itaque inin Mμ: om. α a respondendo primum exposuit utriusque rationem temporis ut oratio ex re et exet ex α s: ex t: et Mμ causa habita videretur, deinde ut intellegere posset Brutus quem hominem et non solum qua eloquentia verum etiam quo lepore et quibus facetiis praeditum lacessisset, tris ipseipse ςa: et ipse Mμ excitavit recitatores cum singulis libellis quos M. Brutus, pater illius accusatoris, de iure civili reliquit. Eorum initia cum recitarentur, ea quae vobis nota esse arbitror: 'forte evenit ut ruri in PrivernatiPrivernati Cic. de Or. l. c., Quintil. l. c.: Privernate Mμ essemusessem ςBs ego et BrutusBrutus Marcus Cic. de Or., ita mox (bis) filius,' fundum Privernatem flagitabat; 'in Albano eramus ego et Brutus filius,' Albanum poscebat; 'in Tiburti forte cum adsedissemuscum adsedissemus adsedimus Cis. de Or. ego et Brutus filius om. bψ ego et Brutus filius,Albanum... filius om. Mςs forte om. ς ' Tiburtem fundum requirebat; Brutum autem, hominem sapientem, quod fili nequitiam videret, quae praedia ei relinqueret testificaritestificari se σψ2a voluisse dicebatvoluisse dicebat σψ2a: dicebat (add. se b2) voluisse Mμ . quod si potuisset honeste scribere se in balneis cum id aetatis filio fuisse, non praeterisset; eas se tamen ab eo balneas non ex libris patris sed ex tabulis et ex censu quaerere. Crassus tum ita Brutum ultus est ut illum recitationis suae paeniteret; moleste enim fortasse tulerat se in eis orationibus reprehensum quas de re publica habuisset, in quibus forsitan magis requiratur constantia. ego autem illa recitata esseesse αa: om. Mμ non moleste fero.

neque enim ab illo tempore quod tum erat, neque ab ea causa quae tum agebatur aliena fuerunt; neque mihi quicquam oneris suscepi, cum itaita ςa: ista Mμ : illa Halm dixi, quo minus honeste hanc causam et libere possem defendere. quod si velim confiteri me causam A.Auli Cluenti nunc cognossecognosse (ante lac. bψ ) μs: cognosce Mt , antea fuisse in eaea ςa: illa Mμ opinione popularipopulari opinione αa, quis tandem id possit reprehendere? praesertim, iudices, cum a vobis quoque ipsis hoc impetrari sit aequissimum quod ego et ab initio petivi et nunc peto ut, si quam huchuic ςa (s1) graviorem de illo iudicio opinionem attulistisattulissetis ςa, hanc causa perspecta atque omni veritate cognita deponatis.

nunc, quoniam ad omnia quae abs te dicta sunt, T.Titi AttiT. om. ς a, de Oppianici damnatione respondi, confiteareconfitearis a necesse est te opinionem multum fefellisse, quod existimaris me causam A.Auli Cluenti non facto eius sed lege defensurum. nam hoc persaepe dixisti tibi sic renuntiari, me habere in animo causam hanc praesidio legis defendere. itane est? ab amicis imprudentes videlicetimprud. videlicet ςs, Quintil. v. 13. 47: videlicet imprud. Mμ prodimur, et est nescio quis de eisiis (is M) Mb: his σψa nobis Mμ, Quintil.: nostros αa quos amicos nobis arbitramur qui nostra consilia ad adversariosadversarium Quintil. deferat. quisnam hoc tibihoc tibi ςa, Quintil.: tibi hoc Mμ renuntiavit, quis tam improbus fuit? cui ego autemautem om. α a (contra Quintil.) narravi? nemo, ut opinor, in culpa estest Quintil.: est et ςa: est sed Mμ ; nimirum tibi istudistud Quintil.: istunc (-tuc μ) Mμ lex ipsa renuntiavit. sed num tibi ita defendisse videor ut tota in causa mentionem ullam legis fecerimlegis fecerim ςa: fecerim legis Mμ , num secus hanc causam defendissedefendisse Manutius: defendissem Mμ a ac si lege habitus teneretur? certe, ut hominem confirmare oportet, nullus est locus a me purgandi istius invidiosi criminis praetermissus.

quid ergo est? quaeret fortassefortassis ςa quispiam displiceatnedisplicetne a mihi legum praesidio capitiscapitis ςa: a capite Mμ periculum propulsare. mihi vero, iudices, non displicet, sed utor instituto meo. in hominis honesti prudentisque iudicio non solum meo consilio uti consuevi sed multum etiam eius quem defendo et consilio et voluntati obtempero. nam ut haec ad me causa delata est, qui leges eas ad quas adhibemur et in quibus versamur nosse deberem, dixi habito statim eo: 'Qui coisset quo quis condemnaretur eo capite t ' illum esse liberum, teneri autem nostrum ordinem. atque ille me orare atque obsecrare coepit ne sesene sese (se a) ςa: ut ne sese Mμ lege defenderem. cum ego quae mihi videbanturvidebantur ςa: viderentur Mμ dicerem, traduxit me ad suam sententiam; adfirmabat enim lacrimans non se cupidiorem esse civitatis retinendae quam existimationis.

morem homini gessi et tamen idcirco feci — neque enim id semper facere debemus — quod videbam per se ipsam causam sine lege copiosissime posse defendi. videbam in hac defensione qua iam sum usus plus dignitatis, in illa qua me hic uti noluit minus laboris futurum. quod si nihil aliud essetesset fuisset σψ2a actum nisi ut hanc causam obtineremusobtineremus Pςb2a: obtinerem Mμ , lege recitata perorassem. neque me illa oratio commovetcommovet P: commoveret Mμ a, quod ait Attius indignum esse facinus, si senator iudicio quempiamquempiam Pσψ2 a: quemquam Mμ circumvenerit, legibus eum teneri; si eques Romanus hoc idem fecerit, non teneri.