntin singulis consecuti sunt Poggius: in om. L: singuli sunt cons. Stangl: singuli c. sunt Schütz, magnum in oratoribus nomen habuerunt. Sed quaerendum est satisne id quod volumus effecerint.

videmus enim fuisse quosdam qui idem ornate et graviter, idem versute et subtiliter dicerent. Atque utinam in Latinis talis oratoris simulacrum reperire possemus! esset egregium non quaerere externa, domesticis esse contentos.

sed ego idem, qui in illo sermone nostro qui est expositus in Bruto multum tribuerim Latinis, vel ut hortarer alios vel quod amarem meos, recordor longe omnibus unum me me add. Schenkl anteferre Demosthenem, quem velimquem velim Mahly: eiusque vim Stangl: huiusque vim Heerdegen: eumque unum Sauppe: que vim FO: quem vim PM accommodare ad eam quam sentiamsentiam L: sentio maluit Heerdegen eloquentiam, non ad eam quam in aliquo ipse cognoverim. Hoc nec gravior exstitit quisquam nec callidior nec temperatior. Itaque nobis monendi sunt ei quorum sermo imperitus increbruit, qui aut dici sedici se L: odiose vel invidiose Madvig desiderant Atticos aut ipsi Attice voluntipsi Attice volunt L: nisi Attice nolunt Bake dicere, ut mirentur hunc maxime, quo nene add. codd. dett. Athenas quidem ipsas magis credo fuisse Atticas; quid enim sit Atticum discant eloquentiamque ipsiusipsius L: illius Bake cum codd. dett. viribus, non imbecillitate sua metiantur.

nunc enim tantum quisque laudat quantum se posse sperat imitari. Sed tamen eos studio optimo iudicio minus firmo praeditos docere quae sit propria laus Atticorum non alienum puto.

semper oratorum eloquentiae moderatrix fuit auditorum prudentia. Omnes enim qui probari volunt voluntatem eorum qui audiunt intuentur ad eamquead eamque secl. Bake et ad eorum arbitrium et nutum totos se fingunt et accommodant.

itaque Caria et Phrygia et Mysia, quod minime politaepolitae F2: polite L minimeque elegantes sunt, asciverunt aptum suis auribus opimum quoddam et tamquam adipataeadipatae Nonius: adipate L: adipatum Lambinus dictionis genus, quod eorum vicini non ita lato interiecto mari Rhodii numquam probaverunt Graecia autem multo minusGraecia ... minus secl. Sauppe: Graeci vulg. , Athenienses vero funditus repudiaverunt; quorum semper fuit prudens sincerumque iudicium, nihil ut possent nisi incorruptum audire et elegans. Eorum religioni cum serviret orator, nullum verbum insolens, nullum odiosum ponere audebat.

itaque hic, quem praestitisse diximus ceteris, in illa pro Ctesiphonte oratione longe optima summissius a primo, deinde, dum de legibus disputat, pressius, post sensim incendens iudices, ut vidit ardentis, in reliquis exsultavit audacius. Ac tamen in hoc ipso diligenter examinante verborum omnium pondera reprehendit Aeschines quaedam et exagitat inludensque duradura L: dira vulg. 'Graeco verbo (μιαρά) melius responderet impura vel putida' Sandys odiosa intolerabilia esse dicit; quin etiam quaerit ab ipso, cum quidem eum beluam appellatappellat M Goeller: appellet FPO , utrum illa verba an portenta sint; ut Aeschini ne Demosthenes quidem videatur Attice dicere.

facile est enim verbum aliquod ardens, ut ita dicam, notare idque restinctis iam animorum incendiis inridere. Itaque se purgans iocatur Demosthenes: negat in eo positas esse fortunas Graeciae, hocine an illo verbo usus sithocine... sit Sauppe ex Aug. in Cresc. ii. 1, 2, Ambros. in Luc. ii. 42, hucine an illuc manum porrexeritin hoc in eum L: hoc an illud verbum dixerit Strebaeus . Quonam igitur modo audiretur Mysus aut Phryx Athenis, cum etiam Demosthenes exagitetur ut putidus? cum vero inclinata ululantique voce more Asiatico canere coepisset, quis eum ferret aut potius quis non iuberet auferri?

ad Atticorum igitur aurisaures vulg.: aut res L teretes et religiosas qui se accommodant, ei sunt existimandi Attice dicere. Quorum genera plura sunt; hi unum modo quale sit suspicantur. Putant enim qui horride inculteque dicat, modo id eleganter enucleateque faciat, eum solum Attice dicere. Errant, quod solum; quod Attice, non falluntur.

istorum enim iudicio, si solum illud est Atticum, ne Pericles quidem dixit Attice, cui primae sine controversia deferebantur; qui si tenui genere uteretur, numquam ab Aristophane poeta fulgere tonare permiscere Graeciam dictus esset. Dicat igitur Attice venustissimus ille scriptor ac politissimus Lysias—quis enim id possit negare?—, dum intellegamus hoc esse Atticum in Lysia, non quod tenuis sit atque inornatus, sed quod nonnon secl. vulg.: an omnino? Stangl: sane Reid nihil habeat insolens aut ineptum; ornate vero et graviter et copiose dicere aut Atticorum sit aut ne sit Aeschines neve Demosthenes Atticus.

ecce autem aliqui se Thucydidios esse profitentur: novum quoddam imperitorum et inauditum genus. Nam qui Lysiam sequuntur, causidicum quendam sequuntur non ilium quidem amplum atque grandem, subtilem et elegantem tamen et quiet qui vulg.: nec qui L: nec qui . .. non p. Baiter in forensibus causis possit praeclare consistere. Thucydides autem res gestas et bella narrat et proelia, graviter sane et probe, sed nihil ab eo transferri potest ad forensem usum et publicum. Ipsae illaeillae vulg.: ille L 32 quae L: quod Heerdegen contiones ita multas habent obscuras abditasque sententias vix ut intellegantur; quod est in oratione civili vitium vel maximum.

quae est autem in hominibus tanta perversitas, ut inventis frugibus glande vescantur? an victus hominum Atheniensium beneficio excoli potuit, oratio non potuit? quis porro umquam Graecorum rhetorum a Thucydide quicquam duxit? 'at laudatus est ab omnibus.' fateor; sed ita ut rerum explicator prudens severus gravis; non ut in iudiciis versaret causas, sed ut in historiis bella narraret; itaque numquam est numeratus orator,

nec vero, si historiam non scripsisset, nomen eius exstaret, cum praesertim fuisset honoratus et nobilis. Huius tamen nemo neque verborum neque sententiarum gravitatem imitatur, sed cum mutila quaedam et hiantia locuti sunt, quae vel sine magistro facere potuerunt, germanos se putant esse Thucydidas. Nactus sum etiam qui Xenophontis similem esse se cuperet, cuius sermo est ille quidem melle dulcior, sed a forensi strepitu remotissimus.

referamus nos igiturnos igitur Ernesti: igitur nos L ad eum quem volumus incohandum et ea demumea demum Ernesti: eadem L: ea quidem Kayser: ea denique Heerdegen eloquentia informandum quam in nullo cognovit Antonius. magnum opus omnino et arduum, Brute, conamur; sed nihil difficile amanti puto. Amo autem et semper amavi ingenium studia mores tuos. Incendorincendor vulg.: incendiosior L: incendimur Heerdegen porro cotidie magis non desiderio solum, quo quidem conficior, congressus nostros, consuetudinem victus, doctissimos sermones requirens tuos, sed etiam incredibili fama virtutum admirabiliumincredibili f. v. admirabilium ed. Ven.: admirabili f. v. incredibilium L , quae specie dispares prudentia coniunguntur.

quid enim tam distans quam a severitate comitas? quis tamen umquam te aut sanctior est habitus aut dulcior? quid tam difficile quam in plurimorum controversiis diiudicandis ab omnibus diligi? consequeris tamen ut eos ipsos quos contra statuas aequos placatosque dimittas. Itaque efficis ut, cum gratiae causa nihil facias, omnia tamen sint grata quae facis. Ergo omnibus ex ex om. L: add. Halm: in maluit Heerdegen terris una Gallia communi non ardet incendio; in qua frueris ipset teipse te L: quiete vel virtute tua Sandys , cumcum L: et tamquam Bake in Italiae luceluce vulg.: lucem L cognosceris versarisque in optimorum civium vel flore vel robore. Iam quantumquanti maluit Reid illud est, quod in maximis occupationibus numquam intermittis studia doctrinae, semper aut ipse scribis aliquid aut me vocas ad scribendum!

itaque hoc sum adgressus statim Catone absoluto—quem ipsum numquam attigissem tempora timens inimica virtuti, nisi tibi hortanti et illius memoriam mihi caram excitanti non parere nefas esse duxissem—, sed testificor me a te roga- tum et recusantemrecusantem vulg.: recusandum L haec scribere esse ausum. Volo enim mihi tecum commune esse crimen, ut, si sustinere tantam quaestionem non potuero, iniustiiniuste maluit Kraffert oneris impositi tua culpa sit, mea recepti; in quo tamen iudici nostri errorem laus tibi dati muneris compensabit.

sed in omni re difficillimum est formam, quiqui Tulich (ed. Rom. 1515): quae idem in marg.: quod L χαρακτὴρ Graece dicitur, exponere optimi, quod aliud aliis videtur optimum. Ennio delector, ait quispiam, quod non discedit a communi more verborum; Pacuvio, inquit alius: omnes apud hunc ornati elaboratique sunt versus, multomulto Lambinus: multa L: multi Schenkl apud alterum neglegentius; fac alium Accio; varia enim sunt iudicia, ut in Graecis, nec facilis explicatio quae forma maxime excellat. In picturis aliosalios vulg.: alius L abdita et secl. Madvig horrida inculta, abdita et opaca, contra alios nitida laeta conlustrata delectantalios ... delectant vulg.: alius delectat L: delectatur ed. Norimb. . Quid est quo praescriptumpraescriptum codd. dett.: perscriptum L aliquod aut formulam exprimas, cum in suo quidquequidque Reid: quodque L: quaeque Heerdegen genere praestet et genera plum sint? hac ego religione non sum ab hoc conatu repulsus existimavique in omnibus rebus esse aliquid optimum, etiam si lateret, idque ab eo posse qui eius rei gnarus esset iudicari.

sed quoniam plura sunt orationum genera eaque diversa neque in unam formam cadunt omnia, laudationum scriptionum et historiarum et talium suasionum, qualem Isocrates fecit Panegyricum multique alii qui sunt nominati sophistae, reliquarumque scriptionumscriptionum secl. Sauppe: transposuit post reliquarumque deleto rerum Schenkl rerumrerum L: earum maluit Jahn formam, quae absunt a forensi contentione eiusque totius generis quod Graece ἐπιδεικτικὸν nominatur, quiaquia vulg.: qua L quasi ad inspiciendum delectationis causa comparatum est, non complectar hoc tempore; non quo neglegenda sit; est enim illa quasi nutrix eius oratoris quem informare volumus et de quo molimur aliquid exquisitius dicere. ab hac et verborum copia alitur et eorum constructio et numerus liberiore quadam fruitur licentia.

datur etiam venia concinnitati sententiarum et argutiargutiis maluit Heerdegen certique et circumscripti verborum ambitus conceduntur, de industriaque non exex Nonius: ea L insidiis sed aperte ac palam elaboratur, ut verba verbis quasi demensademensa Nonius: dimensa L et paria respondeant, ut crebro conferantur pugnantia comparenturqueconferantur ... comparenturque Manutius: conferant... comparentque L contraria et utet ut codd. dett.: et aut L: aut crebro ... et aut Heerdegen pariter extrema terminentur eundemque referant in cadendo sonum; quae in veritate causarum et rarius multo facimus et certe occultius. In Panathenaico autem Isocrates ea se se add. vulg. studiose consectatum fatetur; non enim ad iudiciorum certamen, sed ad ad add. vulg. voluptatem aurium scripserat.

haec tractasse Thrasymachum Calchedonium primum et Leontinum ferunt Gorgiam, Theodorum inde Byzantium multosque alios, quos λογοδαιδάλους appellat in Phaedro Socrates; quorum satis arguta multa, sed ut modo primumque nascentia minuta et versiculorum similia quaedam nimiumque depicta. Quo magis sunt Herodotus Thucydidesque mirabiles; quorum aetas cum in eorum tempora quos nominavi incidisset, longissime tamen ipsi a talibus deliciis vel potius ineptiis afuerunt. Alter enim sine ullis salebris quasi sedatus amnis fluit, alter incitatior fertur et de bellicis rebus canit etiam quodam modo bellicum; primisque ab his, ut ait Theophrastus, historia commota est, ut auderet uberius quam superiores et ornatius dicere.

horum aetati successit Isocrates, qui praeter ceteros eiusdem generis laudatur semper a nobis, non numquam, Brute, leniter et erudite repugnante te; sed concedasconcedas Heerdegen: credas L: credes codd. dett.: cedes Ernesti mihi fortasse, si quid in eo laudem cognoveris. Nam cum concisus ei Thrasymachus minutis numeris videretur et Gorgias, qui tamen primi traduntur arte quadam verba iunxisseiunxisse L: vinxisse codd. dett. , TheodorusTheodorus Ernesti: Thucydides L: Theodectes Nonius autem praefractior nec satis, ut ita dicam, rotundus, primus instituit dilatare verbis et mollioribus numeris explere sententias; in quo cum doceret eos qui partim in dicendo partim in scribendo principes exstiterunt, domus eius officina habita eloquentiae est.

itaque ut ego, cum a nostro Catone laudabar, vel reprehendi me a ceteris facile patiebar, sic Isocrates videtur testimonioprae test. Heerdegen Platonis aliorum iudicia debere contemnere. Est enim, ut scis, quasi in extrema pagina Phaedri his ipsis verbis loquens Socrates: Adulescens etiam nunc, o Phaedre, Isocrates est, sed quid de illo augurer libet dicere. Quid tandem? inquit ille. Maiore mihi ingenio videtur esse quam ut cum orationibus Lysiae comparetur, praeterea ad virtutem maior indoles; ut minime mirum futurum sit si, cum aetate processerit, aut in hoc orationum genere cui nunc studet tantum quantum pueris reliquis praestet omnibus qui umquam orationes attigerunt aut, si contentus his non fuerit, divino aliquo animi motu maiora concupiscat; inest enim natura philosophiaphilosophia vulg.: philosophiae L in huius viri mente quaedam.

haec de adulescente Socrates auguraturauguratur F: auguratus OPM: auguratust Stangl . At ea de seniore scribit Plato et scribit aequalis et quidem exagitator omnium rhetorum hunc miratur unum; me autem qui Isocratem non diligunt una cum Socrate et cum Platone errare patiantur. Dulce igitur orationis genus et solutum et fluenset fluens Orelli: et effluens L , sententiis argutum, verbis sonans est in illo epidictico genere quod diximus proprium sophistarum, pompae quam pugnae aptius, gymnasiis et palaestrae dicatum, spretum et pulsum foro. Sed quod educata huius nutrimentis elo- quentia esteloquentia est L: est delevit Poggius, om. Serv. ad Verg. Aen. i. 176: et scripsit Friedrich ipsa se postea colorat et roborat, non alienum fuit de oratoris quasi incunabulis dicere. Verum haec ludorum atque pompae; nos autem iamautem iam F: autem OPM: autem secl. Stangl in aciem dimicationemque veniamus.

quoniam tria videnda sunt oratori: quid dicat et quo quidque loco et quo modo, dicendum omnino est quid sit optimum in singulis, sed aliquanto secus atque in tradenda arte dici solet. Nulla praecepta ponemus, neque enim id suscepimus, sed excellentis eloquentiae speciem et formam adumbrabimus; nec quibus rebus ea paretur exponemus, sed qualis nobis esse videatur.

ac duo breviter prima; sunt enim non tam insignia ad maximam laudem quam necessaria et tamenet tamen L: et eadem Halm: tamen secl. Sorof cum multis paene communia.

nam et invenire et iudicare quid dicas magna illa quidem sunt et tamquam animi instar in corpore, sed propria magis prudentiae quam eloquentiae: qua tamen in causa est vacua prudentiaqua... prudentia? secl. Lambinus: quae qua Stangl: quae tamen incauta est si vacua prudentia Madvig: quae tamen cassa est Bake ? noverit igitur hic quidem orator, quem summum esse volumus, argumentorum et rationum locos.

nam quoniamquoniam om. ed. Venet., secl. vulg. , quicquid est quod in controversia aut in contentione versetur, in eo aut sitne aut quid sit aut quale sit quaeritur:—sitne, signis; quid sit, definitionibus; quale sit, recti pravique partibus; quibus ut uti possit orator, non ille vulgaris sed hic excellens, a propriis personis et temporibus semper, si potest, avocetpoterit, avocabit maluit Bake controversiam; latius enim de genere quam de parte disceptare licet, ut quod in universo sit probatum id in parte sit probari necesse;—

haec igitur quaestio a propriis personis et temporibus ad universi generis rationemrationem Nizolius: orationem L traducta appellatur θέσις. In hac Aristoteles adulescentis non ad philosophorum morem tenuiter disserendi, sed ad copiam rhetorum in utramque partemin utramque partem secl. Eussner , ut ornatius et uberius dici possetposset Lambinus: possit L , exercuit; idemque locos—sic enim appellat—quasi argumentorum notas tradidit unde omnis in utramque partem traheretur oratio.

facietfaciet Gulielmius: facile L igitur hic noster—non enim declamatorem aliquem de ludo aut rabulam de foro, sed doctissimum et perfectissimum quaerimus—, ut, quoniam loci certi traduntur, percurrat omnis, utatur aptis, generatim dicat; ex quo emanentemanent L: emanant vulg. etiam qui communes appellantur loci. Nec vero utetur imprudenter hac copia, sed omnia expendet et seliget; non enim semper nec in omnibus causis ex isdemex isdem L: locis eadem add. Madvig locis eadem argumentorum momentamomenta sumenda maluit Eussner sunt.

iudicium igitur adhibebit nec inveniet solum quid dicat sed etiam expendet. Nihil enim est feracius ingeniis, eis praesertim quae disciplinis exculta sunt. Sed ut segetes fecundae et uberes non solum fruges verum herbas etiam effundunt inimicissimas frugibus, sic interdum ex illis locis aut levia quaedam aut causis aliena aut non utilia gignuntur. Quorum ab oratoris iudicio dilectus nisi nisi add. Mommsen: post quorum add. Stangl magnus adhibebitur,

quonam modo ille in bonis haerebit et habitabit suis aut molliet dura aut occultabit quae dilui non poterunt atque omnino opprimet, si licebit, aut abducet animos aut aliud adferet, quod oppositum probabilius sit quam illud quod obstabit?

iam vero ea quae invenerit qua diligentia conlocabit? quoniam id secundum erat de tribus. Vestibula nimirum honesta aditusque ad causam faciet inlustris; cumque animos prima adgressione occupaverit, tinfirmabitinfirmabit L: locum sic instaurari voluit Sauppe, occupaverit, et perspicue breviterque narraverit, sua confirmabit: rem exponet, sua confirmabit Kayser: alii alia excludetque contraria; de firmissimis alia prima ponet alia postrema inculcabitque leviorainculcabit locabitque in medio leviora: Sandys non male .

atque in primis duabus dicendi partibus qualis esset summatim breviterque descripsimus. Sed, ut ante dictum est, in his partibus, etsi graves atque magnae sunt, minus et artis est et laboris; cum autem et quid et quo loco dicat invenerit, illud est longe maximum, videre quonam modo; scitum est enim, quod Carneades noster dicere solebat, Clitomachum eademeadem vulg.: ea L dicere, Charmadam autem eodem etiam modo dicere. Quod si in philosophia tantum interest quem ad modum dicas, ubi res spectatur, non verba penduntur, quid tandem in causis existimandum est quibus totis moderatur oratio?

quod quidem ego, Brute, ex tuis litteris sentiebam, non te id sciscitarisciscitari vulg.: scitari L , qualem ego in in add. vulg. inveniendo et in conlocando summum esse oratorem vellem, sed id mihi quaerere videbare, quod genus ipsius orationis optimum iudicarem: rem difficilem, di immortales, atque omnium difficillimam. Nam cum est oratio mollis et tenera et ita flexibilis ut sequatur quocumque torqueas, tum et naturae variae et voluntates multum inter se distantia effecerunt genera dicendi:

flumen aliis verborum volubilitasque cordi est, qui ponunt in orationis celeritate eloquentiam; distincta alios et interpuncta intervalla, morae respirationesque delectant: quid potest esse tam diversum? tamen est in utroque aliquid excellens. Elaborant alii in in add. codd. dett. lenitate et aequabilitate et puro quasi quodam et candido genere dicendi; ecce aliqui duritatem et severitatem quandam in in add. Poggius verbis et orationis quasi maestitiammaiestatem maluit Reid sequuntur; quodque paulo ante divisimus, ut alii graves alii tenues alii temperati vellent videri, quot orationum genera esse diximus totidem oratorum reperiuntur.

et quoniam coepi iam cumulatius hoc munus augere quam a te postulatum est—tibi enim tantum de orationis genere quaerenti respondi etiam breviter de inveniendo et conlocando—, ne nunc quidem solum de orationis modo dicam sed etiam de actionis: ita praetermissa pars nulla erit, quando quidem de memoria nihil est hoc loco dicen- dum, quae communis est multarum artium.

quo modo autem dicatur, id est in duobus, in agendo et in eloquendo. Est enim actio quasi corporis quaedam eloquentia, cumcum L: quae Ernesti constet e voce atque motu. Vocis mutationes totidem sunt quot animorum, qui maxime voce commoventur. Itaque ille perfectus, quem iam dudum nostra indicat oratio, utcumque se adfectum videri et animum audientis moveri volet, ita certum vocis admovebit sonum; de quo plura dicerem, si hoc praecipiendi tempus esset aut si tu hoc quaereres. Dicerem etiam de gestu, cum quo iunctus est vultus; quibus omnibus dici vix potest quantum intersit quem ad modum utatur orator.

nam et infantes actionis dignitate eloquentiae saepe fructum tulerunt et diserti deformitate agendi multi infantes putati sunt; ut iamiam L: sane Jahn non sine causa Demosthenes tribuerit et primas et secundas et tertias actioni; si enim eloquentia nulla sine hac, haec autem sine eloquentia tanta est, certe plurimum in dicendo potest. Volet igitur ille qui eloquentiae principatum petet et contenta voce atrociter dicere et summissa leniter et inclinata videri gravis et inflexaflexa maluit Schütz miserabilis;

mira est enim quaedam natura vocis, cuius quidem e tribus omnino sonis, inflexo acuto gravi, tanta sit et tam suavis varietas perfecta in cantibus. est autem etiam in dicendo quidam cantus obscurior, non hic e PhrygiaPhrygia L et Iul. Vict.: Lycia Quintil. xi. 3. 58 et Caria rhetorumpost rhetorum add. Ernesti quorum epilogus paene canticum, sed ille quem significat Demosthenes et Aeschines, cum alter alteri obicit vocis flexiones; dicitdicit del. Ernesti: dicit... fuisse secl. Meyer: dicit Aeschini plorare Madvig (plur L: plorare Schenkl) plorare etiam Demosthenes istum quem saepe dicatistum quem semper dicat Schenkl: illumque saepe dicat L: ipse dicit Madvig voce dulci et clara fuisse.

in quo illud etiam notandum mihi videtur ad studium persequendae suavitatis in vocibus: ipsa enim natura, quasi modularetur hominum orationem, in omni verbo posuit acutam vocem nec una plus nec a postrema syllaba citra tertiam; quo magis naturam ducem ad aurium voluptatem sequatursequetur maluit Stangl industria.

ac vocis quidem bonitasquidem bonitas Ernesti: bonitas quidem L optanda est; non est enim in nobis, sed tractatio atque usus in nobis. Ergo ille princeps variabit et mutabit: omnis sonorum tum intendens tum remittens persequetur gradus. Idemque motu sic utetur, nihil ut supersit. In gestuin gestu secl. Bake: desit aut supersit in gestu Schüts status erectus et celsus; rarus incessus nec ita longus; excursio moderata eaque rara; nulla mollitia cervicum, nullae argutiae digitorum, non ad numerum articulus cadens; trunco magis toto se ipsese ipse L et Quint.: ipse se Nonius moderans et virili laterum flexioneinflexione maluit Piderit , bracchii proiectione in contentionibus, contractione in remissis.

vultus vero, qui secundum vocem plurimum potest, quantam adferet tum dignitatem tum venustatem! in quo cum effeceris ne quid ineptum sit aut vultuosumsit aut voltuosum Nonius: aut voltuosum sit L , tum oculorum est quaedam magna moderatio. Nam ut imago est animi vultus, sic indices oculi; quorum et hilaritatis et vicissim tristitiae modum res ipsae de quibus agetur temperabunt.

sed iam illius perfecti oratoris et summae eloquentiae species exprimenda est. Quem hoc uno excellere id est orationeid est oratione secl. Schütz , cetera in eo latere indicat nomen ipsum; non enim inventor aut compositor aut actor qui actor qui Madvig: sed qui (l. 28) maluit Heerdegen: est om. Nixon (non addito qu) haec complexus est omnia, sed et Graece ab eloquendo ῥήτωρ et Latine eloquens dictus est; ceterarum enim rerum quae sunt in oratore partem aliquam sibi quisque vindicat, dicendi autem, id est eloquendi, maxima vis soli huic conceditur.

quamquam enim et philosophi quidamquidam vulg.: quidem L ornate locuti sunt—si quidem et Theophrastus a divinitatea divinitate vulg.: divinitate L loquendi nomen invenit et Aristoteles Isocratem ipsum lacessivit et Xenophontis voce Musas quasi locutas ferunt et longe omnium quicumque scripserunt aut locuti sunt exstitit et suavitate et gravitateet suav. et grav. codd. dett.: et grav. et suav. Sauppe: et gravitate L: et gravitate Heerdegen princeps Plato—, tamen horum oratio neque nervos neque aculeos oratorios ac forensis habet.

loquuntur cum doctis, quorum sedare animos malunt quam incitare, et deet de Heerdegen: fide L: sic de codd. dett.: sic... loquuntur secl. Kayser: scilicet de Stangl rebus placatis ac minime turbulentis docendi causa non capiendi loquunturloquuntur secl. Schütz , ut in eo ipso, quod delectationem aliquam dicendo aucupentur, plus non nullis quam necesse sit facere videantur. Ergo ab hoc genere non difficile est hanc eloquentiam, de qua nunc agitur, secernere.

mollis est enim oratio philosophorum et umbratilis nec sententiis nec verbis instructa popularibuspopularibus codd. dett.: popularis L vincta codd. dett.: iuncta L nec vincta numeris, sed soluta liberius; nihil iratum habet, nihil invidum, nihil atrox, nihil miserabilemiserabile vulg.: mirabile L , nihil astutum; casta, verecunda, virgo incorrupta quodam modo. Itaque sermo potius quam oratio dicitur. Quamquam enim omnis locutio oratiooratoris codd. dett.: orationis L est, tamen unius oratoris locutio hoc proprio signata nomine est.

sophistarum, de quibus supra dixi, magis distinguenda similitudo videtur, qui omnes eosdem volunt flores quos adhibet orator in causis persequi. Sed hoc differunt quod, cum sit his propositum non perturbare animos, sed placare potius nec tam persuadere quam delectare, et apertius id faciunt quam nos et crebrius, concinnas magis sententias exquirunt quam probabilis, a re saepe discedunt, intexunt fabulas, verba altiusaltius Beier: apertius L: audacius Schütz transferunt eaque ita disponunt ut pictores varietatem colorum, paria paribus referunt, adversa contrariis, saepissimeque similiter extrema definiuntdefiniunt L: finiuntur maluit Bake .

huic generi historia finitima est, in qua et narratur ornate et regio saepe aut pugna describitur; interponuntur etiam contiones et hortationes, sed in his tracta quaedam et fluens expetitur, non haec contorta et acris oratio.

ab his non multo secus quam a poetis haec eloquentia quam quaerimus sevocanda est. Nam etiam poetae quaestionem attulerunt, quidnam esset illud quo ipsi differrent ab oratoribus: numero maxime videbantur antea et versu, nunc apud oratores iam ipse numerus increbruit.

quicquid est enim quod sub aurium mensuram aliquam caditcadit L et Rufin.: cadat Wesenberg , etiam si abest a versu—nam id quidem orationis est vitium—numerus vocatur, qui Graece ῥυθμὸς dicitur. Itaque video visum esse non nullis Platonis et Democriti locutionem, etsi absit a versu, tamen quod incitatiusincitatius F2: incitatus L feratur et clarissimis verborum luminibus utatur, potius poema putandumputandam maluit Reid quam comicorum poetarum; apud quos, nisi quod versiculi sunt, nihil est aliud cotidiani dissimile sermonis. Nec tamen id est poetae maximum, etsi est eo laudabilior quod virtutes oratoris persequitur, cum versu sit astrictior.

ego autem, etiam si quorundam grandis et ornata vox est poetarum, tamen in ea cum licentiam statuo maiorem esse quam in nobis faciendorum iungendorumque verborum, tum etiam non nulli eorumnonnulli eorum Madvig: n. aurium Schütz: nonnullorum L voluntativoluntati L: voluptati Madvig: voluntate Sauppe vocibus magis quam rebus inserviuntinserviunt vulg.: inserviant L ; nec vero, si quid est unum inter eos simile—id autem est iudicium electioque verborum—, propterea cete- rarum rerum dissimilitudo intellegi non potest; sed id nec dubium est et, si quid habet quaestionis, hoc tamen ipsum ad id quod propositum est non est necessarium. Seiunctus igitur orator a philosophorum eloquentia, a sophistarum, ab historicorum, a poetarum explicandus est nobis qualis futurus sit.

erit igitur eloquens—hunc enim auctore Antonio quaerimus—is qui in foro causisque civilibus ita dicet, ut probet, ut delectet, ut flectat. Probare necessitatis est, delectare suavitatis, flectere victoriae: nam id unum ex omnibus ad obtinendas causas potest plurimum. Sed quot officia oratorisoratoris Iul. Victor: orationis L , tot sunt genera dicendi: subtile in probando, modicum in delectando, vehemens in flectendo; in quo uno vis omnis oratoris est.

magni igitur iudici, summae etiam facultatis esse debebit moderator ille et quasi temperator huius tripertitae varietatis; nam et iudicabit quid cuiquecuique L: 'valde vereor ne post cuique exciderit causae' Madvig opus sit et poterit quocumque modo postulabit causa dicere. Sed est eloquentiae sicut reliquarum rerum fundamentum sapientia. Vt enim in vita sic in oratione nihil est difficilius quam quid deceat videre. πρέπον appellant hoc Graeci, nos dicamus sane decorum; de quo praeclare et multapraeclare et multa L et Iul. Vict.: multa et praeclare Goeller praecipiuntur et res est cognitione dignissima; huius ignoratione non modo in vita sed saepissime et in poematis et in oratione peccatur.

est autem quid deceat oratori videndum non in sententiis solum sed etiam in verbis. Non enim omnis fortuna, non omnis honos, non omnis auctoritas, non omnis aetas nec vero locus aut tempus aut auditor omnis eodem aut verborum genere tractandus est aut sententiarum semperque in omni parte orationis ut vitae quid deceat est considerandum; quod et in re de qua agitur positum est et in personis eteorum qui dicunt et eorum qui audiunt.

itaque hunc locum longe et late patentem philosophi solent in officiis tractare—non cum de recto ipso disputant, nam id quidem unum est—, grammatici in poetis, eloquentes in omni et genere et parte causarum. Quam enim indecorum est, de stillicidiis cum apud unum iudicem dicas, amplissimis verbis et locis uti communibus, de maiestate populi Romani summisse et subtilitersubtiliter dicere scribendum esse suspicatus est Lambinus ! hic genere toto, at persona alii peccant aut sua aut iudicum aut etiam adversariorum, nec re solum sed saepe verbo; etsietsi enim maluit Lambinus sine re nulla vis verbi est, tamen eadem res saepe aut probatur aut reicitur alio atque alio elata verbo.

in omnibusque rebus videndum est quatenus; etsi enim suus cuique modus est, tamen magis offendit nimium quam parum; in quo Apelles pictores quoque eos peccare dicebat qui non sentirent quid esset satis. Magnus est locusest locus codd. dett.: esset l. L hic, Brute, quod te non fugit, et magnum volumen aliud desiderat; sed ad id quod agitur illud satis Cum hoc decere—quod semper usurpamus in omnibus dictis et factis, minimis et maximis—cum hoc, inquaminquam L: uspiam Madvig , decere dicimusdicimus L: dicamus Ernesti , illud non decere, et iddicimus... et id secl. Lambinus usquequaque quantum sit appareat in alioque ponatur aliudque totum sit, utrum decere an oportere dicas;—oportere enim perfectionem declarat offici,

quo et semper utendum est et omnibus, decere quasi aptum esse consentaneumque tempori et personae; quod cum in factis saepissime tum in dictis valet, in vultu denique et gestu et incessu, contraque item dedecere; quod si poeta fugit ut maximum vitium, qui peccat etiam, cum probiprobi codd. dett.: probam L orationem adfingit improbo stultove sapientis; si denique pictor ille vidit, cum in in add. vulg. immolanda Iphigenia tristis Calchas esset, tristiortristior Sauppe ex Quint. ii. 13. 13: maestior L Vlixes, maereret Menelaus, obvolvendum ca- put Agamemnonis esse, quoniam summum ilium luctum penicillo non posset imitari; si denique histrio quid deceat quaerit, quid faciendum oratori putemus?—sed cum hoc tantum sit, quid in causis earumque quasi membris faciat orator viderit: illud quidem perspicuum est, non modo partis orationis sed etiam causas totas alias alia forma dicendi esse tractandas.

sequitur ut cuiusque generis nota quaeratur et formula: magnum opus et arduum, ut saepe iam diximus; sed ingredientibus considerandum fuit quid ageremus, nunc quidem iam quocumque feremur danda nimirum vela sunt. Ac primum informandus est ille nobis quem solum quidem vocant Atticum.

summissus est et humilis, consuetudinem imitans, ab indisertis re plus quam opinione differens. Itaque eum qui audiunt, quamvis ipsi infantes sint, tamen illo modo confidunt se posse dicere. Nam orationis subtilitas imitabilis illa quidem videtur esse existimanti, sed nihil est experienti minus. Etsi enim non plurimi sanguinis est, habeat tamen sucum aliquem oportet, ut, etiam si illis maximis viribus careat, sit, ut ita dicam, integra valetudine.

primum igitur eum tamquam e vinculis numerorum eximamus. Sunt enim quidam, ut scis, oratoriioratorii codd. dett.: oratori L numeri, de quibus mox agemus, observandi ratione quadam, sed alio in genere orationis, in hoc omnino relinquendi. Solutum quiddam sit nec vagum tamen, ut ingredi libere, non ut licenter videatur errare. Verba etiam verbis quasi coagmentare neglegat. Habet enim ille tamquam hiatus et concursuset concursus Quint. ix. 4. 37 et Iul. Victor, p. 432 concursu L vocalium molle quiddam et quod indicet non ingratam neglegentiam de re hominis magis quam de verbis laborantis.

sed erit videndum de reliquis, cum haec duo ei liberiora fuerint, circuitus conglutinatioque verborum. Illa enim ipsa contracta et minuta non neglegenter tractanda sunt, sed quaedam etiam neglegentia est diligens. Nam ut mulieres esse dicuntur non nullae inornatae, quasi id ipsum deceat, sic haec subtilis oratio etiam incompta delectat; fit enim quiddam in utroque, quo sit venustius, sed non ut appareat. Tum removebitur omnis insignis ornatus quasi margaritarum,

ne calamistri quidem adhibebuntur; fucati vero medicamenta candoris et ruboris omnia repellentur; elegantia modo et munditia remanebit. Sermo purus erit et Latinus, dilucide planeque dicetur, quid deceat circumspicietur; unum aberit, quod quartum numerat Theophrastus in orationis laudibus: ornatumornatus L: ornamentum Tulich. Lambinus etc.: moratum Bake illud, suave et adfluens. Acutae crebraeque sententiae ponentur et nescio unde ex abdito erutae; ac—quodac quod Friedrich: idque Moser: atque L in hoc oratoreoratore L: orator maluit Manutius dominabitur—verecundus erit usus oratoriae quasi supellectilis.

supellex est enim quodam modo nostra, quae est in ornamentis, alia rerum alia verborum. Ornatus autem verborum duplexorn. autem verborum duplex vulg.: ornatus autem duplex L: verborum orn. autem duplex Stangl : unus simplicium alter conlocatorum. Simplex probatur in propriis usitatisque verbis, quod aut optime sonat aut rem maxime explanatsonat... explanat L: sonant... explanant codd. dett. ; in alienis aut translatum et factumet factum Schüts: aut factum L: ac sumptum Lambinus aliunde ut mutuo, aut factum ab ipso ac novumac novum Schüts: aut novum L: ut novum Lambinus aut priscum et inusitatum; sed etiam inusitatainusitatum ... inusitata codd. dett.: usit.... usit. L ac prisca sunt in propriis, nisi quod raro utimur.

conlocata autem verba habent ornatum, si aliquid concinnitatis efficiunt, quod verbis mutatis non maneat manente sententia; nam sententiarum ornamenta quae permanent, etiam si verba mutaveris, sunt illa quidem permulta, sed quae emineant pauciora.

ergo ille tenuis orator, modo sit elegans, nec in faciendis verbis erit audax et in transferendis verecundus et parcus et in priscis in reliquisquein reliquisque Reid: parcus in priscis edd. plurimi ornamentis et verborum et sententiarum demissior; ea ea add. Heerdegen translatione fortasse crebrior, qua frequentissime sermo omnis utitur non modo urbanorum, sed etiam rusticorum: si quidem est eorum gemmare vitis, sitiresitire F2 cum Quint. viii. 6. 6 et Non.: scire F1O1P1: lascivire MO2P2 d agros, laetas esse segetes, luxuriosa frumenta.

nihil horum parum audacter, sed aut simile est illi unde transferas, aut si res suum nullum habet nomen, docendi causa sumptum, non ludendi videtur. Hoc ornamento liberius paulo quam ceteris utetur hic summissus, nec tam licenter tamen quam si genere dicendi uteretur amplissimo; itaque illud indecorum, quod quale sit ex decoro debet intellegi, hic quoque apparet, cum verbum aliquod altius transfertur idque in oratione humili ponitur quod idem in aliaalia L: alta Manutius deceret.

illam autem concinnitatem, quae verborum conlocationem inluminat eis luminibus quae Graeci quasi aliquos gestus orationis σχήματα appellant, quod idem verbum ab eis etiam in sententiarum ornamenta transfertur, adhibetadhibet L: adhibebit Bake hic quidemhic quidem vulg.: quidem hic L subtilis, quem nisi quod solum ceteroquiceteroqui Heerdegen: ceteroquin codd. dett.: ceteroque L recte quidam vocant Atticum, sed paulo parcius; nam sic utsicut vulg.: si ut L in epularum apparatu a a add. codd. dett. magnificentia recedens non se parcum solum sed etiam elegantem videri volet, et eligetet eliget Bake: eliget L: eligetque Lambinus quibus utatur;

sunt enim pleraque aptaapta Lambinus: aptae L huius ipsius oratoris de quo loquor parsimoniae. Nam illa de quibus ante dixi huic acuto fugienda sunt: paria paribus relata et similiter conclusa eodemque pacto cadentia et immutatione litterae quasiquasi secl. Lambinus: post quoddam transtulit Schütz quaesitae venustates, ne elaborata concinnitas et quoddam aucupium delectationis manifesto deprehensum appareat;

itemque si quae verborum iterationes contentionem aliquam et clamorem requirent, erunt ab hac summissione orationis alienae; ceteris promiscue poterit uti, continuationem verborum modo relaxet et dividat utaturque verbis quam usitatissimis, translationibus quam mollissimis; etiam illa sententiarum lumina adsumetadsumet Lambinus: adsumat L , quae non erunt vehementer inlustria. Non faciet rem publicam loquentem nec ab inferis mortuos excitabit nec acervatim multa frequentans una complexione devinciet. Valentiorum haec laterum sunt nec ab hoc, quem informamus, aut exspectanda aut postulanda; erit enim ut voce sic etiam oratione suppressior.

sed pleraque ex ills convenient etiam huic tenuitati, quamquam isdem ornamentis utetur horridius; talem enim inducimus. Accedetaccedet Lambinus: accedit L actio non tragica nec scaenae, sed modica iactatione corporis, vultu tamen multa conficiens; non hoc quo dicuntur os ducere, sed illo quo significant ingenue quo sensu quidque pronuntient.

huic generi orationis aspergentur etiam sales, qui in dicendo nimiumnimium L: mirum Aldus quantum valent; quorum duo genera sunt, unum facetiarum, alterum dicacitatis. Vtetur utroque; sed altero in narrando aliquid venuste, altero in iaciendo mittendoque ridiculo, cuius genera plura sunt; sed nunc aliud agimus.

illud admonemus tamen ridiculo sic usurum oratorem ut nec nimis frequenti ne scurrile sit, nec subobsceno ne mimicummimicum Nonius ct Iul. Victor: inimicum L , nec petulanti ne improbum, nec in calamitatem ne inhumanum, nec in facinus ne odii locum risus occupet, neque aut sua persona aut iudicum aut tempore alienum. Haec enim ad illud indecorum referuntur.

vitabit etiam quaesita nec ex tempore ficta, sed domo adlata, quae plerumque sunt frigida. Parcet et amicitiis et dignitatibus, vitabit insanabilis contumelias, tantum modo adversarios figet nec eos tamen semper nec omnis nec omni modo. Quibus exceptis sic utetur sale et facetiis, ut ego ex istis novis Atticis talem cognoverimcognovi maluit Reid neminem, cum id certe sit vel maxime Atticum.

hanc ego iudico formam summissi oratorisoratoris esse maluit Bake , sed magni tamen et germani Attici; quoniam quicquid est salsum aut salubre in oratione, id proprium Atticorum est. E quibus tamen non omnes faceti: Lysias satis et Hyperides, Demades praeter ceteros fertur, Demosthenes minus habetur; quo quidem mihi nihil videtur urbanius, sed non tam dicax fuit quam facetus; est autem illud acrioris ingeni, hoc maioris artis.

vberius est aliud aliquantoque robustiustoque robustius hinc incipit codex Abbrincensis (A) quam hoc humile de quo dictum est, summissius autem quam illud de quo iam dicetur amplissimum. Hoc in genere nervorum vel minimum, suavitatissuavitatis AL: sanitatis Beier: sanguinis Schütz autem est vel plurimum. Est enim plenius quam hoc enucleatum, quam autemautem si A illud ornatum copiosumque summissius.

huic omnia dicendi ornamenta conveniunt plurimumque est in hac orationisorationis FPO: ornamenti A forma suavitatis. In qua multi floruerunt apud Graecos, sed Phalereus Demetrius meo iudicio praestitit ceteris, cuius oratio cum sedate placideque liquiturliquitur A: labitur Purgold: loquitur L , tum inlustrant eam quasi stellae quaedam translata verba atque immutataimmutata L: mutata A . Translata dico, ut saepe iam, quae per similitudinem ab alia re aut suavitatis aut inopiae causa transferuntur; immutataimmutata Schütz: mutata AL , in quibus pro verbo proprio subicitur aliud quod idem significet sumptum ex re aliqua consequenti.

quod quamquam transferendo fit, tamen alio modo transtulit cumcum L: quod A dixitcum dixit secl. Stangl Ennius arce et urbe orba sumarce et urbe orba sum vulg.: arcem et urbem orbas L: arcent urbem orbam A , alio modomodo secl. Stangl , si pro patria arcem dixissetsi ... dixisset secl. Goeller ; et horridam Africam terribili tremere tumultu cum dicit pro Afris immutate Africamcum... Africam secl. Bake : hanc ὑπαλλαγήν rhetores, quia quasi summutantur verba pro verbis, μετωνυμίαν grammatici vocant,

quod nomina transferuntur; Aristoteles autem translationi et haec ipsa subiungit et abusionem, quam κατάχρησιν vocat, ut cum minutum dicimus animum pro parvo; et abutimur verbis propinquis, si opus est vel quod delectat vel quod decetdecet A: licet L . Iam cum fluxerunt continuo plures translationes, alia plane fit oratio; itaque genus hoc Graeci appellant ἀλληγορίαν: nomine recte, genere melius ille qui ista omnia translationes vocat. Haec frequentat Phalereus maxime suntque dulcissima; et quamquam translatio est apud eum multa, tamen immutationes nusquam crebriores.

in idem genus orationis—loquor enim de illa modica ac temperata—verborum cadunt lumina omnia, multa etiam sententiarum; lataelaetae Iulius Victor eruditaeque disputationes ab eodem explicabuntur et loci communes sine contentione dicenturexplicabuntur... dicentur A: explicantur ... dicuntur L . Quid multa? e philosophorum scholis tales fere evadunt; et nisi coram erit comparatus ille fortior, per se hic quemquem L: quod A dico probabitur.

est enim quoddam etiam insigne etinsigne et C: insignibus maluit Stangl florensflorens C: floribus Heerdegen orationis pictum et expolitum genus, in quo omnes verborum, omnes sententiarum inligantur lepores. Hoc totum e sophistarum fontibus defluxit in forum, sed spretum a subtilibus, repulsum a gravibus in ea dede L: demum Iulius Victor: demum de Stangl qua loquor mediocritate consedit.

tertius est ille amplus copiosus, gravis ornatus, in quo profecto vis maxima est. Hic est enim, cuius ornatum dicendi et copiam admiratae gentes eloquentiam in civitatibus plurimumpluribus A valere passae sunt, sed hanc eloquentiam, quae cursu magno sonituque ferretur, quam suspicerent omnesomnes om. A , quam admirarentur, quam se adsequi posse diffiderent. Huius eloquentiae est tractare animos, huius omni modo permovere. Haec modo perfringit, modo inrepit in sensus; inserit novas opiniones, evellit insitas.

sed multum interest inter hoc dicendi genus et superiora. Qui in illo subtili et acuto elaboravit ut callide arguteque diceret, nec quicquam altius cogitavitcogitavit Heerdegen: cogitaret L: nec ... cogitaret om. A , hoc uno perfecto magnus orator est, et sietsi Jahn: si AL: sed Friedrich non maximus; minimeque in lubrico versabitur et, si semel constiterit, numquam cadet. Medius ille autem, quem modicum et temperatum voco, si modo suum illud satis instruxerit, non extimescetextimescit L ancipites dicendi incertosque casus; etiam si quando minus succedet, ut saepe fit, magnum tamen periculum non adibit: altealte A: aliter L enim cadere non potest.

at vero hic noster, quem principem ponimus, gravis acer ardens, si ad hoc unum est natus aut in hoc solo se exercuit aut huic generi studuitstudet L uni nec suam copiam cum illis duobus generibusgeneribus om. A temperavit, maxime est contemnendus. Ille enim summissus, quod acute et veteratorie dicit, sapiens iamiam AL: tamen Stangl , medius suavis, hic autem copiosissimus, si nihil aliud est, vix satis sanus videri solet. Qui enim nihil potest tranquille, nihil leniter, nihil partite definite distincte facetefacte maluit Stangl dicere, praesertim cum causae partim totae sint eo modo partim aliqua ex parte tractandae si is non praeparatis auribus inflammare rem coepitcoeperit Stangl cum codice m , furere apud sanos et quasi inter sobrios bacchari vinulentus videturvidebitur maluit H. Stephanus .

tenemus igitur, Brute, quem quaerimus, sed animo; namnam A: non L: unde non manu, nam manu si Klotz manu si prehendissem, ne ipse quidem sua tanta eloquentia mihi persuasisset ut se dimitterem. sed inventus profecto est ille eloquenseloquens secl. Bake , quem numquam vidit Antonius. Quis est igitur isis A: sed L ? complectar brevi, disseram pluribus. Is est enim eloquens, qui et humilia subtiliter et altaalta A: magna L graviter et mediocria temperate potest dicere. Nemo is, inquies, umquam fuit.

ne fueritne fuerit L: ne dūtu fueris A: ne dum tu videris Heerdegen: ne dum tu videris, ne fuerit Stangl . Ego enim quid desiderem, non quid viderim disputo redeoque ad illam Platonis de qua dixeram rei formam et speciem, quam etsi non cernimus, tamen animo tenere possumus. Non enim eloquentem quaero neque quicquam mortale et caducum, sed illud ipsum, cuius qui sit compos, sit eloquens; quod nihil est aliud nisi eloquentia ipsa, quam nullis nisi mentis oculis videre possumus. Is erit igitur eloquens, ut idem illud iteremus, qui poterit parva summisse, modica temperate, magna graviter dicere.

tota mihi causa pro Caecina de verbis interdictide verbis interdicti L: re vera A fuit: res involutas definiendo explicavimus, ius civile laudavimus, verba ambigua distinximus. Fuit ornandus in Manilia lege Pompeius: temperata oratione ornandi copiam persecuti sumus. Ius omne retinendae maiestatis Rabiri causa continebatur: ergo in ea omniin ea omni Heerdegen: ibi omni Stangl: in omni L: in eo A genere amplificationis exarsimus.

at haec interdum temperanda et varianda sunt. Quod igitur in accusationis septem libris non reperitur genus? quod in HabitiHabiti AL: Aviti vulg. ? quod in Corneli? quod in plurimis nostris defensionibus? quae exempla selegissem, nisi vel nota esse arbitrarer velaccusarentur vel opes A: arbitrarer L ipsiarbitrarer vel ipsi Schütz possent legereposse eligere L qui quaererent. Nulla est enim ullo in genere laus oratorisoratoris om. A ml: oratoria Bentley cuius in nostris orationibus non sit aliqua si non perfectio, at conatus tamen atque adumbratio.

non adsequimur; at quid sequisequi Heerdegen: siqui A: si qui F: si quid OPM: at quid deceat vulg. deceat videmus. Nec enim nunc de nobis, sed de re dicimus; in quo tantum abest ut nostra miremur, etet A, secl. Stangl: ut L: etiam Friedrich usque eo difficiles ac morosi sumus, ut nobisnobis interdum Schütz, coll. Quintil. x. 1. 24, xii. 1. 22 non satis faciat ipse Demosthenes; qui quamquam unus eminet inter omnis in omni genere dicendi, tamen non semper implet auris meas; ita sunt avidae et capaces et saepe aliquid immensum infinitumque desiderant.

sed tamen, quoniamquod iam L et hunc tu oratorem cum eius studiosissimo Pammene, cum esses Athenis, totum diligentissime cognovisti nec eum dimittis e manibus et tamen nostra etiam lectitas, vides profecto ilium multa perficere, nos multa conari, ilium posse, nos velle quocumque modo causa postulet dicere. NamNam A: Sed L: et A: nam et L ille magnus et successit ipse magnis et maximos oratores habuit aequalis; nos minusminus A: nimis Manutius: non minus vulg., om. L . Magnum fecissemus, si quidem potuissemus quo contendimus pervenire in ea urbe in qua, ut ait Antonius, auditus eloquens nemo erat.

atqui si Antonio Crassus eloquens visus non est aut sibi ipse, numquam Cotta visus esset, numquam Sulpicius, numquam Hortensius; nihil enim ample Cotta, nihil leniter Sulpicius, non multa graviter Hortensius; superiores magis ad omne genus apti, Crassum dico et Antonium. Ieiunas igitur huius multiplicis et aequabiliteraequaliter Schütz in omnia genera fusae orationis auris civitatis accepimus, easque nos primi, quicumque eramuseramus L: oramus (superscripto ba) A et quantulumcumque dicebamus, ad huius generis dicendidicendi om. A audiendi incredibilia studia convertimus.

quantis illa clamoribus adulescentuli diximus de supplicio parricidarumde...parricidarum om. A , quae nequaquam satis defervissefatis deperiisse A post aliquanto sentire coepimus: Quid enim tam commune quam spiritus vivis, terra mortuis, mare fluctuantibusfluctuantibus codd. or. Rosc.: eluctantibus A: fluctibus L , litus eiectis? ita vivunt, dum possunt, ut ducere animam de caelo non queant; ita moriuntur ut eorum ossa terram non tangant; ita iactantur fluctibus ut numquam adluantur; ita postremo eiciuntur ut ne ad saxa quidem mortui conquiescant, et quae sequuntur; sunt enim omnia sic ut adulescentis non tam re et maturitate quam spe et exspectatione laudati. Ab hac etiam indole iam illa matura: vxor generi, noverca filii, filiae paelex.

nec vero hic erat unus ardor in nobis ut hoc modo omnia diceremus. Ipsa enim illa pro Rosciopro Roscio seel. Bake, coll. Quintil. xii. 1. 20 iuvenilisin iuvenali Schütz: ex iuvenali Heerdegen redundantia multa habet attenuata, quaedam etiam paulo hilariora, utut Lambinus: at AL pro Habito, pro Cornelio compluresque aliae. Nemo enim orator tam multa ne in Graeco quidem otio scripsit quam multa sunt nostra, eaque hanc ipsam habent quam probo varietatem.

an ego Homero, Ennio, reliquis poetis et maxime tragicis concederem ut ne omnibus locis eadem contentione uterentur crebroque mutarent, non numquam etiam ad cotidianum genus sermonis accederent: ipse numquam ab illa acerrima contentione discederem? sed quid poetas divino ingenio profero? histriones eos vidimus quibus nihil posset in suo genere esse praestantius, qui non solum in dissimillimis personis satis faciebant, cum tamentamen AL: tamquam Peter in suis versarentur, sed et comoedum in tragoediis et tragoedum in comoediis admodum placere vidimus: ego non elaborem?

cum dico me, te, Brute, dico; nam in me quidem iam pridem effectum est quod futurum fuit; tu autem eodem modo omnis causas ages? aut aliquod causarum genus repudiabis? aut in isdem causis perpetuum etet secl. Schütz eundem spiritum sine ulla commutatione obtinebis? demosthenes quidem, cuius nuper inter imagines tuas ac tuorum, quod eum credo amares, cum ad te in Tusculanum venissem, imaginem ex aere vidi, nil Lysiae subtilitatesubtilitati AP2 cedit, nihil argutiis et acumineacumini FPO HyperidiHyperidis FP: Hypericlis O , nil levitate Aeschini et splendore verborum.

multae sunt eius totaeet totae L orationes subtiles, ut contra Leptinem; multae totae graves, ut quaedam Philippicae; multae variae, ut contra Aeschinem falsae legationis, ut contra eundem propro se in maluit Jahn causa Ctesiphontis. Iam illud medium quotiens vult arripit et a gravissimogravissimis A discedensdiscedens AL: descendens Schütz eo potissimum delabitur. Clamores tamen tum movet et tum in dicendo plurimum efficit, cum gravitatisgravitati aptis maluit Reid locis utitur.

sed ab hoc parumper abeamus, quando quidem de genere, non de homine quaerimus: rei potius, id est eloquentiae vim et naturam explicemus. Illud tamen quod iam ante diximus meminerimus, nihil nos praecipiendi causa esse dicturos atque itaita AL: id coniecit Reid potius acturos ut existimatores videamur loqui, non magistri. In quo tamen longius saepesaepe om. L progredimurprogrediemur probavit Stangl , quod videmus non te haec solum esse lecturum, qui ea multo quam nos qui quasiquasi L: ea A docere videmurvidemur A: videamur L habeas notiora, sed hunc librum etiam si minus nostra commendatione, tuo tamen nomine divulgari necesse est.

esse igitur perfecte eloquentis puto non eam tantumtantum codd. dett.: solum L: tam A facultatem habere quae sit eius propria, fuse lateque dicendi, sed etiametiam L: earn A vicinam eius ac finitimam dialecticorum scientiamvicinam...scientiam om. A adsumere. Quamquam aliud videtur oratio esse aliud disputatio, nec idem loqui esse quod dicere, ac tamen utrumque in disserendo est: disputandi ratio et loquendi dialecticorum sitsit AL, secl. Beier: est Orelli , oratorum autem dicendi et ornandi. Zeno quidem ille, a quo disciplina Stoicorum est, manu demonstrare solebat quid inter has artis interesset; nam cum compresserat digitos pugnumque fecerat, dialecticam aiebat eius modi esse; cum autem deduxerat et manum dilataverat; palmae illius similem eloquentiam esse dicebat.

atque etiam ante hunc Aristoteles principio artis rhetorical dicit illam artem quasi ex altera parte respondere dialecticae, ut hoc videlicet differant inter se quod haec ratio dicendi latior sit, illa loquendi contractior. Volo igitur huic summo omnem quae ad dicendum trahi possit loquendi rationem esse notam; quae quidem res, quod te his artibus eruditum minime fallit, duplicem habuithabet A docendi viam. Nam et ipse Aristoteles tradidit praecepta plurima disserendi et postea qui dialectici dicuntur spinosiora multa pepererunt.

egoego A: ergo L eum censeo qui eloquentiae laude ducatur non esse earum rerum omnino rudem, sed vel illa antiqua vel hac Chrysippi disciplina institutum. Noverit primum vim, naturam, genera verborum et simplicium et copulatorum; deinde quot modis quidque dicatur; qua ratione verum falsumne sit iudicetur; quid efficiatur e quoquee quoque A: eo quoque L , quid cuique consequens sit quidve contrarium; cumque ambigue multa dicantur, quo modo quidque eorum divididividi AL: distingui coniecit Nesemann: dilucide explanari Reid explanarique oporteat. Haec tenenda sunt oratori—saepe enim occurrunt—, sed quiaquia A: quod OPM: quo F: quoniam Jahn sua sponte squalidiora sunt, adhibendus erit in his explicandis quidam orationis nitor.

et quoniam in omnibus quae ratione docentur et via primum constituendum est quid quidque sit—nisi enim inter eos qui disceptantdisceptant A: disceptent L convenit quid sit illud quodquod A: de quo L ambigitur, nec recte disseri umquam nec ad exitum perveniri potestdisseres unquam nec ad exitum perveniri potes A —, explicanda est saepe verbis mens nostra de quaque re atque involutainvoluta Hoerner cum codd. dett.: involutae AL rei notitianotio maluit Piderit definiendo aperienda est, si quidem est definitio oratio, quae quid sit id de quo agitur ostendit quam brevissime; tum, ut scis, explicato genere cuiusque rei videndum est quae sint eius generis sive formae sive partes, ut in eas tribuatur omnis oratio.

erit igitur haec facultas in eo quem volumus esse eloquentem, ut definire rem possit nec id faciat tam presse et anguste quam in illis eruditissimis disputationibus fieri solet, sed cum explanatius tum etiam uberius et ad commune iudicium popularemque intellegentiam accommodatius; idemque etiam, cum res postulabit, genus universum in species certas, ut nulla neque praetermittatur neque redundet, partietur ac dividet. Quando autem id faciatquando autem aut (et PM) quomodo id facias L aut quo modo, nihil ad hoc tempus, quoniam, ut supra dixi, iudicem esse me, non doctorem volo.

nec vero aa om. FPO dialecticis modo sit instructus et habeat omnis philosophiae notos ac tractatos locos. Nihil enim de religione, nihil de mortemorte FPO: more A , nihil de pietate, nihil de caritate patriae, nihil de bonis rebusnovis rebus FPM: rebus novis O aut malis, nihil de virtutibus aut vitiis, nihil de officioofficiis A , nihil de dolore, nihil de voluptate, nihil de perturbationibus animi et erroribus, quae saepe cadunt in causas etet A: sed L ieiunius agunturet... aguntur secl. Rubner , nihil, inquam, sine ea scientia quam dixi graviter ample copiose dici et explicari potest.

de materia loquor orationis etiam nunc, non de ipso genere dicendi. Volo enim prius habeat orator rem de qua dicat, dignam auribus eruditis, quam cogitet quibus verbis quidque dicat aut quo modoaut quo modo om. A ml ; quem etiam, quo grandior sit et quodam modo excelsior, ut de Pericle dixi supra, ne physicorum quidem esse ignarum volo. Omniavolo omnino maluit Bake profecto, cum se a caelestibus rebus referet ad humanascum. ..humanas secl. Hoerner , excelsius magnificentiusque et dicet et sentiet.

cum illacumque illa L divina cognoverit, nolo ignoret nenolo ne L: volo ne codd. dett. haec quidem humana. Ius civile teneat, quo egent causae forenses cotidie. Quid est enim turpius quam legitimarum et civilium controversiarum patrocinia suscipere, cum sis legum et civilis iuris ignarus? cognoscat etiam rerum gestarum et memoriae veteris ordinem, maxime scilicet nostrae civitatis, sed etiamsed etiam A: sed et L imperiosorum populorum et regum inlustrium; quem laborem nobis Attici nostri levavit labor, qui conservatis notatisque temporibus, nihil cum inlustre praetermitteret, annorum septingentorum memoriam uno libro conligavit. Nescire autem quid ante quam natus sis accident, id est semper esse puerum. Quid enim est aetas hominis, nisi ea memoriaea memoria A: memoria L rerum veterum cum superiorumsuperioribus A: superiore vulg. aetate contexitur? commemoratio autem antiquitatis exemplorumque prolatio summa cum delectatione et auctoritatem orationi adfert et fidem.

sic igitur instructus veniet ad causas, quarum habebit genera primum ipsa cognita. Erit enim ei perspectum nihil ambigi posse in quo non aut res controversiam faciat aut verba: res aut de vero aut de recto aut de nomine, verba aut de ambiguo aut de contrario. Nam si quando aliud in sententia videtur esse aliud in verbis, genus est quoddam ambigui quod ex praeterito verbo fieri solet, in quo quod est ambiguorum proprium res duas significari videmus.

cum tam pauca sintsint L: sunt A genera causarum, etiam argumentorum praecepta pauca suntpauca sunt L: pauca A . Tradititradita A sunt e quibus ea ducantur duplices loci: uni e rebus ipsis, alteri adsumpti. Tractatio igitur rerum efficit admirabilemadmirabiliorem L orationem; nam ipsae quidem res in perfacili cognitione versantur. Quid enim iam sequitur, quod quidem artis sit, nisi ordiri orationem, in quoin quo L: in qua A aut concilietur auditor aut erigatur aut paret se ad discendumad discendum A: ad dicendum L ; rem breviter exponere et probabiliter et aperte, ut quid agatur intellegi possit; sua confirmare, adversaria evertere, eaque efficere non perturbate, sed singulis argumentationibus ita concludendis, ut efficiatur quod sit consequens eis quae sumentur ad quamque rem confirmandam; post omnia perorationeperoratione Halm: perorationem A: per orationem L inflammantem restinguentemve concludere? has partis quem ad modum tractet singulas difficile dictu est hoc loco; nec enim semper tractantur uno modo.

quoniam autem non quem doceam quaero, sed quem probem, probabo primum eum qui quid deceat videritviderit A: videbit L . Haec enim sapientia maxime adhibenda eloquenti est, ut sit temporum personarumque moderator. Nam nec semper nec apud omnis nec contra omnis nec pro omnibus nec cum cum add. Fiedrich omnibusnec pro omnibus nec cum omnibus om. A ml eodem modo dicendum arbitror. is erit ergo eloquens qui ad id quodcumque decebit poterit accommodare orationem. Quod cum statuerit, tum ut quidque erit dicendum ita dicet, nec satura ieiune nec grandia minute nec item contra, sed erit rebus ipsis par et aequalis oratio.

principia verecunda, nondumnondum Al: non Lm elatis incensa verbis, sed acuta sententiis vel ad offensionem adversarii vel ad commendationem sui. Narrationes credibiles nec historicohistoricae A sed prope cotidiano sermone explicatae dilucide. Dein si tenuis causa estsi tenuis causa est, cod. Vict.: si tenuis causa erit Jahn: si tenues causae AL , tumtum L: om. A etiam argumentandi tenue filum et in docendo et in refellendo, idque ita tenebitur, ut quanta ad rem tanta ad orationem fiat accessio.

cum vero causa ea inciderit in qua vis eloquentiae possit expromi, tum se latius fundet orator, tum reget et flectet animos et sic adficiet ut volet, id est ut causae natura et ratio temporis postulabit.

sed erit duplex eius omnis ornatus ille admirabilis, pro- pter quem ascendit in tantum honorem eloquentiased erit... eloquentia secl. Bake . Nam cum omnis pars orationis esse debet laudabilis, sic ut verbum nullum nisi aut grave aut elegans excidatsic ut... excidat secl. Bake , tum sunt maxime luminosae et quasi actuosae partes duae: quarum alteram in universi generis quaestione pono, quam, ut supra dixi, Graeci appellant θέσιν, alteram in augendis amplificandisque rebus, quae ab isdem αὔξησις est nominata.

quae etsi aequabiliteraequabiliter emend. vetus: aequaliter AL toto corpore orationis fusa esse debet, tamen in communibus locis maxime excelletdebent ... excellent maluit Bake ; qui communes sunt sunt add. vulg. appellati eo quod videntur multarum idem esse causarum, sed propriiproprio A singularum esse debebunt. Atat vulg.: ac AL vero illa pars orationis, quae est de genere universo, totas causas saepe continet. Quicquid est enim illud in quo quasi certamen est controversiae, quod Graece κρινόμενον dicitur, id ita dici placet, ut traducatur ad perpetuam quaestionem atque uti deuti de Stangl: ut inde A: ut de L universo genere dicatur, nisi cum de vero ambigiturambigetur L: ambigitur A , quod quaeri coniectura solet.

dicetur autem non Peripateticorum more—est enim illorum exercitatio elegans iam inde ab Aristotele constituta—, sed aliquanto nervosius et ita de re communia dicentur, ut et pro reis multa leniter dicantur et in adversaries aspere. Augendis vero rebus et contra abiciendis nihil est quod non perficere possit oratio; quod etet om. A inter media argumenta faciendum est quotiescumque dabitur vel amplificandi vel minuendi locus, et paene infinite in perorando.

duo restantduo restant Schüts: duae res sunt enim A: duo sunt L tractatae A enim, quae bene tractata ab oratore admirabilem eloquentiam faciuntfaciunt Stephanus: faciant AL . Quorum alterum est, quod Graeci ἠθικὸν vocant, ad naturasnaturam A et ad mores et ad omnem vitae consuetudinem accommodatum; alterum, quod idem παθητικὸν nominant, quo perturbantur animi et concitantur, in quo uno regnat oratio. Illud superius come iucundum, ad benevolentiam conciliandam paratum; hoc vehemensvehementius A incensum incitatum, quo causae eripiuntur: quod cum rapide fertur, sustineri nullo pacto potest.

quo genere nos mediocres aut multo etiam minus, sed magno semper usi impetu saepe adversaries de statu omni deiecimus. Nobis pro familiari reo summus orator non respondit Hortensius; a nobis homo audacissimus Catilina in senatu accusatus obmutuit; nobis privata in causa magna et gravi cum coepisset Curio pater respondere, subito adsedit, cum sibi venenis ereptam memoriam diceret.

quid ego de miserationibus loquarloquor A ? quibus eo sum usus pluribus quod, etiam si plures dicebamus, perorationem mihi tamen omnes relinquebant; in quo ut viderer excellere non ingenio sed dolore adsequebar. Quae qualiacumque in me sunt—me enimenim om. A paenitet A: non paenitet L ipsum paenitet quanta sint—, sed apparent in orationibus, etsi carent libri spiritu illo, propter quem maiora eadem illa cum agunturquae aguntur A quam cum leguntur videri solent.

nec vero miseratione solum mens iudicum permovenda est —qua nos ita dolenter uti solemus ut puerum infantem in manibus perorantes tenuerimus, ut alia in causa excitato reo nobili, sublato etiam filio parvo, plangore et lamentatione complerimuscomplerimus vulg.: compleremus AL forum—, sed est faciendum etiam ut irascatur iudex mitigetur, invideat faveat, contemnat admiretur, oderit diligat, cupiat fastidiatfastidiat Stangl (Philol. xlv. 193): taedeat A: satietate afficiatur L: abhorreat Stegmann , speret metuat, laetetur doleat; qua in varietate duriorum accusatio suppeditabit exempla, mitiorum defensiones meae.

nullo enim modo animus audientis aut incitari aut leniri potest, qui modus a me non temptatus sit,—dicerem perfectum, si ita iudi- carem, nec in veritate crimen arrogantiae extimescerempertimescerem A ; sed, ut supra dixi, nulla me ingeni sed magna vis animi inflammat, ut me ipse non teneam; nec umquam is qui audiret incenderetur, nisi ardens ad eum perveniretaudiet incendetur ... perveniet Bake oratio. Vterer exemplis domesticis, nisi ea legisses, uterer alienis vel Latinis, si ulla reperirem, vel Graecis, si deceret. Sed Crassi perpauca sunt nec ea iudiciorum, nihil Antoni, nihil Cottae, nihil Sulpici; dicebat melius quam scripsit Hortensius.

verum haec vis, quam quaerimus, quanta sit suspicemursuspicamur A , quoniam exemplum non habemus, aut si exempla sequimur, a Demosthene sumamus et quidem perpetuae dictionis ex eo loco unde in Ctesiphontis iudicio de suis factis, consiliis, meritis in rem publicam adgressus est dicere. Ea profecto oratio in eam formam quae est insita in mentibus nostris includi sic potest, ut maior eloquentia ne requiraturnon requiratur L quidem.

sed iam forma ipsaipsa om. A restat et χαρακτὴρ ille qui dicitur; qui qualis esse debeat ex hishis A: ipsis L: iis ipsis Lambinus quae supra dicta sunt intellegi potest. Nam et singulorum verborum et conlocatorum lumina attigimus; quibus sic abundabit, ut verbum ex ore nullum nisi aut elegans aut grave exeat, ex omnique genere frequentissimae translationes erunt, quod eae propter similitudinem transferunt animos et referunt ac movent huc et illuc, qui motus cogitationis celeriter agitatus per se ipse delectat. Et reliqua ex conlocatione verborum quae sumuntur quasi lumina magnum adferunt ornatum orationi; sunt enim similia illis quae in amplo ornatu scaenae aut fori appellantur insignia, non quiaquia A et Quintil. ix. 1, 37: quod L sola ornent, sed quod excellant.

eadem ratio est horum quae sunt orationis lumina et quodam modo insignia: cum aut duplicantur iteranturque verba aut leviterleviter Ernesti (cf. Gesner ad Quintil. ix. 1, 38): breviter AL Quintil.: bis breviter Pluygers commutata ponuntur, aut ab eodem verbo ducitur saepius oratio aut in idem coniciturconicitur AL: committitur Quint. cod. M: concluditur Pluygers aut utrumque, aut adiungitur idem iteratum aut idem ad extremum refertur aut continenter unum verbum non in eademin eadem AL: eadem Quintil. sententia ponitur; aut cum similiter vel cadunt verba vel desinunt; aut cum suntcum sunt A: multis modis L Quintil.: cum cumulantur Jahn: cum cumulatis Mommsen contrariis relata contraria; aut cum gradatim sursum versus rediturreditur AL: itur et reditur Kayser: itur Sandys: retroque dicitur Vo'lbehr ; aut cum demptis coniunctionibus dissolute plura dicuntur; aut cum aliquid praetereuntes cur id faciamus ostendimus; aut cum corrigimus nosmet ipsos quasi reprehendentes; aut si est aliqua exclamatioexclamatio A Quint.: explanatio L vel admirationis vel questionisconquestionis cum codd. dett. maluit Lambinus ; aut cum eiusdem nominis casus saepius commutantur.

sed sententiarum ornamenta maiora sunt; quibus quia frequentissime Demosthenes utiturutitur A: utatur L et codd. Quint. BM , sunt qui putentputent A: putant L idcirco eius eloquentiam maxime esse laudabilem. Et vero nullus fere ab eo locus sine quadam conformatione sententiae dicitur; nec quicquam est aliud dicere nisinisi A Quint.: nisi quam aut L: nisi aut codd. dett. omnis aut certe plerasque aliqua specie inluminare sententias: quas cum tu optime, Brute, teneas, quid attinet nominibus uti aut exemplis? tantum modo notetur locus.

sic igitur dicet ille, quem expetimus, ut verset saepe multis modis eadem eteadem et Quint.: eandem et A: eadem ut L una in reuna in re vulg.: in una re Quint.: unam rem A: unam in rem L haereat in eademque commoretur sententiain eademque commoretur sententia Quint.: et in eandem commoretur sententiam L: in eadem commoreturque sententia A (Iul. Vict. p. 433); saepe etiam ut extenuet aliquid, saepe ut inrideat; ut declinet a proposito deflectatque sententiam; ut proponat quid dicturus sit; ut, cum transegerit iam aliquid, definiat; ut se ipse revocet; ut quod dixitdixit AL: dixerit Quintil. iteret; ut argumentum ratione concludat; ut interrogando urgeat; ut rursus quasi ad interrogata sibi ipsequasi et sibi ipse om. A respondeat; ut contra acac L: ut A: et Quint. dicat accipi et sentiri velit; ut addubitet ecquid potius aut quo modo dicat; ut dividat in partis; ut aliquid relinquat ac neglegat; ut ante praemuniat; ut in eo ipso in quo reprehendatur culpam in adversarium conferat;

ut saepe cum eis qui audiunt, non numquam etiam cum adversario quasi deliberet; ut hominum sermones moresque describat; ut muta quaedam loquentia inducat; ut ab eo quod agitur avertat animos; ut saepe in hilaritatem risumve convertat; ut ante occupet quod videaturuideatur Quintil. (codd. AM): videat L: putet A opponi; ut comparet similitudines; ut utaturut utatur Quint. (cod. A): utatur AL exemplis; ut aliud alii tribuens dispertiat; ut interpellatorem coerceat; ut aliquid reticere se dicat; ut denuntiet quid caveant; ut liberius quid audeat; ut irascatur etiam, ut obiurget aliquando; ut deprecetur, ut supplicet, ut medeatur; ut a proposito declinet aliquantumut a p.... aliquantum secl. Bake ; ut optet, ut exsecretur; ut fiat eis apud quos dicetdicet L: dicit A familiaris.

atque alias etiam dicendi quasi virtutes sequetursequetur A Quint.: sequatur L : brevitatem, si res petet; saepe etiam rem dicendo subiciet oculis; saepe supra feret quam fieri possit; significatio saepe erit maior quam oratio; saepe hilaritas, saepe vitae naturarumque imitatio. hoc in genere—nam quasi silvam vides—omnis eluceat oportet eloquentiae magnitudo.

sed haec nisi conlocata et quasi structa et nexa verbis ad eam laudem quam volumus aspirare non possunt. De quo cum mihi deinceps viderem esse dicendum, etsi movebantmovebant A: non movebant L iam me illa quae supra dixeram tamen eis quae sequuntur perturbabar magis. Occurrebat enim posse reperiri non invidos solum, quibus referta sunt omnia, sed fautores etiam laudum mearum, qui non censerent eius viri esse, de cuius meritis senatus tanta iudicia fecisset comprobante populo Romano quanta de nullo, de artificio dicendi litteris tam multa mandare. Quibus si nihil aliud responderem nisi me M. Bruto negare roganti noluisse, iusta esset excusatio, cum et amicissimo et praestantissimo viro et recta et honesta petenti satis facere voluissem.

sed si profitererprofiterer Ernesti: profitear L: profiteatur A —quod utinam possem!—me studiosis dicendi praecepta et quasi vias quae ad eloquentiam ferrentferrent AL: ferent Jahn: ferant Kayser traditurum, quis tandem id iustus rerum existimator reprehenderetreprehenderet AL: reprehendet cod. Vict.: reprehendat Bake ? nam quis umquam dubitavit quinquin L: quod A in re publica nostra primas eloquentia tenuerit semper urbanis pacatisquepacatis maluit Piderit rebus, secundas iuris scientia? cum in altera gratiae, gloriae, praesidi plurimum esset, in altera praescriptionumpraescriptionum cod. Laur. Poggii: persecutionum AL cautionumque praeceptio, quae quidem ipsa auxilium ab eloquentia saepe peteret, ea vero repugnante vix suas regiones finisque defenderet.

cur igitur ius civile docere semper pulchrum fuit hominumque clarissimorum discipulis floruerunt domus: ad dicendum si quis acuat aut adiuvet in eoaut...eo secl. Hoerner iuventutem, vituperetur? nam si vitiosum est dicere ornate, pellatur omnino e civitate eloquentia; sin ea non modo eos ornat penes quos est, sed etiam iuvat universamuniversam L: iuvat eversam A rem publicam, cur aut discere turpe est quod scire honestum est aut quod posse pulcherrimum est id non gloriosum est docere?

'at alterum factitatum est, alterum novum.' fateor; sed utriusque rei causa est. Alteros enim respondentes audire sat erat, ut ei qui docerent nullum sibi ad earn rem tempus ipsi seponerent, sed eodem tempore et discentibus satis facerent et consulentibus; alteri, cum domesticum tempus in cognoscendis componendisque causis, forense in agendis, reliquum in sese ipsis reficiendisomne consumerent, quem habebant instituendi aut docendi locum? atque haud scio an plerique nostrorum oratorum contra atque noscontra atque nos om. L ingenio plus valuerint quam doctrina; itaque illi dicere meliusmelius docere L1 quam praecipere, nos contra fortasse possumus.

'at dignitatem docere non habet.' certe, si quasi in ludo; sed si monendo, si cohortando, si percontando, si communicandocommunicando A: commemorando L , si interdum etiam una legendo, audiendo, nescio cur cumcur cum vulg.: cur non AL eiecit Lambinus: cur secl. Bake: nescio cur ... etiam secl. Madvig docendo etiam aliquid aliquando si possispossis A: posses L: si possis vulg. melioresmelius L facere, cur nolis? an quibus verbis sacrorum alienatio fiat docere honestum est, ut estut est om. A : quibus ipsa sacra retineri defendique possint non honestum est?

'at ius profitentur etiam qui nesciunt; eloquentiameloquentiam A: eloquentia L autem illi ipsi qui consecuti sunt tamen eaea om. L: eam, tamen Stangl se valere dissimulantdissimulat AL: dissimulatur Ernesti .' propterea quod prudentia hominibus grata est, lingua suspecta. Num igitur aut latere eloquentia potest aut id quod dissimulat effugit aut est periculum ne quis putet in magna arte et gloriosa turpe esse docere alios id quod ipsi fuerit honestissimum discere?

ac fortasse ceteri tectiores; ego semper me didicisse prae me tuli. Quiqui vulg.: quid AL enim possem, cum etet om. A afuissem domodomo om. L adulescens et horum studiorum causa mariamaria A: mare L transissem et doctissimis hominibus referta domus esset et aliquae fortasse inessent in sermone nostro doctrinarum notae cumque vulgo scripta nostra legerentur, dissimularedissimularem L: dissimulare? non me Stangl me didicisse? Quidquid AL: qui codd. dett. erat cur om. A erat cur probaremimprobarem Jahn nisi quod parum fortasse profeceram?

quod cum ita sit, tamen ea quae supra dicta sunt plus in disputando quam ea de quibus dicendum est dignitatis habuerunt.

de verbis enim componendis et de syllabis prope modum dinumerandis et dimetiendis loquemur; quae etiam si sunt, sicuti mihi videntur, necessaria, tamen fiunt magnificentius quam docentur. Est id omnino verum, atat Schenkl: ut A: sed L proprie in hoc dicitur. Nam omnium magnarum artium sicut arborum altitudo nos delectat, radices stirpesque non item; sed esse illa sine his non potest. Me autem sive pervulgatissimuspervagatissimus L ille versus, qui vetat artem pudere proloqui quam factites, dissimulare non sinit quiqui Madvig: quin AL: quantum Reid delecter, sive tuum studium a me hoc volumen expressit, tamen eis quos aliquid reprehensuros suspicabar respondendum fuit.

quod si ea quae dixi non ita essent, quis tamen se tam durum agrestemque praeberet qui hanc mihi non daret veniam, ut cum meae forenses artes et actiones publicae concidissent, non me aut desidiae, quod facere non possum, aut maestitiae, cui resisto, potius quam litteris dederem? quae quidem me antea in iudicia atque in curiam deducebant, nunc oblectant domi; nec vero talibus modo rebus qualis hic liber continet, sed multo etiam gravioribus et maioribus; quae si erunt perfectae, profecto maximismaximis om. L rebus forensibus nostris et externiset externis om. L inclusae et domesticaeet domesticae om. L litterae respondebunt. Sed ad institutam disputationem revertamur.

conlocabuntur igitur verba, aut ut inter se quam aptissime cohaereant extrema cum primis eaque sint quam suavissimis vocibus, aut utaut ut A: ut aut L forma ipsa concinnitasque verborum conficiat orbem suum, aut ut comprehensio numerose et apte cadat. Atque illud primum videamus quale sit, quod vel maxime desiderat diligentiam, ut fiatut fiat A: est enim L: est enim ut fiat vulg. quasi structura quaedam nec tamen fiatfiat A: fiet L operose; nam esset cum infinitus tum puerilis labor; quod apud Lucilium scite exagitat in Albucio Scaevola: quam lepide lexislexis AL: λέξεις edd. compostaecompostae vulg.: composit(a)e AL ut tesserulae omnesarte pavimento atque emblemate vermiculato!

nolo haec tam minuta constructio appareat; sed tamen stilus exercitatus efficiet facile formulamformulam A: hanc viam L: formam ac viam Reid componendi. Nam ut in legendo oculus sic animus in dicendo prospiciet quid sequatur, ne extremorum verborum cum insequentibus primis concursus aut hiulcas voces efficiat aut asperas. Quamvis enim suaves gravesque sententiae tamen, si inconditeinconditis L positis verbis efferuntur, offendent auris, quarum est iudicium superbissimum. Quod quidem Latina lingua sic observat, nemo ut tam rusticus sit quiqui vulg.: quin AL vocalis nolit coniungere.

in quo quidam etiam Theopompum reprehendunt, quod eas litteras tanto opere fugerit, etsi idem magister eius Isocrates fecerat; at non Thucydides, ne ille quidem haud paulo maior scriptor Plato nec solum in eis sermonibus qui διάλογοι dicuntur, ubi etiam de industria id faciendum fuit sed in populari oratione, qua mos est Athenis laudari in contione eos qui sint in proeliis interfecti; quae sicquae ... sit non male secl. Bake probata est, ut eam quotannis, ut scis, illo die recitari necesse sit. In ea est crebra ista vocaliumvocalium Manutius: vocum AL concursio, quam magna ex parte ut vitiosam fugit Demosthenes.

sed Graeci viderint; nobis ne sine si L: nisi A cupiamus. quidem distrahere voces conceditur. Indicant orationes illae ipsae horridulae Catonis, indicant omnes poetae praeter eos qui, ut versum facerent, saepe hiabant, ut Naevius: vos, qui accolitis Histrum fluvium atque algidam et ibidem: quam numquam vobis Grai atque barbari. at Ennius saepesaepe A: semel L Scipio invicte, et semel quidem noset semel quidem nos Heerdegen: et quidem nos AL: et quidem nos semel Bergk: atque item nos Seyffert : hoc motu radiantis etesiae in vada ponti.

hoc idem nostri saepius non tulissent, quod Graeci laudare etiam solent. Sed quid ego vocalis? sine vocalibus saepe brevitatis causa contrahebant, ut ita dicerent: multi' modis, in vas'in vas' Heerdegen: etuas A: muas L argenteis, palmi'palmi' Ribbeck: palmet A: palma et L crinibus, tecti' fractis. Quid vero licentius quam quod hominum etiam nomina contrahebant, quo essent aptiora? nam ut duellum bellum, etet om. A duis bis, sic Duellium eum qui Poenos classe devicit Bellium nominaverunt, cum superiores appellati essent semper Duellii. Quin etiam verba saepe contrahuntur non usus causa sed aurium. Quo modo enim vester Axilla Ala factus est nisi fuga litterae vastioris? quam litteram etiam e maxillis et taxillistaxillis A: axillis L et paxillopaxillo A: pauxillo L et vexillo consuetudo elegans Latini sermonis evellit.

libenter etiam copulando verba iungebant, ut sodes pro si audes, sis pro si vis. Iam in uno capsis tria verba sunt. Ain pro aisne, nequire pro non quire, malle pro magis velle, nolle pro non velle, dein etiam saepe et exin pro deinde et pro exinde dicimus. Quid, illud non olet unde sit, quod dicitur cum illis, cum autem nobis non dicitur, sed nobiscum? quia si ita diceretur, obscaenius concurrerent litterae, ut etiam modo, nisi autem interposuissem, concurrissent. Ex eo est mecum et tecum, non cum me et cum te, ut esset simile illis nobiscum atque vobiscumvobiscum et nobiscum AL: correxerunt Itali .

atque etiam a quibusdam sero iam emendatur antiquitas, qui haec reprehendunt. Nam pro deum atque hominum fidem deorum aiunt. Ita credo hoc illi nesciebant: an dabat hanc consuetudo licentiam? itaque idem poeta qui inusitatius contraxerat: patris mei meum factum pudet pro meorum factorum, et texitur, exitium examen rapit pro exitiorum,non dicit liberum, ut plerique loquimur, cum cupidos liberum aut in liberum loco dicimus, sed ut isti volunt: neque tuomtuum A: tu L umquam in gremium extollas liberorumex te genus, et idem: namque Aesculapi liberorum. at ille alter in Chryse non solum: cives, antiqui amici maiorum meum, quod erat usitatum, sed durius etiam: consilium socii, augurium atque extum interpretes; idemque pergit: postquam prodigium horriferum, portentumportentum vulg.: portentu AL pavos; quae non sane sunt in omnibusomnibus L: hominibus A: omnibus nominibus Heerdegen: nominibus Stangl neutris usitata. Nec enim dixerim tam libenter armum iudicium,—etsi est apud eundem: nihilne ad te de iudicio armum accidit?— quam centuriam fabrum et procum,

ut censoriae tabulae loquuntur, audeo dicere, non fabrorum aut procorum; planeque duorum virorum iudicium aut trium virorum capitalium aut decem virorum stlitibus iudicandis dico numquam. Et quidet quid Heerdegen: ecqui Stangl: atqui vulg.: quid A: et qui L dixitdux L Accius? video sepulcra duo duorum corporum; idemque mulier una duum virum. quid verum sit intellego; sed alias ita loquor ut concessum est, ut hoc velvel om. A pro deum dico vel pro deorum, alias ut necesse est, cum trium virum, non virorum, et sestertium nummum, non sestertiorumsestertiorum Itali: sestertium A: om. L nummorum, quod in his consuetudo varia non est.

quid quod sic loqui, nosse, iudicasse vetant, novisse iubent et iudicavisse? quasi vero nesciamus in hoc genere et plenum verbum recte dici et imminutum usitate. Itaque utrumque Terentius: eho tu, cognatumcognatum AL: sobrinum Terent. Phorm. tuom non noras? post idem Stilponem inquam noveras. Sient plenum est, sintsient ... sint Heerdegen: si et ... sient L: sin... sin A imminutum; licet utare utroque. Ergo ibidemergo * ibidem Jahn poetae nomen excidisse suspicatus: alibi rectius esse vidit Stangl : quae quam sint caraquae quam sint cara Ribbeck: quam cara sint quae AL post carendocarendo FPO: carenda Lachmann: carendi A intellegunt,quamque attinendi magni dominatus sientscient AL . Nec vero reprehenderim scripsere alii rem etet om. Quint.: etsi Lambinus scripserunt esse verius sentio, sed consuetudini auribus indulgenti libenter obsequor. isdemisdem codd. dett.: idem AL campus habet inquit Ennius; et in templis: EIDEMeidem Heerdegen: idem AL PROBAVIT; at isdemisdem L: eisdem A erat verius, nec tamen eisdem ut opimius.; male sonabat isdemeisdem... eisdem A: isdem ... isdem L corr. Heerdegen : impetratum est a consuetudine ut peccare suavitatis causa liceret. Et posmeridianasposmeridianas Velius Long. p. 2237: pomeridianas AL quadrigas quam postmeridianas quadriiugas quadriiugas add. Doederlein libentius dixerim et me hercule quam me hercules. Non scire quidem barbarum iam videturvidetur L: videatur A , nescire dulcius. Ipsum meridiem cur non medidiem?

credo, quod erat insuavius. †vna insuavius. una AL: insuavius. absona Hellmuth: insuavius. insuavissima Jahn praepositio est afaf Stegmann ex Velio Longo p. 2224: ab A: ea FPO: abs eaque Lambinus , quae nunc tantum in accepti tabulis manet ac ne hisac ne his Ernesti: aeneis A: ne his L quidem omnium, in reliquo sermone mutata est; nam amovit dicimus et abegit et abstulit, ut iam nescias a'nea'ne Schütz: anne AL verum sit an ab an absab an abs Schütz: absis A: abs L . Quid si etiam abfugitabfugit Gellius (xv. 3, 2): afugit FO: affugit PM: afugit quod fugit A, unde aufugit quod abfugit Heerdegen turpeturpe L: forte A visum est et abfer noluerunt, aufugit et aufugit et add. Schütz e Velio Longo aufer malueruntaufer maluerunt om. A ? quae praepositio praeter haec duo verba nullo alio in verbo reperietur. Noti erant et navi et nari, quibus cum IN praeponi oporteret, dulcius visum est ignotos, ignavos, ignarosignoti, ignavi, ignari L dicere quam ut veritas postulabat. Ex usu dicunt et e re publica, quod in altero vocalis excipiebat, in altero esset asperitas, nisinisi x maluit Stangl litteram sustulisses, ut exegit, edixit; refecit, rettulit, reddidit: adiuncti verbi prima littera praepositionemprima littera praepositionem Maioragius: primam litteram praepositio AL commutavit, ut subegit, summovitsummovit ed. vet.: summutavit FO: submutavit PM: turn mutavit A , sustulit.

quid in verbis iunctis? quam scite insipientem non insapientem, iniquum non inaequum, tricipitem non tricapitem, concisum non concaesum! Ex quo quidam pertisum etiam volunt, quod eadem consuetudo non probavit. Quid vero hoc elegantius, quod non fit natura, sed quodam instituto? indoctus indoctus A cum Gellio: inductus FO1: inclitus O2P2M2 dicimus brevi prima littera, insanus producta, inhumanusinhumanus FOP1: insipiens in marg. P2: insanus A: inmanis Luc. Müller brevi, infelix longa. Et, ne multis, quibus in verbis eae primae litterae sunt quae in sapientesapiente AL: sano Bake cod. Erl. atque felicefelice FPO Gellius: infelice A: felide. in Stangl , producte dicitur, in ceteris omnibus breviter; itemque composuit, consuevit, concrepuit, confecit. Consule veritatem: reprehendet; refer ad auris: probabunt. Quaere cur ita sit: dicent iuvaresit...iuvare Gellius: se... iuvari AL: se ... iuvare Bake . Voluptati autem aurium morigerari debet oratio.

quin ego ipse, cum scirem ita maiores locutos esseesse om. A , ut nusquam nisi in vocali aspiratione uterentur, loquebar sic, ut pulcros, Cetegos, triumpos, Cartaginempulchros ceteros (et cethegos L) triumphos Carthaginem AL: corr. vulg. dicerem; aliquando, idque sero, convicio aurium cum extorta mihi veritas esset, usum loquendi populo concessi, scienotiam mihi reservavi. Orcivios tamen et Matones, Otones, Caepiones, sepulcra, coronas, lacrimaslacrimas om. A dicimus, quia per aurium iudicium licet. Burrum semper Ennius, numquamnusquam A Pyrrhum; vi patefecerunt BrugesBruges Victorius (var. lect. xiv. 3): Fruges FP Phruges O: Phry A , non Phryges, ipsius antiqui declarant libri. Nec enim Graecam litteram adhibebant, nunc autem etiam duas, et cum PhrygumPhrygum Schütz: Phyrrum A et Phrygibus dicendum esset, absurdum erat aut etiam inetiam in Hoerner: etiam Madvig: tam in L: tamen A barbaris casibus Graecam litteram adhibere aut recto casu solum Graece loqui; tamen et Phryges et Pyrrhum aurium causa dicimus.

quin etiam, quod iam subrusticum videtur, olim autem politius, eorum verborum, quorum eaedem erant postremae duae litterae, quae sunt in optimus, postremam litteram detrahebant, nisi vocalis insequebatur. Ita non erat ea offensio in versibus quam nunc fugiunt poetae novi. Sicsic A: ita L enim loquebamurloquebamur AL: loquebantur ed. Rom. : qui est omnibuomnibu A: omnibus L ' princeps non omnibusomnib. A : omnium L princeps, et: vita illa dignudignu A: dignum L ' locoque non dignus. Quod si indocta consuetudo tam est artifex suavitatis, quid ab ipsa tandem arte et doctrina postulari putamus?

haec dixi brevius quam si hac de re unauna postulata A (oculi errore ex postulari natum), unde una proposita Heerdegen: una posita Stroebel disputarem—est enim locus hic late patens de natura usuque verborum—longius autem quam instituta ratio postulabat.

sed quia rerum verborumque iudicium in prudentiain prudentia A: prudentiae L est, vocum autem et numerorum aures sunt iudices, et quod illa ad intellegentiam referuntur, haec ad voluptatem, in illis ratio invenit, in his sensus artem. Aut enim neglegenda fuit nobis voluntasvoluntas Bake: voluptas AL aurium, quibus probari nitebamurnitebamur Stangl: videbamur A: volebamus L , aut ars eius conciliandae reperienda.

duae sunt igitur res quae permulceant auris, sonus et numerus. De numero mox, nunc de sono quaerimus. Verba, ut supra diximus, legenda sunt potissimum bene sonantia, sed ea non ut poetae exquisita ad sonum, sed sumpta de medio. qua pontus HellesHelles A: hellus L superat tmolum L: superadmolum A , †supera Tmolum ac Tauricos†ac Tauricos PM: ad Tauricos FO: adauricos A: qua ponte ab Helles superat Tmolum et Tauricos Madvig : locorumlocorum AL: colchorum O2, unde auricomus Colchorum <aries> Ribbeck splendidis nominibus inluminatus est versus, sed proximus inquinatus insuavissima littera: finisfinis L: finitus A frugifera et effertaefferta Lachmann ad Lucr. vi. 258: ferta L: feria A1 arva AsiaeAsiae A: Asia L tenet.

qua re bonitate potius nostrorum verborum utamur quam splendore Graecorum, nisi forte sic loqui paenitet: qua tempestate Helenam Parisparis helenam AL: transp. Lachmann, cp. de Orat. iii. 219 et quae sequuntur. Immo vero ista sequamur asperitatemque fugiamus: habeo istancistanc Ribbeck: ista A: istan L ego perterricrepam itemqueitemque Ernesti: idemque L: fidem ... A : versutiloquas malitias. nec solum componentur verba ratione, sed etiam finienturcomponentur... finientur L: componantur ... finiantur A , quoniam id iudicium esse alterum aurium diximus. Etet A: sed L finiunturfiniuntur L: finiantur A aut ipsa compositione et quasiet quasi AL: aut quasi Schütz aut quodam genere vulg.: ut quaedam genera AL sua sponte, aut quodam genere verborum, inin om. A quibus ipsis concinnitas inest; quae sive casus habent in exitu similis sive paribus paria redduntur sive opponuntur contraria, suapte natura numerosa sunt, etiam si nihil est factum de industria.

in huius concinnitatis consectatione Gorgiam fuisse principem accepimus; quo de genere illa nostra sunt in Miloniana: Est enim, iudices, haec non scripta. sed nata lex, quam non didicimus, accepimus, legimus, verum ex natura ipsa arripuimus, hausimus, expressimus, ad quam non docti, sed facti, non instituti, sed imbuti sumus. Haec enim talia sunt, ut, quia referuntur eo quoeo quo Stangl: ea quae A: ad ea quae L: ad ea ad quae codd. dett.: ad quae Friedrich debent referri, intellegamus non quaesitum esse numerum, sed secutum.

quod fit item in contrariis referendis, ut illa sunt quibus non modo numerosa oratio sed etiam versus efficitur: eam quam nihil accusas damnas— condemnas dixisset qui versum effugere velletdixisset... voluisset A: diceret...vellet L —, bene quam meritam esse autumas dicisautumas dicis A: autumas pro autimas dicis L: dicis secl. Stangl male mereremerere FPO1: mereri AP2M ? id quod scis prodest nihil; id quodnescis obest? versum efficit ipsa relatio contrariorum. Idemidem A: id L esset in oratione numerosum: quod scis nihil prodest; quod nescis multum obest. semper haec, quae Graeci ἀντίθετα nominant, cum contrariis opponuntur contraria, numerum oratorium necessitate ipsa efficiunt etiametiam A: et eum L sine industria.

hoc genere antiqui iam ante Isocratem delectabantur et maxime Gorgias, cuius in oratione plerumque efficit numerum ipsa concinnitas. Nos etiam in hoc genere frequentes, ut illa sunt in quarto accusationis: Conferte hanc pacem cum illo bello, huius praetoris adventum cum illius imperatoris victoria, huius cohortem impuram cum illius exercitu invicto, huius libidines cum illius continentia: ab illo qui cepit conditas, ab hoc qui constitutas accepit captas dicetis Syracusas.

ergo et hi numeri sint cogniti et genus illud tertium explicetur quale sit, numerosae et aptae orationis. Quod qui non sentiunt, quas auris habeant aut quid in his hominis simile sit nescio. Meae quidem et perfecto completoque verborum ambitu gaudent et curta sentiunt nec amant redundantia. Quid dico meas? contiones saepe exclamare vidi, cum apte verba cecidissent. Id enim exspectant aures, ut verbis conligetur sententiacolligentur sententiae L . 'non erat hoc apud antiquos.' Et quidem nihil aliud fere non erat; nam et verba eligebanteffingebant A et sententias gravis et suavis reperiebant, sed eas aut vinciebant aut explebant parum.

'hoc me ipsum delectat' inquiunt. Quid si antiquissima illa pictura paucorum colorum magis quamquem quam maluit Stangl haec iam perfecta delectet, illa nobis sit credo repetenda, haec scilicet repudianda! nominibus veterum gloriantur. Habet autem ut in aetatibus auctoritatem senectus, sic in exemplis antiquitas, quae quidem apud me ipsum valet plurimum. Nec ego id quod deest antiquitati flagito potius quam laudo quod est; praesertim cum eaea om. A maiora iudicem quae sunt quam illa quae desunt. Plus est enim in verbis et in sententiis boni, quibus illi excellunt, quam in conclusione sententiarum, quam non habent. post inventa conclusio est, qua credo usuros veteres illos fuisse, si iam nota atque usurpata res esset; qua inventa omnis usos magnos oratores videmus.

sed habet nomen invidiam, cum in oratione iudiciali et forensi numerus Latine, Graece ῥυθμός Latine, Graece ῥυθμός secl. Ernesti inesse diciturcum... dicitur secl. Stangl . Nimis enim insidiarum ad capiendas auris adhiberi videtur, sisi L: cum si A etiam in dicendo numeri ab oratore quaeruntur. Hoc freti isti et ipsi infracta et amputata loquuntur et eos vituperant qui apta et finita pronuntiant; si inanibus verbis levibusque sententiis, iure; sinsin P2: sint FP1OA probae res, lecta verba, quid est cur claudere aut insistere orationem malint quam cum sententia pariter excurrere? hic enim invidiosus numerus nihil adfert aliud nisi ut sit apte verbis comprehensa sententia; quod fit etiam ab antiquis, sed plerumque casu saepeplerumque casu, saepe AL: parum tumque casu sive Friedrich natura; et quae valde laudantur apud illos, ea fere quia sunt conclusa laudantur.

et apud Graecos quidem iam anni prope quadringenti sunt cum hoc probatur; nos nuper agnovimus. Ergo Ennio licuit vetera contemnenti dicere: versibus, quos olim Fauni vatesque canebant, mihi de antiquis eodem modo non licebit? praesertim cum dicturus non sim ante hunc, ut ille, nec quae sequuntur: Nos ausi reserare;—egi enim audivique non nullos, quorum prope modum absolute concluderetur oratio. Quod quiquod qui L: qui quod A non possunt, non est eis satis non contemni, laudari etiam volunt. Ego autem illos ipsos laudo idque merito, quorum se isti imitatores esse dicunt, etsi in eis aliquid desidero, hos vero minime, qui nihil illorum nisi vitium sequuntur, cum a bonis absint longissime.

quod si auris tam inhumanas tamque agrestis habent, ne doctissimorum quidem virorum eos movebitmoverit A auctoritas? omitto Isocratem discipulosque eius Ephorum et Naucratem, quamquam orationis faciendae et ornandae auctores locupletissimi summisummi A: summique L ipsi oratores esse debebantdebebant A: debeant L . Sed quis omniumomnium AL: hominum Rufinus (vi. 570) doctior, quis acutior, quisquis acutior quis om. A in rebus vel inveniendis vel iudicandis acrior Aristotele fuit? quis porro Isocrati est adversatus infensiusinfensius L et Rufin.: inpensius A ? is igitur versum in oratione vetat esse, numerum iubet. Eius auditor Theodectes in primis, ut Aristoteles saepe significat, politus scriptor atque artifex hoc idem et sentit et praecipit; Theophrastus vero eisdem de rebus etiam accuratius. Quis ergo istos ferat, qui hos auctores non probent? nisi omnino haec esse ab eis praecepta nesciunt.

quod si ita est—nec vero aliter existimo— quid, ipsi suis sensibus non moventur? nihilne eis inane videtur, nihil inconditum, nihil curtumcurtum L: incultum A , nihil claudicans, nihil redundans? in versu quidem theatra tota exclamant, si fuit una syllaba aut brevior aut longior; nec vero multitudo pedes novit nec ullos numeros tenet nec illud quodquod L: aut A offendit aut curatcurat A: anquirit Stangl: cur L autaut L: ut A in quo offenditoffendat L intellegitintellegat A ; et tamen omnium longitudinum et brevitatum in sonis sicut acutarum graviumque vocum iudicium ipsa natura in auribus nostris conlocavit.

visne igitur, Brute, totum hunc locum accuratius etiam explicemus quam illi ipsi, qui et haec et aliaalia A: illa L nobis tradiderunt, an his contenti esse quae ab illis dicta sunt possumus? sed quid quaero velisne, cum litteris tuis eruditissime scriptis te id vel maxime velle perspexerim? primum ergo origo, deinde causa, post natura, tum ad extremum usus ipse explicetur orationis aptae atque numerosae.

nam qui Isocratem maxime mirantur, hoc in eiuseius L Rufin.: omnis A: eo Bake: scriptis sive orationibus add. edd. summis laudibus ferunt, quod verbis solutis numeros primum adiunxerit. Cum enim videret oratores cum severitate audiri, poetas autem cum voluptate, tumtum AL secl. Eussner: iam Stangl: etiam Stegmann dicitur numeros secutus, quibus etiam in oratione utereturuteretur A: uteremur L , cum iucunditatis causa turn ut varietas occurreret satietati.

quod ab eis vere quadam ex parte, non totum dicitur. Nam neminem in eo genere scientius versatum Isocrate confitendum est, sed princeps inveniendi fuit Thrasymachus, cuius omnia nimis etiam exstant scriptascripta AL: structa Bake numerose. Nam, ut paulo ante dixi, paria paribus adiuncta et similiter definita itemque contrariis relata contraria, quae sua sponte, etiam si idid A: idem L non agas, cadunt plerumque numerose, Gorgias primum invenit, sed eis est usus intemperatius. Id autem est genus, ut ante dictum est, ex tribus partibus conlocationis alterum.

horum uterque Isocratem aetate praecurrit, ut eos ille moderatione, non inventione vicerit. Est enim, ut in transferendis faciendisque verbis tranquillior sic in ipsis numeris sedatior. Gorgias autem avidior est generis eius et his festivitatibus—sic enim ipse censet—insolentius abutitur; quas Isocrates tamen, cumtamen cum A: cum tamen L Rufin. audivisset adulescens in Thessalia senem iam Gorgiam, moderatius temperavit. Quin etiam se ipse tantum quantum aetate procedebat—prope enim centum confecit annos—relaxabatrelaxabat Kayser: relaxaret A: relaxarat L a nimia necessitate numerorum, quod declarat in eo libro quem ad Philippum Macedonem scripsit, cum iam admodum esset senex; in quo dicit sese minus iam servire numeris quam solitus esset. Ita non modo superiores sed etiam se ipse correxeratcorrexerat AL: correxit codd. dett. .

quoniam igitur habemus aptae orationis eos principes auctoresque quos diximus et origo inventa est, causa quaeratur. Quae sic aperta est, ut mirer veteresveteres ea Kayser non esse com- motos, praesertim cum, ut fit, fortuito saepe aliquid concluse apteque dicerent. Quod cum animos hominum aurisque pepulisset, ut intellegi posset id quod casus effudisset cecidisse iucunde, notandum certe genus atque ipsi sibi imitandi fuerunt. Ipsae enim auresipsae enim aures codd. dett.: ipse enim A: aures enim L vel animus aurium nuntio naturalem quandam in se continet vocum omnium mensionemdimensionem maluit Reid .

itaque et longiora et breviora iudicat et perfecta ac moderata semper exspectat; mutila sentit quaedam et quasiquasi et A decurtata, quibus tamquam debito fraudetur offenditur, productiora aliaalia L; aliqua A et quasi immoderatius excurrentia, quae magis etiam aspernantur aures; quod cum in plerisque tum in hoc genere nimium quod est offendit vehementius quam id quod videtur parum. Vt igitur poeticaepoeticae (sc. artis) Friedrich: poetica et L: secl. Jahn: poetae A: in poetica Schüts versus inventus est terminatione aurium, observatione prudentium, sic in oratione animadversum est, multo illud quidem serius, sed eadem natura admonente, esse quosdam certos cursus conclusionesque verborum.

quoniam igitur causam quoque ostendimus, naturam nunc—id enim erat tertium—si placet explicemus; quae disputatio non huius instituti sermonis est, sed artis intimae. Quaeri enim potest, qui sit orationis numerus et ubi sit positus et natus ex quo, et is unusne sit an duo an plureset is ... plures secl. Hoerner quaque ratione componatur et ad quam rem et quando et quo loco et quem ad modum adhibitus aliquid voluptatis adferat.

sed ut in plerisque rebus sic in hac duplex est considerandi via quarum altera est longior, brevior altera, eadem etiam planior. est autem longioris prima illa quaestio sitne omnino ulla numerosa oratio; quibusdam enim non videtur, quia nihil insit in ea certi ut in versibus, et quod ipsiipsi L: illi A: illi ipsi Stangl , qui adfirmentaffirmant A, quad tuetur Reid esse eos numeros, rationem cur sint non queant reddere. Deinde, si sit numerus in oratione, qualis sit aut quales, et e poeticisne numeris an ex alio genere quodam et, si e poeticis, quis eorum sit aut qui; namque aliis unus modo aliis plures aliis omnes idem videntur. Deinde, quicumque sunt sive unus sive plures, communesne sint omni generi orationisomni generi orationis codd. dett.: omni genere orationis L: omnis generis orationi A —quoniam aliud genus est narrandi aliud persuadendi aliud docendi—an dispares numeri cuique orationis generi accommodentur; si communescommunes Manutius: omnis AL , qui sint; si dispares, quid intersit, et cur non aeque in oratione atque in versu numerus appareat.

deinde, quod dicitur in oratione numerosum, id utrum numero solum efficiatur, an etiam vel compositione quadam vel genere verborum; an sitan sit Lambinus: an est AL suum cuiusque, ut numerus intervallis, compositio vocibus, genus ipsumgenus ipsum AL: genere ipso Schütz verborum quasi quadamquadam Schenkl: quaedam AL: in quadam Bake lumine Bake: lumen AL: concinnitate Schenkl forma et lumine orationis appareat, sitquesitque AL: sitve Schütz omnium fons compositio ex eaque et numerus efficiatur et ea quae dicuntur orationis quasi formae et lumina, quae, ut dixi, Graeci vocant σχήματα.

at non est unum nec idem quod voce iucundum est et quod moderatione absolutum et quod inluminatum genere verborum; quamquam id quidem finitimum est numero, quia per se plerumque perfectum est; compositio autem ab utroque differt, quae tota servit gravitati vocum aut suavitati. Haec igitur fere sunt in quibus rei natura quaerenda sit.

esse ergo in oratione numerum quendam non est difficile cognoscere. Iudicat enim sensus; in quo est iniquum quod accidit non agnoscere, si cur id accidat reperire nequeamus. Neque enim ipse versus ratione est cognitus, sed natura atque sensu, quem dimensa ratio docuit quid accideretaccideret Madvig: accident AL . Ita notatio naturae et animadversio peperit artem. Sed in versibus res est apertior, quamquam etiam a modis quibusdam cantu remoto soluta esse videturvidetur vulg.: videatur AL oratio maximeque id in optimo quoque eorum poetarum qui λυρικοὶ a Graecis no- minantur, quosquos L: eos A cum cantu spoliaveris, nuda paene remanet oratio.

quorum similia sunt quaedam etiam apud nostrosnostros L: illos A , velut illa in Thyeste: quemnam te esse dicam? qui tarda in senectasenecta Bothe: senectute AL et quae sequuntur; quake, nisi cum tibicen accessit, orationis sunt solutae simillima. At comicorum senarii propter similitudinem sermonis sic saepe sunt abiecti, ut non numquam vix in eis numerus et versus intellegi possit. Quoquo L: quod A est ad inveniendum difficilior in oratione numerus quamquam in versibus secl. Jahn in versibusquo ... versibus om. m, secl. Stangl .

omnino duo. sunt quae condiant orationem, verborum numerorumque iucunditas. In verbis inest quasi materia quaedam, in numero autem expolitio. Sed ut ceteris in rebus necessitatis inventa antiquiora sunt quam voluptatis.

itaque et Herodotus et eadem superiorque aetas numero caruitcaruit L: placuit A nisi quando temere ac fortuitofortuito accidit Heerdegen , et scriptores perveteres de numero nihil omnino, de oratione praecepta multa nobis reliqueruntItaque... reliquerunt secl. Stangl .—nam quod et facilius est et magis necessarium, id sempersemper L: semel A ante cognoscitur—ita translata aut facta aut coniunctaiuncta L verba facile sunt cognita, quia sumebantur e consuetudine cotidianoque sermone. Numerus autem non domodomo vulg.: modo AL: de medio Stroebel depromebatur neque habebat aliquam necessitudinem aut cognationem cum oratione. Itaque serius aliquanto notatus et cognitus quasi quandam palaestram et extremaextrema AL: externa Friedrich liniamenta orationi attulit.

quod si et angusta quaedam atque concisaconcessa A et alia est dilatatadilatata A: conlatata F: collata PO1M: colligata Bake et fusafusa A: diffusa L oratio, necesse est id non litterarum accidereaccidere vulg.: accipere A: accedere L: accredere O1 natura, sed intervallorum longorumlongorum L: longiorum A et brevium varietate; quibusquibus L: et quibus A implicata atque permixta oratio quoniam tum stabilis est tum volubilis, necesse est eius modi vivi Stangl: ut A: om. L naturam numerinumeri Stangl: numeris AL contineri. Nam circuitus ille, quem saepe iam diximus, incitatior numero ipso fertur et labitur, quoad perveniat ad finem et insistat. Perspicuum est igitur numeris astrictam orationem esse debere, carere versibus.

sed hi numeri poeticine sint an ex alio genere quodam deinceps est videndum. Nullus est igitur numerus extra poeticos, propterea quod definita sunt genera numerorum. Nam omnis talis est, ut unus sit e tribus. Pes enim, qui adhibetur ad numeros, partitur in tria, ut necesse sit partem pedis aut aequalem esse alteri parti aut altero tanto aut sesquisesqui PM: sesque FO: se sesequi A esse maiorem. Ita fit aequalis dactylus, duplex iambus, sesquiplexsesquiplex vulg.: sesqui L: sequens A paean; qui pedes in orationem non cadere qui possunt? quibus ordine locatis quod efficitur numerosum sit necesse est.

sed quaeritur quo numero aut quibus potissimum sit utendum. Incidere vero omnis in orationem etiam ex hoc intellegi potest, quod versus saepe in oratione per imprudentiam dicimus. Est id vehementerest id vehementer A: quod vehementer est L vitiosum, sed non attendimus neque exaudimus nosmet ipsos; senarios vero et Hipponacteos effugere vix possu- mus; magnam enim partem ex iambis nostra constat oratio. Sed tamen eos versus facile agnoscitagnoscit AF: cognoscit OPM: ignoscit Heerdegen auditor; sunt enim usitatissimi; inculcamus autem per imprudentiam saepe etiam minus usitatos, sed tamen versus: vitiosum genus et longa animi provisione fugiendum.

elegit ex multis Iso- crati libris triginta fortasse versus Hieronymus Peripateticus in primis nobilis, plerosque senarios, sed etiam anapaestosanapaestos vulg.: anapaesta FPO: anapesti A ; quo quid potest esse turpius? Etsi in legendolegendo AP1: eligendo FOMP2 fecit malitiose; prima enim syllaba dempta exex A:in L primo verbo sententiae postremum ad verbum primam rursus syllabam adiunxit insequentis sententiae; itaita A:itaque L factus est anapaestus is qui Aristophaneus nominatur; quod ne accidat observari nec potest nec necesse est. Sed tamen hic corrector in eo ipso loco quo reprehendit, ut a me animum adversum est studiose inquirente in eum, immittit imprudens ipse senarium. Sit igitur hoc cognitum in solutis etiam verbis inesse numeros eosdemque esse oratorios qui sint poetici.

sequitur ergo ut qui maxime cadant in orationem aptam numeri videndum sit. Sunt enim qui iambicumiambicum L: iambum Stangl: ambiguum A putent, quod sit orationisorationis A: orationi FO: oratori PM simillimus, qua de causa fieri ut isfieri ut is L: ratione A potissimum propter similitudinem veritatis adhibeatur in fabulis, quodquod AL Non.:cum Ernesti ille dactylicusdactylicus AO2FPM: dactylus O1Non. (p. 142) numerus hexametrorum magniloquentiae sit accommodatioraccommodatior FPO: comnmodatior A . Ephorus autem, levis ipse orator etet A: sed L profectus ex optima disciplina, paeana sequitur aut dacty- lum, fugit autem spondeum et trochaeum. Quod enimpost enim usque ad per versetur (231) om. A paean habebat tris brevis, dactylus autem duas, brevitate et celeritate syllabarum labi putat verba proclivius contraque accidere in spondeo et trochaeo; quorum quorum add. Heerdegen quod alter e longis constet alter e brevibus, fiericonstet... fieri Ernesti:constaret ... fieret L alteram nimis incitatam alteram nimis tardam orationem, neutram temperatam.

sed et illi priores errant et Ephorus in culpa est. Nam etet L: secl. Manutius:ei Jahn qui paeana praetereunt, non vident mollissimum a sese numer m eundemque amplissimum praeteriri. Quod longe Aristoteli videtur secus, qui iudicat heroum numerum grandiorem quam desideret soluta oratio, iambum autem nimis e vul- gari esse sermone. Ita neque humilem et abiectamet abiectam Lambinus: nec abiectam L oratio- nem nec nimis altam et exaggeratam probat, plenam tamen eam vult esse gravitatis, ut eos qui audientaudiant maluit Ernesti ad maiorem admirationem possit traducere.

trochaeum autem, qui est eodem spatio quo choreus, cordacem appellat, qia con- tractio etet Sauppe: ut L brevitas dignitatem non habeat. Ita paeana pro- bat eoque ait uti omnis, sed ipsos non sentire cum utantur; esse autem tertium ac medium inter illos, et ita fatos eos pedes esse, ut in eisin eis L: numeris Stangl: eis Ernesti singulis modus insit aut sesqui lex aut duplex aut par. Itaque illi de quibus ante dixi tantum modo commoditatis habuerunt rationem, nullam dignitatis.

iambus enim et dactylus in versum cadunt maxime itaque ut versum fugimus in oratione, sic hi sunt evitandi continuati pedes; aliud enim quiddam est oratio nec qicquam inimicius quam illa versibus; paean autem minime est aptus ad versum, quo libentius eum recepit oratio. Ephous vero ne spondeum quidem, quem fugitfugit codd. dett.: fuit L , intellegit esse aequalem dactylo, quem probat. Syllabis enim metiendos pedes, non intervallis existimat; quod idem facit in trochaeo, qui temporibus et intervallis est par iambo, sed eo vitiosusvitiosus Manutius: vitiosius L in oratione, si ponatur extremus, quod verba melius in syllabas longiores cadunt. Atque haec, quae sunt apud Aristotelem, eadem a Theophrasto Theodecteque de paeane dicuntur.

ego autem sentiosentio L: censeo Bake omnis in oratione esseesse vulg.: est L quasi permixtos et confusos pedes, nec enim effugere possemus animad- versionem, si semper isdem uteremur, quia nec numerosa esse, ut poema, neque extra numerum, ut sermo vulgi, esse debet oratio—alterum nimis est vinctumvinctum F: iunctum PO , ut de industria factum appareat, alterum nimis dissolutum, ut pervagatum ac vulgare videatur; ut ab altero non delectere, alterum oderis—;

sit igitur, ut supra dixi, permixta et temperata numerispermixta... numeris secl Bake nec dissoluta nec tota numerosanumerosa oratio maluit Heerdegen , paeane maxime, quoniam optimus auctor ita censet, sed reliquis etiam nu- meris, quos ille praeterit, temperata.

quos autem numeros cum quibus tamquam purpuram misceri oporteat nunc dicendum est atque etiam quibus orationis generibus sint quique accommodatissimi. Iambus enim frequentissimus est in eiseis Rufinus: his L quae demisso atque humili sermone dicuntur;

paean autem in amplioribus, in utroque dactylus. Itaqueitaque Rufinus: ita L in varia et perpetua oratione hi sunt inter se miscendi et temperandi. Sic minime animadvertetur delectationis aucupium et quadrandae orationis industria; quae latebit eo magis, si et verborum et sententiarum ponderibus utemur. Nam qui audiunt haec duo animadvertunt et iucunda sibi censentcensent L: sentiunt Bake , verba dico et sententias, eaque dum animis attentis admirantes excipiunt, fugit eos et prae- tervolat numerus; qui tamen si abesset, illa ipsa delecta- rent minusdelectarent minus. nec vero Heerdegen: delectarent nec vero minus L .

nec vero is cursus est numerorum—orationis dico, nam est longe aliter in versibus—, nihil ut fiat extra modum; nam id quidem esset poema; sed omnis nec claudicans nec quasi fluctuans sedsed Bake: et L aequabiliteraequabiliter Schütz: aequaliter L constanter- que ingrediens numerosa habetur oratio. Atque id in dicendo numerosum putatur, non quod totum constat e numeris, sed quod ad numeros proxime accedit; quo etiam difficilius est oratione uti quam versibus, quod in illis certa quaedam et definita lex est, quam sequi sit necesse; in dicendo autem nihil est propositum, nisi ut neut ne Schütz: aut ne L immo- derata aut angusta aut dissoluta aut fluensaut fluens L:ac fluens Heerdegen sit oratio. Itaque non sunt in ea tamquam tibicinitibicini L: tibicinii Orelli:tibicinis codd. dett. percussionum modi, sed universa comprehensio et species orationis clausa et ter- minata est, quod voluptate aurium iudicatur.

solet autem quaeri totone in ambitu verborum numeri tenendi sint an in primis partibus atque in extremis; plerique enim censent cadere tantum numerose oportere termi- narique sententiam. Est autem, ut id maxime deceat, non ut solumut solum Bake:id solum L ; ponendus est enim ille ambitus, non abiciendus. Qua re cum aures extremum semper exspectent in eoque acquiescant, id vacare numero non oportet, sed ad hunc exitum iamiam Ernesti: tam FP1O1:tamen P2MO2 a principio ferri debet verborum illa compre- hensio et tota a capite ita fluere, ut ad extremum veniens ipsa consistat.

id autem bona disciplina exercitatis, qui et multa scripserint et quaecumque etiam sine scripto dicentdicent Jahn: dicerent L similia scriptorum effecerint, non erit difficillimum. Ante enim circumscribitur mente sententia confestimque verba concurrunt, quae mens eadem, qua nihil est celerius, statim dimittit, ut suo quodque loco respondeantrespondeant Reid: respondeat L ; quorum di- scriptus ordo alias alia terminatione concluditur. Atque omnia illa et prima et media verba spectare debent ad ultimum.

interdum enim cursus est in oratione incitatior, interdum moderata ingressio, ut iam a principio videndum sit quem ad modum velis venire ad extremum. Nec in numeris magis quam in reliquis ornamentis orationis, eadem cum faciamus quae poetae, effugimus tamen in oratione poematis similitudinem. Est enim in utroque et materia et tractatio: materia in verbis, tractatio in conlocatione ver- borum. ternae autem sunt utriusque partes: verborum translatum, novum, priscum-nam de propriis nihil hoc loco dicimus—; conlocationiscollocationis Manutius: collocationes L autem eae quas diximus, com- positio, concinnitas, numerus.

sed in utroque frequen- tiores sunt et liberiores poetae; nam et transferunt verba cum crebrius tum etiam audacius et priscis libentius utuntur et liberius novis. Quod idem fit in numeris, in quibus quasi necessitati parere coguntur. Sed tamen haec nec nimis esse diversa neque nullo modoneque nullo modo Göller: neque ullo modo L: neque nullo modo non Seyffert coniuncta intellegi licet. Ita fit ut non item in oratione ut in versu numerus exstet idque quod numerosum in oratione dicitur non semper numero fiat, sed non numquam aut concinnitate aut con- structione verborum.

ita si numerus orationis quaeritur qui sit, omnis est, sed alius alio melior atque aptior; si locus, in omni parte verborum; si unde ortus sit, ex aurium voluptate; si componendorum ratio, dicetur alio loco, quia pertinet ad usum, quae pars quarta et extrema nobis in divi- dendo fuit; si ad quam rem adhibeatur, ad delectationem; si quando, semper; si quo loco, in tota continuatione verborum; si quae res efficiat voluptatem, eadem quae in versibus, quorum modum notat ars, sed aures ipsae tacito eum sensusensu codd. deft.: sensum FPO sine arte definiunt.

satis multa de natura; sequitur usus, de quo est accu- ratius disputandum. In quo quaesitum est in totone cir- cuitu illo orationis, quem Graeci περίοδον, nos tum ambitum, tum circuitum, tum comprehensionem aut continuationem aut circumscriptionem dicimus, an in principiis solum an in extremis an in utraque parte numerus tenendus sit; deinde cum aliud videatur esse numerus aliud numero- sum, quid intersit.

tum autem in omnibusne numeris aequaliter particulas deceat incidere an facere alias breviores alias longiores, idque quando aut cur; quibusque partibus, pluribusne an singulis, imparibus an aequalibus, et quando aut istisistis L (Brut. 33): his Lambinus aut illis sit utendum; quaeque inter se aptissime conlocentur et quo modo, an omnino nulla sit in eo genere distinctio; quodque ad rem maxime pertinet, qua ratione numerosa fiat oratio.

explicandum etiam est unde orta sit forma verborum dicendumque quantos circuitus facere deceat deque eorum particulis et tamquam incisionibus disserendum est quaerendumque utrum una species et longitude sit earum anne plures et, si plures, quo loco aut quando quoque genere uti oporteat. Postremo totius generis utilitas explicanda est, quae quidem patet latius; non ad unam enim rem aliquam, sed ad pluris accommodatur.

ac licet non ad singulasingula Bake: singulas res L respondentem de universo genere sic dicere, ut etiam singulis satis responsum esse videatur. Remotis igitur reliquis generibus unum selegimus hoc, quod in causis foroque versatur, de quo diceremus. Ergo in aliis, id est in historia et in eo quod appellamus ἐπιδεικτικόν, placet omnia dici Isocrateo Theopompeoque more illa cir- cumscriptione ambituque, ut tamquam in orbe inclusa currat oratio, quoad insistat in singulis perfectis absolutis- que sententiis.

itaque postea quam est nata haec vel cir- cumscriptio vel comprehensio vel continuatio vel ambitus, si ita licet dicere, nemo, qui aliquo esset in numero, scripsit orationem generis eius quod esset ad delectationem com- paratum remotumque a iudiciis forensique certamine, quin redigeret omnis fere in quadrum numerumque sententias. Nam cum is est auditor qui non vereatur ne compositae orationis insidiis sua fides attemptetur, gratiam quoque habet oratori voluptati aurium servienti.

genus autem hoc orationis neque totum adsumendum est ad causas forensis neque omnino repudiandum, si enim semper utare, cum satietatem adfert tum quale sit etiam ab imperitis agnosci- tur; detrahit praeterea actionis dolorem, aufert humanum sensum auditorisauditoris Heerdegen:actoris FO: auctoris PM , tollit funditus veritatem et fidem. Sed quoniam adhibenda non numquam est, primum videndum est quo loco, deinde quam diu retinenda sit, tum quot modis commutanda.

adhibenda est igitur numerosa oratio, si aut laudandum est aliquid ornatius, utut vulg.: aut L nos in accusationis secundo de Siciliae laude diximus, ut in senatu de consulatu meomeo L: secl. non nulli: nostro alii , aut exponenda narratio, quae plus dignitatis desideratdesiderat L: desideret Ernesti quam doloris, ut in quarto accusationis de Hennensi Cerere, de Segestana Diana, de Syracusarum situ diximus. Saepe etiam in amplificanda re concessu omnium funditur numerose et volubiliter oratio. Id nos fortasse non perfecimus, conati quidem saepissime sumus; quod plurimis locis perorationes nostrae voluisse nos atque animo contendisse declarant. Id autem tum valet cum is qui audit ab oratore iam obsessus est ac tenetur. Non enim id agit ut insidietur et observet, sed iam favet processumque vult dicendique vim admirans non anquiritanquirit codd. dett.: adquirit FPM:ac- quirat O1: acquirit O2 quid reprehendatreprehendat vulg.: prehendat OM: prendat FP .

haec autem forma retinenda non diu est, nec diconec dico L: non dico Sauppe in per- oratione, quam ipsam includitquam ipsam includit Beier: quam ipse includit L: qua in ipsa includitur Stangl:in quam ipsam includitur Bake: quam ipsa finis includit Schütz , sed in orationis reliquis partibus. Nam cum sis eis locis usus quibus ostendi licerelicere vulg.:liceret L , transferenda tota dictio est ad illa quae nescio cur, cum Graeci κόμματα et κῶλα nominent, nos non recte incisa et membra dicamus. Neque enim esse possunt rebus ignotis nota nomina, sed cum verba aut suavitatis aut inopiae causa transferre soleamus, in omnibus hoc fit artibus, ut, cum id appellandum sit quod propter rerum ignorationem ipsarum nullum habuerit ante nomen, necessitas cogatcogat vulg.: cogit L aut novum facere verbum aut a simili mutuari.

quo autem pacto deceat incise membratimve dici iam videbimus; nunc quot modis mutentur comprehensiones conclusionesque dicendum est. Fluit omnino numerus a primo tum incitatius brevitate pedum, tum proceritate tardius. Cursum contentiones magis requirunt, expositiones rerum tarditatem. Insistit autem ambitus modis pluribus, e quibus unum est secuta Asia maxime, qui dichoreus vocatur, cum duo extremi chorei sunt, id est e singulis longis et brevibus. Explanandum est enim, quodquod L: quod iam Rufinus: quoniam Stangl ab aliisab aliis Rufinus: ab illis L eidem pedes aliis vocabulis nominantur.

dichoreus non est ille quidem sua sponte vitiosus in clausulis, sed in orationis numero nihil est tam vitiosum quam si semper est 1idem. Cadit autem per se ille ipse praeclare, quo etiam satietas formidanda est magis. Me stante C. Carbo C. F. tribunus plebis in contione dixit his verbis: 0 Marce Druse, patrem appello—haec quidem duo binis pedibus incisim; deindein L: deinde Nonius et Rufinus membratim: Tutu L Rufinus: tum Nonius dicere solebas sacram esse rem publicam ;—haec item membra ternis; post ambitus:

quicumque eam violavissent, ab omnibus esse ei poenas persolutas;—dichoreus; nihil enim ad rem, extrema illa longa sit an brevis; deinde: Patris dictum sapiens temeritas fili comprobavit—hoc dichoreo tantus clamor contionis exci- tatus est, ut admirabile esset. Quaero nonne id numerus effecerit? Verborum ordinem immuta, fac sic: Comprobavit fili temeritas, iam nihil erit, etsi temeritas ex tribus brevibus et longa est, quemquem MP2O2 Rufinus: quam FO1: quem numerum maluit Stangl Aristoteles ut optimum probat, a quo dissentio. 'At eadem verba, eadem sententia.'

animo istuc satis est, auribus non satis. Sed id crebrius fieri non oportet; primum enim numerus agnoscitur, deinde satiat, postea cognita facilitate contemnitur.

sed sunt clausulae plures, quae numerose et iucunde cadantcadant L: cadunt Bake . Nam et creticus, qui est e longa et brevi et longa, et eiuseius L: ei Stangl aequalis paean, qui spatio par est, syllaba longior, quamquam vulg.: qui FPO Rufinus: vel Stangl commodissime putatur in solutam orationem inligari, cum sit duplex. Nam aut e longa est et tribus brevibus, qui numerus in primo viget, iacet in extremo, aut ee Rufinus: om. L totidem brevibus et longa, inin L: om. Rufinus quem optime cadere censent veteres; ego non plane reicio, sed alios antepono.

ne spondeus quidem funditus est repudiandus, etsi, quod est e longis duabus, hebetior videtur et tardior; habet tamen stabilem quendam et non expertem dignitatis gradum, in incisionibus vero multo magis et in membris; paucitatem enim pedum gravitate sua etgravitate sua et O2 Rufinus: gravitatis suaet F: gravitatis suae P: gravitatis sue O1 tarditate compensat. Sed hos cum in clausulis pedes nomino, non loquor de uno pede ex- tremo: adiungo, quod minimum sitsit L: est maluit Stangl , proximum superiorem, saepe etiam tertium.

ne iambus quidem, qui est e brevi et longa, aut par choreo qui habet tris brevis trochaeus, trochaeus Rufinus: om. L sed spatio par, non syllabis, aut etiam dactylus, qui est e long et duabus brevibus, si est proximus a postremo, parum volubiliter pervenit ad extremum, si est extremus choreus aut spondeus; numquam enim interest uter sit eorum in pede extremo. Sed idem hi tres pedes male concluduntconclu- duntur Rufinus , si quis eorum in extremo locatus est, nisi cum pro cretico postremus est dactylus; nihil enim interest dactylus sit extremus an creticus, quia postrema syllaba brevis an longa sit ne in versu quidem refert.

qua re etiam paeana qui dixit aptiorem, in quo esset longa postrema, vidit parum, quoniam nihil ad rem est, postrema quam longa sit. Iam paean, quod pluris habeathabeat L: habet Rufinus syllabas quam tris, numerus a quibusdam, non pes habeturhabetur L: existimatur Ru- finus: nominatur Reid. Est quidem, ut inter omnis constat antiquos, Aristotelem, Theophrastum, Theodectem, Ephorum, unus aptissimus orationi vel orienti vel mediae; putant illi etiam cadenti, quo loco mihi videtur aptior creticus. Dochmius autem e quinque syllabis, brevi, duabus longis, brevi, longa, ut est hoc: Amicos tenes, quovis loco aptus est, dum semel ponatur: iteratus aut continuatus numerum apertum et nimis insignem facit.

his igitur tot commutationibus tamque variis si utemur, nec deprehendetur manifesto quid a nobis de industria fiat et occurretur satietati. Et quia non numero solum numero solum codd. dett.(om. numerosa): om. L numerosa oratio sed et compositione fit et genere, quod ante dictum est, con- cinnitatis—compositione potest intellegi, cum ita structa verba sunt, ut numerus non quaesitus sed ipse secutus esse videatur, ut apud Crassum: Nam ubi libido dominatur, innocentiae leve praesidium est; ordo enim verborum efficit numerum sine ulla aperta oratoris industria—; itaque si quae veteres illi, Herodotum dico et Thucydidem totamque eam aetatem, apte numeroseque dixerunt, ea non numero quaesito, sed verborum conlocatione ceciderunt.

formae vero quaedam sunt orationis, in quibus eaea edd.:ea si L: ea scilicet Stangl: ea sic Heerdegen concinnitas est ut sequatur numerus necessario. Nam cum aut par pari refertur aut contrarium contrario opponitur aut quae simi- liter cadunt verba verbis comparantur, quidquid ita concluditur, plerumque fitquidquid... fit vulg.: quid quod ... sic L ut numerose cadat, quo de genere cum exemplis supra diximus; ut haec quoque copia faculta- tem adferat non semper eodem modo desinendi. Nec tamen haec ita sunt arta et astricta, ut ea, cum velimus, laxare nequeamus. Multummultumque Stangl interest utrum numerosa sit, id est similis numerorum, an plane e numeris constet oratio; alterum si fit, intolerabile vitium est, alterum nisi fit, dissipata et inculta et fluens est oratio.

sed quoniam non modo non frequenter verum etiam raro in veris causis autaut L: ac Madvig (Adv. Crit. iii. 99: et Schütz forensibusaut forensibus secl. Kayser circumscripte numeroseque dicendum est, sequi videtur, ut videamus quae sint illa quae supra dixi incisa, quae membra. Haec enim in veris causis maximam partem orationis obtinent. Constat enim ille ambitus et plena comprehensio e quattuor fere partibuspartibus L: senariis versibus Stangl (ex Quint. ix. 4, 125), quae membra dicimus, ut et auris impleat et nequeet neque Heerdegen: et neve L: neve Stangl: et ne vulg. brevior sit quam satis sit neque longior. Quamquam utrumque non numquam vel potius saepe accidit, ut aut citius insistendum sit aut longius procedendum, ne brevitas defrudasse auris videatur neve longitude obtudisse. Sed habeo mediocritatis rationem; nec enim loquor de versu et est liberior aliquanto oratio. E quattuor igitur quasi hexametrorum instar versuum quod sit constat fere plena comprehensioE quattuor... comprehensio damnat Heerdegen, secl. Stangl .

his igitur singulis versibus quasi nodi apparent continuationis, quos in ambitu coniungimus. Sin membratim volumus dicere, insistimus atqueatque Stangl: idque L , cum opus est, ab isto cursu invidioso facile nos et saepe diiungimus. Sed nihil tam debet essedebet esse L: solet esse Piderit: est Bake numerosum quam hoc, quod minime apparet et valet plurimum. Ex hoc genere illud est Crassi: Missos faciant patronos; ipsi prodeant;—nisi intervallo dixisset ipsi prodeant, sensisset profecto se fudisseprofecto se fudisse codd. dett.:profectos effugisse L senarium; omnino melius caderet prodeant ipsi; sed de genere nunc disputo;—

cur clandestinis consiliis nos op- pugnant? cur de perfugisperfugis Quint. ei Rufinus: perfugiis L nostris copias comparantcomparant L Ru- finus: comparat is vel comparatis Quint. codd. contra nos? Prima sunt illa duo, quae κόμματα Graeci vocant, nos incisa dicimus; deinde tertium kw=lon illi, nos mem- brum; sequitur non longa—ex duobus enim versibus, id est membris, perfecta comprehensio est et in spondeos caditcadit L et Rufinus: cadens Schenkl ; et Crassus quidem sic plerumque dicebat, idque ipse genus dicendi maxime probo. sed quae incisim aut membratim efferuntur, ea vel aptissime cadere debent, ut est apud me: Domus tibi deerat? at habebas. Pecunia superabat? at egebas;

haec incise dicta sunt quattuor; at membratim quae sequuntur duo: Incurristi amens in columnas, in alienosalienos L: alienis Rufinus: antis aenis Schütz insanus insanisti. Deinde omnia tamquam crepidine quadam comprehensione longiore sus- tinentur: Depressam, caecam, iacentem domum pluris quam te et quam fortunas tuas aestimasti. Dichoreo finiturfinitur L: finitum Rufinus . At spondeisspondeis Ru- finus: spondius L proximum illud. Nam in his, quibus ut pugiunculispugiunculis Rufinus: pungiunculis L faciet Rufinus: fecit F1: facit F2OPM uti oportet, brevitas faciet ipsa liberiores pedes; saepe enim singulis utendum est, plerumque binis, et utrisque addi pedis pars potest, non fere ternis amplius.

incisim autem et membratim tractata oratio in veris causis plurimum valet, maximeque eis locis, cum aut arguas aut refellas, ut nosnos Rufinus: nostra L ('exspectares illa nostra' Sandys) in Corneliana secunda: O callidos homines, o rem excogitatam, o ingenia metuenda! Membratim adhuc; deindedein Rufinus caesim: Diximus, rursus membratim: Tes- tis dare volumus. Extrema sequitur comprehensio, sed ex duobus membris, qua non potest esse brevior: Quem, quaesoquaeso vulg.: quasi L Quint. Rufinus , nostrum fefellit ita vos esse facturos?

nec ullum genus est dicendi aut melius aut fortius quamquam vulg.: om. L et Rufinus binis aut ternis ferire verbis, non numquam singulis, paulo alias pluribus, inter quaequae Rufinus: quas L variis clausulis interponit se raro numerosa comprehensio; quam perverse fugiens Hegesias, dum ille quoque imitari Lysiam vult alterum paene Demosthenem, saltat incidens particulas. Et is quidem non minus sen- tentiis peccat quam verbis, ut non quaerat quem appellet ineptum qui illum cognoverit. Sed ego illa Crassi et nostra posui, ut qui vellet auribus ipsis quid numerosum etiam in minimis particulis orationis esset iudicaret. Et quoniam plura de numerosa oratione diximus quam quisquam ante nos, nunc de eius generis utilitate dicemus.

nihil enim est aliud, Brute, quod quidem tu minime omnium ignoras, pulchre et oratorie dicere nisi optimis sententiis verbisque lectissimislectissimis codd. deti.: lectissime L dicere. Et necet nec L: sed nec Madvig sententia ulla est quae fructum oratori ferat, nisi apte exposita atque absolute, nec verborum lumen apparet nisi diligenter conlocatorum, et horum utrumque numerus inlustrat; numerus autem—saepe enim hoc testandum est—non modo non poetice vinctusvinctus C. F. W. Müller: iunctus L verum etiam fugiens ilium eique omnium dissimillimus; non quin idem sint numeri non modo ora- torum et poetarum verum omnino loquentium, denique etiam sonantium omnium quae metiri auribus possumus, sed ordo pedum facit, ut id quod pronuntiatur aut orationis aut poematis simile videatur.

hanc igitur, sive composi- tionem sive perfectionem sive numerum vocari placet, etet secl. Lambinus adhibere necesse est, si ornate velis dicere, non solum, quod ait Aristoteles et Theophrastus, ne infinite feratur ut flumen oratio, quae non aut spiritu pronuntiantis aut interductu librari, sed numero coacta debet insistere, verum etiam quod multo maiorem habent apta vim quam soluta. Vt enim athletas nec multo secus gladiatores videmus nihil nec vitando facere caute nec petendo vehe- menter, in quo non motus hic habeat palaestram quandam, ut quicquid in his rebus fiat utiliter ad pugnam idem ad aspectum etiam sit venustum, sic oratororator Bake: oratio L nec plagam gravem facit, nisi petitio fuit apta, nec satis tectetecte edd. vett.: tecti L: recte vulg. (ex Quint. ix. 3. 8) declinat impetum, nisi etiam in cedendo quid deceat intellegit.

itaque qualis eorum motus quos ἀπαλαίστρους Graeci vocant, talis horum mihi videtur oratio qui non claudunt numeris sententias, tantumque abest utut Manutius:ne L —quod eiei codd. dett.: hi L qui hoc aut magistrorum inopia aut ingeni tarditate aut laboris fuga non sunt adse- cuti solent dicere—enervetur oratio compositione verborum, ut aliter in ea nec impetus ullus nec vis esse possit. sed magnam exercitationem res flagitat, ne quid eorum qui genus hoc secuti non tenuerunt simile faciamus, ne autne aut L: ut Manutius verba traiciamus aperte, quo melius aut cadat aut volvatur oratio; quod se

L. Caelius Antipater in prooemio belli Punici nisi necessario facturum negat. O virum simplicem qui nos nihil celetcelet vulg.: celat L , sapientem qui serviendum necessitati putet! Sed hic omnino rudis; nobis autem in scribendo atque in dicendo necessitatis excusatio non probatur; nihil est enim necesse et, si quid esset, id necesse tamen non erat confiteri. Et hic quidem, qui hanc a Laelio, ad quem scripsitad quem scripsit secl. Schüts , cui se purgatcui se purgat Heerde- genio interpolata videntur , veniam petit, et utitur ea traiectione verborum et nihilo tamen aptius explet concluditque sen- tentias. Apud alios autem et Asiaticos maxime numero servientes inculcata reperias inania quaedam verba quasi complementa numerorum. Sunt etiam qui illo vitio, quod ab Hegesia maxime fluxit, infringendis concidendisque numeris in quoddam genus abiectum incidant versiculorumversiculorum Jahn: siculorum L simillimum.

tertium est, in quo fuerunt fratres illi Asiati- corum rhetorum principes Hierocles et Menecles minime mea sententia contemnendi. Etsi enim a forma veritatis et ab Atticorum regula absunt, tamen hoc vitium compensant vel facultatefacultate L: facilitate Stangl vel copia. Sed apud eos varietas non erat, quod omnia fere concludebantur uno modo. Quae vitia qui fugerit, ut neque verbum ita traiciat ut id de industria factum intellegatur, neque inferciens verba quasi rimas expleat, nec minutos numeros sequens concidat delumbetque sententias, nec sine ulla commutatione in eodem semper versetur-per versetur: hinc incipit denuo cod. A genere numerorum, is omnia fere vitia vitaveritvitia vitaverit L: vitiaverit A . Nam de laudibus multa diximus, quibus sunt illailla codd. dett. Madvig: alia AL perspicue vitia contraria.

quantum autem sit apte dicere, experiri licet, si aut compositicomposite A: compositis L oratoris bene structam conlocationem dissolvasdissolvas A: dissolvat L permutatione verborum;— corrumpaturcorrumpatur AL: corrumpetur Hoerner enim tota res, ut etet om. A haec nostra in Corneliana et deinceps omnia: Neque me divitiae movent, quibus omnis Africanos et Laelios multi venalicii mercatoresque superarunt: immuta paululum, ut sit multi superaruntimmuta ... superarunt om. A mercatores venaliciique, perierit tota res; et quae sequuntur: Neque vestis aut caelatum aurum et argentum, quo nostros veteres Mar- cellos Maximosque multi eunuchi e Syria Aegyptoque vicerunt; verba permuta sic, ut sit vicerunt eunuchi e Syria Aegyptoque: adde tertium: Neque vero ornamenta ista villarum, quibus L. Paullum et L. Mummium, qui rebus his urbem Italiamque omnem referserunt, ab aliquo video perfacile Deliaco aut Syro potuisse superari; fac ita: potu- isse superari ab aliquo Syro aut Deliaco;

videsne, ut ordine verborum paululum commutato, isdem tamen verbisisdem tamen verbis A: isdem verbis L, secl. Bake stante sententia, ad nihilum omnia recidant, cum sint ex aptis dissoluta? Aut si alicuius inconditi arripias dissipatam aliquam sententiam eamque ordine verborum paululum commutatoordine ... commutato secl. Schütz in quadrum redigas, efficiatur aptum illud, quod fueritfuerit L: fuerat Lambinus antea diffluens ac solutum. Age sume de Gracchi apud censores illud: Abesse non potest quin eiusdem hominis sit probos improbare qui improbos probet; quanto aptius, si ita dixisset: Quin eiusdem hominis sit qui improbos probet probos improbare!

hoc modo dicere nemo umquam noluit nemoque potuit quin dixeritdixerit AL: didicerit Stangl ; qui autem aliter dixerunt, hoc adsequi non potuerunt. Ita facti sunt repente Attici; quasi vero Trallianus fuerit Demosthenes ! cuius non tam vibrarent fulmina illa, nisi numeris contorta ferrentur. sed si quem magis delectant soluta, sequatur ea sane, modo sic utsic ut A: om. L , si quissi quis... sequantur L Phidiae clipeum dissolverit, conlocationis universam speciem sustulerit, non singulorum operum venustatem; ut in Thucydide orbem modo orationis desidero, ornamenta comparent.

isti autem cum dissolvunt orationem, in qua nec res nec verbum ullum est nisi abiectum, non clipeum, sed, ut in proverbio est—etsi humilius dictum est tamen simile esttamen simile est om. A et Nonius —, scopas ut ita dicamut ita dicam secl. Ernesti mihi videntur dissolveredissipare Nonius . Atque ut plane genus hoc, quod ego laudoquod ego laudo om. A , contempsisse videantur, aut scribant aliquid vel Isocrateo more vel quo Aeschines aut Demo- sthenes utitur, tum illos existimabo non desperatione reformi- davisse genus hoc, sed iudicio refugisse; aut reperiam ipsereperiam ipse A: reperiam ipsa L: reperiant ipsa codd. dett.: reperiant, ipse Madvig eadem condicione qui uti velit, ut aut dicat aut scribat utra voles lingua eo genere quo illi voluntvolet Ernesti ; facilius est enim apta dissolvere quam dissipata conectere.

res se autem sic habet, ut brevissime dicam quod sentio: composite etcomposite et om. A apte sine sententiis dicere insania est, sententiose autem sine verborum et ordine et modo infantia, sed eius modi tamen infantia, ut.ea qui utantur non stulti homines haberi possint, etiam plerumque prudentes; quo qui est contentus utatur. Eloquens vero, qui non approbationes solum sed admirationes, clamores, plausus, si liceat, movere debet, omnibus oportet ita rebus excellat, ut ei turpe sit quicquam aut exspectariexspectari codd. dett.: spectari A: expectare L aut audiriaudire L libentius.

habes meum de oratore, Brute, indicium; quod aut sequere, si probaveris, aut tuo stabis, si aliud quoddam est tuum. In quo neque pugnabo tecum neque hoc meum, de quo tanto opere hoc libro adseveravi, umquam adfirmabo esse verius quam tuum. Potest enim non solum aliud mihi ac tibi, sed mihimetmihimet A: mihi L ipsi aliud alias videri. Nec in hac modo re quae ad vulgi adsensum spectet et ad aurium voluptatem, quae duo sunt ad iudicandum levissimalevissima A: novissima L , sed ne in maximis quidem rebus quicquam adhuc inveni firmius, quod tenerem aut quo iudicium meum derigerem, quam id quodcumque mihi quam simillimum veri videretur, cum ipsum illud verumverum L: verum tam_ (i. e.tamen) A: tam codd. dett.:cum F tamen in occulto lateret.

tu autem velim, si tibi ea quae disputata sunt minus probabuntur, ut aut maius opus institutum putes quam effici potuerit, aut, dum tibi roganti voluerim obsequi, verecundia negandi scribendi me impudentiamimpudentiam A: imprudentiam FOP1 suscepisse.