quae res extulit eum? Vna commendatio huius; qui tamen Panurgum
illum, non solum ut Rosci discipulus fuisse diceretur domum recepit, sed etiam summo
cum labore, stomacho miseriaque erudivit. nam quo quisque est sollertior
et ingeniosior, hoc docet iracundius et laboriosius; quod enim ipse celeriter
arripuit, id cum tarde percipi videt, discruciatur. Paulo longius oratio mea
provecta est hac de causa ut condicionem societatis diligenter cognosceretis.
quae deinde sunt consecuta? 'Panurgum,' inquit, 'hunc servum communem, Q.
Flavius Tarquiniensis quidam interfecit. in hanc rem,' inquit, 'me
cognitorem dedisti. lite contestata, iudicio damni iniuria constituto tu
sine me cum Flavio decidisti.' Vtrum pro dimidia parte an pro re tota?
planius dicam: utrum pro me an et pro me et pro te? pro me; potui exemplo
multorum; licitum est; iure fecerunt multi; nihil in ea re tibi iniuriae feci.
pete tu tuum, exige et aufer quod debetur; suam quisque partem iuris
possideat et persequatur.—'at enim tu tuum negotium gessisti
bene.'—gere et tu tuum bene.—'Magno tu tuam dimidiam
partem decidisti.'—Magno et tu tuam partem decide. —'HS Q. tu
abstulisti.'—sit ita hoc, vero HS Q. tu aufer.
sed hanc decisionem
Rosci oratione et opinione augere licet, re et veritate mediocrem et tenuem esse
invenietis. accepit enim agrum temporibus eis cum iacerent pretia
praediorum; qui ager neque villam habuit neque ex ulla parte fuit cultus; qui nunc
multo pluris est quam tunc fuit. neque id est mirum. tum enim
propter rei publicae calamitates omnium possessiones erant incertae, nunc deum
immortalium benignitate omnium fortunae sunt certae; tum erat ager incultus sine
tecto, nunc est cultissimus cum optima villa.
verum tamen, quoniam natura tam malivolus es, numquam ista te
molestia et cura liberabo. praeclare suum negotium gessit Roscius, fundum
fructuosissimum abstulit; quid ad te? tuam partem dimidiam, quem ad modum
vis, decide. vertit hic rationem et id quod probare non potest fingere
conatur. 'de tota re,' inquit, 'decidisti.'
ergo huc universa causa deducitur, utrum Roscius cum Flavio de sua parte
an de tota societate fecerit pactionem. nam ego Roscium,
si quid communi nomine tetigit, confiteor praestare
debere societati.—societatis, non suas litis redemit, cum fundum a Flavio
accepit.—quid ita satis non dedit amplius assem neminem petiturum?
qui de sua parte decidit, reliquis integram relinquit actionem, qui
pro sociis transigit, satis dat neminem eorum postea petiturum. quid ita
Flavio sibi cavere non venit in mentem? nesciebat videlicet Panurgum fuisse in
societate. sciebat. nesciebat Fannium Roscio esse socium.—
praeclare; nam iste cum eo litem contestatam habebat.