vidi ego hoc, iudicesiudices vidi Ta: om. e , nisi recenti memoria senatus auctoritatem huius indici monumentis publicis testatus essem, fore ut aliquando non Torquatus neque Torquati quispiam similis—nam id me multum fefellit—sed ut aliquis patrimonipatrimonii Te, Schol.: patrimonio cett. naufragus, inimicus oti, bonorum hostis, aliter indicataindic. Ta: iudic. cett. haec esse diceret, quo facilius vento aliquo in optimum quemque excitato posset in malis rei publicae portum aliquemaliquem hoc loco hab. Tec, post malorum cett. suorum malorum invenire. itaque introductis in senatum indicibus constituiinstitui Schol. senatores qui omnia indicum dicta, interrogata, responsa perscriberent.

at quos viros! non solum summa virtute et fide, cuius generis eraterat Teπ : om. cett. in senatu facultas maxima, sed etiam quos sciebam memoria, scientiascientia e, Schol.: consuetudine et add. cett. , celeritate scribendi facillime quae dicerentur persequi posse, C. Cosconium, qui tum erat praetor, M. Messalam, qui tum praeturam petebat, P. Nigidium, App. Claudium. credo esse neminem qui his hominibushominibus TEeπ : omnibus cett. ad ... referendum TEe: aut ... referendis cett. ad vere referendum aut fidem putet aut ingenium defuisse. quid deinde? quid feci? Cum scirem ita esseesse Te: om. cett. indicium relatumrelatum Teaπ : om. cett. in tabulas publicas ut illae tabulae privata tamen custodia more maiorum continerentur, non occultavi, non continui domi, sed statimstatim hoc loco hab. Te, post describi πς, post omnibus cett. describi ab omnibus librariis, dividi passim et pervolgari atque edi populo Romano imperavi. divisi totatoti (-ae e) Italiae codd.: corr. Madvig Italia, emisiemisi E: dimisi Tπ : divisi cett. in omnis provincias; eius indici exex (et e) Te: e cett. quo oblata salusobl. salus Te: salus obl. cett. esset omnibus expertem esse neminem volui.

itaque dico locum in orbe terrarum esse nullum, quo in loco populi Romani nomen sit, quin eodem perscriptum hoc indicium pervenerit. in quo ego tamtam gς : tum cett. subito et exiguo et turbido tempore multa divinitus, ita ut dixi, non mea sponte providi, primum ne quisqui Reid posset tantum aut de rei publicae aut de alicuius periculo meminissememinissehic desinit e quantum vellet; deinde ne cui liceret umquam reprehendere illud indicium aut temere creditum criminari; postremo ne quid iam a me, ne quid ex meis commentariis quaereretur, ne aut oblivio mea aut memoria nimia videreturnimia vid. T: vid. nimia cett. , ne denique aut neglegentia turpis aut diligentia crudelis putaretur.

sed tamen abs te, Torquate, quaero: cum indicatus tuus esset inimicusesset inim. T: inim. esset cett. et esset eius rei frequens senatus et recens memoria testis, et tibiet tibi Halm: tibi codd.: tibique Meerdervoort , meo familiari et contubernali, prius etiam edituri indicium fuerint scribae mei, si voluisses, quam in codicem rettulissent, cur cumcur cum Nohl: cum codd. videres aliter fieriferri T: referri Orelli , tacuisticur tacisti ς mg., πb1c2k, ed. V , passus es, non mecum aut ut ut supplevi cum familiarissimofamiliarissimo scripsi: familiari meo codd.: familiari tuo Richter questus es aut, quoniam tam facile inveheris in amicos, iracundius etet π: aut cett. vehementius expostulasti? tu, cum tua vox numquam sit audita, cum indicio lecto, descripto, divolgato quieveris, tacueris, repente tantam rem ementiareementiare T: enuntiare (audeas add. ς mg., bc2k) cett. et in eum locum te deducas ut, ante quam me commutati indici coargueris, te summae neglegentiae tuo iudicioindicio ς convictum esse fateare?