Cum1 et 5 extr. imit. Paschasius Radb. Expos. in ps. 44 l. I praef. in. defensionum laboribus senatoriisque muneribus aut omnino aut magna ex parte essem aliquando liberatus, rettulirettuli ς retuli X Pasch. cf. p. 344, 24 me, Brute, te hortante maxime ad ea studia, quae retenta animo, remissa temporibus, longo intervallo intermissa revocavi, et cum omnium artium, quae ad rectam vivendi viam pertinerent, ratio et disciplina studio sapientiae, quae philosophia dicitur, contineretur, hoc mihi Latiniscf. Lact. inst. 3,14, 13 litterislitteris at libris V2 inlustrandum putavi, non quia philosophia Graecis et litteris et doctoribus percipi non posset, sed meum semperhoc supra semper add. V2 iudicium fuit omnia nostros aut invenisse per se sapientius quam Graecos aut accepta ab illis fecisse meliora, quae quidem digna statuissent, in quibus elaborarent.

Nam mores et instituta vitae resque domesticas ac familiaris nos profecto et melius tuemur et lautius,latius R1 rem vero publicam nostri maiores certe melioribus temperaverunt et institutis et legibus. quid loquar de re militari? in qua cum virtute nostri multum valuerunt, tum plus etiam disciplina. iam illa, quae natura, non litteris adsecutiassec. KRH sunt, neque cum Graecia neque ulla cum gentecum ulla gente K sunt conferenda. quae enim tanta gravitas, quae tanta constantia, magnitudo animi,animi magnitudo K probitas, fides, quae tam excellens in omni genere virtus in ullis fuit, ut sit cum maioribus nostris comparanda?

Doctrina Graecia nosnos Graecia K et omni litterarum genere superabat; in quo erat facile vincere non repugnantes. nam cum apud Graecos antiquissimum e doctis genus sit poëtarum, siquidem Homerus fuit et Hesiodus ante Romam conditam, Archilochusarchilocus G1H archilogus V(g scr. c) regnante Romulo, serius poëticam nos accepimus. annisenim post annis add. Vc ς fere cccccx CCCCX X (etiam K, CCCCX

non satis Graecorum gloriae responderunt. an censemus,cessemus KRH si Fabio,GFabio V1 nobilissimo homini, laudi datum esset, quod pingeret, non multos etiam apud nos futuros Polyclitos et Parrhasios fuisse? honos alit artes, omnesque incendunturacceduntur (vel ac- cenduntur) Aug. incenduntur ex acc. H1 ecl. 212 gloriae H ibid. cum Aug. plerisque codd. (gloriae

in summo apud illos honore geometria fuit, itaque nihil mathematicis inlustrius; atad GR1V1 nos metiendi ratiocinandique utilitate huius artis terminavimus modum.

At contra oratorem celeriter complexi sumus, nec eum primo eruditum, aptum tamen ad dicendum, post autem eruditum.Cum ... 219, 15 eruditum H (218, 29 honos ... 219,2 improbantur bis) etiam ante erud. add. Vc mg. nam Galbam Africanum Laelium doctos fuisse traditum est, studiosum autem eum, qui ishis X hos Vc ς aetate anteibat, Catonem,catonem X post vero Lepidum Carbonemcarbonẽ Vc Gracchos, inde ita magnosgrac in r. Vc (in mg. at etiam idem ante versum gracchos-magnos) nostram ad aetatem, ut non multum aut nihil omnino Graecis cederetur. Philosophia iacuit usque ad hanc aetatem nec ullum habuit lumen litterarum Latinarum; quae inlustranda et excitanda nobis est, ut, si occupati profuimus aliquid civibus nostris, prosimus etiam, si possumus,possiumus

in quo eo magis nobis est elaborandum, quod multi iam esse libri Latini dicuntur scripti inconsiderate ab optimis illis quidem viris, sed non satis eruditis. fieri autem potest, ut recte quis sentiat et id quod sentit polite eloqui non possit; sed mandare quemquam litteris cogitationes suas, qui eas nec disponere nec inlustrare possit nec delectatione aliqua allicere lectorem, hominis est intemperanter abutentis et otio et litteris.mandare... 5 litteris Einhart Vita Caroli praef. itaque suos libros ipsi legunt cum suis, nec quisquam attingit praeter eos, qui eandem licentiam scribendi sibi permitti volunt. quare si aliquid oratoriae laudislaudis s eras. sed a m. rec. iterur scriptum in V nostra attulimus industria, multo studiosius philosophiae fontis aperiemus, e quibus etiam illa manabant.

Sed ut Aristoteles, vir summo ingenio, scientia,scientia scientiae X -a pro -ae in r. V2 copia, cum motuscum motus H commotus GKRV sed cũ supra corn V2 esset Isocratisisocratis V2 ς socratis X rhetoris gloria, dicere docere etiam coepit adulescentesdocere ς om. X post adulescentes add. decere V2 et prudentiam cum eloquentia iungere, sic nobis placet nec pristinum dicendi studium deponere et in hac maiore et uberiore arte versari. hanchaen

itaque dierum quinque scholas, ut Graeci appellant, in totidem libros contuli. fiebat autem ita ut, cum ishis G1V1H qui audireaudiri X (corr. V2 l

Isne, qui mortui sunt, an is, quibus moriendum est?

Utrisque.

Est miserum igitur, quoniam malum.

Certe.

Ergo et i, quibus evenit iam ut morerentur,morirentur K1 et i, quibus eventurum est, miseri.

Mihi ita videtur.

Nemo ergo non miser.

Prorsus nemo.

Et quidem, si tibi constare vis, omnes, quicumque nati sunt eruntve, non solum miseri, sed etiam semper miseri. nam si solos eos diceres miseros quibus moriendum esset, neminem tu quidem eorum qui viverent exciperes—moriendum est enim omnibus—, esset tamentam V1

numnunc ex. num K1 te illa terrent, triceps apud inferos Cerberus, Cocyticoyc

Atqui pleni libri sunt contra ista ipsa disserentiumdissenentium G1 (dissonantium corr. G1?) RV1 (corr. ipse?) diserentium K philosophorum.

Inepte sane. quis enim estest om. K1, add. c tam excors, quem ista moveant?commoveant V2

Si ergo apud inferos miseri non sunt, ne sunt quidem apud inferos ulli.

Ita prorsusprossus G existimo.

Ubi suntInde ab ubi - 223, 24 iam sunt multa in K madore corrupta ergo i, quos miseros dicis, aut quem locum incolunt? si enim sunt, nusquam esse non possunt.

Ego vero nusquam esse illos puto.

Igitur ne esse quidem?

Prorsus isto modo, et tamen miserosmiseros cf. Serv. Aen. 4, 20 ob id ipsum quidem,quidem om. K quia nulli sint.

Iam mallem Cerberum metueres quam ista tam inconsiderate diceres.

Quidqui We. tandem?

Quem esse negas, eundem esse dicis. ubi est acumen tuum? cum enim miserum esse dicis, tum eum qui non sit dicis esse.

Non sum ita hebes, ut istud dicam.

Quid dicis igitur?

Miserum esse verbi causa M.M. V2 ς om. X Crassum, qui illas fortunas mortemorti V1 demiserit ut v. K dimiserit, miserum Cn.CN. R Gn. vel gn. GV (in K evanidum) Pompeium, qui tanta gloria sitsit om. V1, unde Vc orbatus sit orbatus,tanta dignitate tanta gl. Vc omnis denique miseros,miseros V (exp.2?) qui hac luce careant.

Revolveris eodem. sint enim oportet, si miseri sunt; tu autem modo negabas eos esse, qui mortui essent. Si igitur non sunt, nihil possunt esse; ita nenelongius verbum habuisse vid. K miseri quidem sunt.

Non dico fortasse etiam,etiam exp. Vvet quod sentio; nam istuc ipsum, non esse, cum fueris, miserrimum puto.

Quid?

miserius quam omnino numquam fuisse? ita, qui nondum nati sunt, miseri iam sunt, quia non sunt, et nos, si post mortem miseri futuri sumus, miseri fuimus ante quam nati. ego autem non commemini, ante quam sum natus, me miserum; tu si melioresimiliore K1R1 memoria es, velim scire, ecquid de te recordere.

in primis enim hoc traditur: omne pronuntiatumpronuntiatum eqs. Gell. 16, 8, 8 (Hier. adv. Rufin. 1, 486) (sicsic ex si Vc enim mihi in praesentia occurrit ut appellarem ἀξίωμα αIlωmα R αξιωμλ V, sed praeter 1. α omnia i. r. Vc azioma K aziωma G1 , utar post alio, si inveneroalio

Quonam modo?

Quia, si morsmors Vc mori X1 (V1) etiam mortuis miserum esset, infinitum quoddam et sempiternum malum haberemus in vita;in vita del. Bai., sed vita hic non opponitur mortis tempori. nunc video calcem, ad quam cum sit decursum, nihil sit praeterea extimescendum. sed tu mihi videris Epicharmi,epicarmi G1 (corr.1)K acuti nec insulsiinsulsi insul in r. Vc hominis ut Siculi, sententiam sequi.

Quam? non enim novi.

Dicam, si potero, Latine. scis enim me Graece loqui in Latino sermone non plus solere quam in Graeco Latine.

Et recte quidem. sed quae tandem est Epicharmiepicarmi GRV1 (corr. 2 ) ista sententia? Emori nolo,Epich. fr. 247 sed me esse mortuum nihilnihili edd. vett. aestimo.

Iam adgnoscoadgnosco RV (sed d erasum)

Iam istuc quidem nihil negotii est, sed ego maiora molior.sed ego maiora molior add. Vc (sed maiora molior vel sed getiam maiora molior ς) om. X

Quo modo hoc nihil negotii est? aut quae sunt tandem ista maiora?

Quia, quoniam post mortem mali nihil est,nihil est add. K2V2 om. X ne mors quidemne quidem mors K est malum, cui proxumumproximum KV tempus est post mortem, in quo mali nihil esse concedis: ita ne moriendum quidemnequidem moriendum K esse malum est; idid estK2 ς idem R idẽ GK1V est enim perveniendum esse ad id, quod non esse malum confitemur.

Uberius ista, quaeso. haec enim spinosiora, prius ut confitear me cogunt quam ut adsentiar. sed quae sunt ea, quae dicis te maiora moliri?

Ut doceam, si possim, non modo malum non esse, sed bonum etiam esse mortem.

Non postulo id quidem,quidem id K aveoabeo V1 habeo V2GKR aveo ς tamen audire. ut enim non efficias quod vis, tamen, mors ut malum non sit, efficies. sed nihil te interpellabo; continentem orationem audire malo.

Quid, si te rogaverosiero- gavero V1 (corr. c ) K1 hoc loco pauciora habuit, evanidas litteras m. rec. sic fere restituit:

nonne respondebis?

Superbum id quidem est, sed, nisi quid necesse erit, malo non roges.non

Mors igitur ipsa, quae videtur notissima res esse, quid sit, primum est videndum. sunt enim qui discessum animi a corpore putentputent ς (cf. censeant) putant X (varietatem modorum def. Gaffiot, Le subjonc- tif de subordination Paris 1906 p. 52) esse mortem; sunt qui nullum censeant fieri discessum, sed una animum et corpus occidere, animumque in corpore extingui. qui discedere animum censent,cessent V1 alii statim dissipari, alii diu permanere, alii semper. quid sit porro ipse animus aut ubi aut unde, magna dissensio est. aliis cor ipsum animusaut ubi... 227.1 animus in mg. G1 aut unde... dicuntur Non. 66,5 videtur, ex quo excordes, vecordesvec. HM vaec. VG1 (sed a

sed alii in corde, alii in cerebro dixerunt animi esse sedem et locum; animum autem alii animam, ut fere nostri— declarat nomen:ut fere nostri declarant nomen. nam ω corr. Dav. declarant nomina Sey. nam et agere animam et efflare dicimus et animosos et bene animatos et ex animi sententia; ipse autem animus ab anima dictus est—; ZenoniZeno fr. 134. Stoico animus ignis videtur. sed haec quidem quae dixi, cor, cerebrum, animam, ignem volgo, reliqua fere singuli. ut multomulto Bentl. multi cf. Lact. inst. 7, 13, 9 opif. 16, 13 ante veteres, proxime autem Aristoxenus, musicus idemque philosophus, ipsius corporis intentionem quandam, velut in cantu et fidibus quae ἁρμονία armonia ω cf. I 24.41 dicitur: sic ex corporis totius natura et figura varios motus cieri tamquam in cantu sonos.

hic ab artificio suo non recessit et tamen dixit aliquid, quod ipsum quale esset erat multo ante et dictum et explanatum a Platone. XenocratesXen. fr. 67 animi figuram et quasi corpus negavit esse ullum,ull in r. Vc ullum ς numerumverum X cf. ac. 2,124 dixit esse, cuius vis, ut iam ante Pythagorae visum erat, in natura maxuma esset. eius doctor Plato triplicem finxit animum,animam X (sed usupra a V1?) cuius principatum, id est rationem, in capite sicut in arce posuit, et duas partes parereseparare X in parere corr. Vc (e priore loco iterum ss. V3) voluit, iram et cupiditatem, quasquas-cupiditatem om. H locis disclusit:disclusit om. X add. V2Rrec ς (suis add. ς) cf. I,80 Pr. 32 iram in pectore, cupiditatem suptersubter RHK1 (

Dicaearchusdice archus KRV dicaearc

Aristoteles, longe omnibus—Platonem semper excipio—praestans et ingenio et diligentia, cum quattuor nota illa genera principiorum esset complexus, e quibus omnia orerentur,orirentur Hς quintam quandam naturam censet esse,esse esset GR1 e corr. e quaequa G1 (in mg. de) K1 (equae K2 ut v.) R esse

Harum sententiarum quae vera sit, deus aliquialiquis Vrec ς viderit;harum ... viderit Lact. inst. 7,8, 9 (postquam breviter ad § 18—22 respexit) quae veri simillima, magna quaestio est.harum ... 9 quaestio est H utrum igitur inter has sententias diiudicare malumus an ad propositum redire?

Cuperem equidem utrumque, si posset, sed est difficile confundere. quare si, ut ista non disserantur, liberari mortis metu possumus,possimus K2 id agamus; sin id non potest nisi hac quaestione animorum explicata, nunc, si videtur, hoc, illud alias.

Quod malle te intellego, id puto esse commodius; efficiet enim ratio ut, quaecumque vera sit earum sententiarum quas exposui, mors aut malum non sit aut sit bonum potius.

nam si corcor

hoc dasne aut manere animos post mortem aut morte ipsa interire?

Do vero.

Quid,quod K1 (corr. 2 )R si maneant?

Beatosbeatas V esse concedo.

Sin intereant?

Non esse miseros, quoniam ne sint quidem; iamiam cf. p. 225,21 ac. 2, 109 al. (Mue) istuc coacti a te paulo ante concessimus.

Quo modo igitur aut cur mortem malum tibi videri dicis? quae aut beatos nos efficiet animis manentibus aut non miseros sensu carentis.carentes V2

Expone igitur, nisi molestum est, primum, si potes,potest G1 animos remanere post mortem, tum, si minus id obtinebisobtenebis GR1V—est enim arduum—, docebis carere omni malo mortem. ego enim istuc ipsum vereor nene me G malum sit non dico carere sensu, sed carendum esse.

Auctoribus quidem ad istam sententiam, quam vis obtineri, uti optimisoptineri V possumus, quod in omnibus causis et debet et solet valere plurimum, et primum quidem omni antiquitate, quae quo propiuspropius opius in r. Vc aberat ab ortu et divina progenie, hoc melius ea fortasse quae erant veravera ss. Kc veru (aaper- tum!) in vera corr. R cernebant.cercebant G1 (corr. ipse) R cernebant K cerneba

idqueidquae G1RV1 cum multis aliis rebus, tum e pontificio iure et e caerimoniiscaer. V cer. GKR sepulcrorum intellegi licet, quas maxumis ingeniis praediti nec tanta cura coluissent nec violatas tam inexpiabiliinexpiabile X -i in r. V1? ς religione sanxissent, nisi haereret in eorum mentibus mortem non interitum esse omnia tollentem atque delentem, sed quandam quasi migrationem commutationemque vitae, quae in claris viris et feminis dux in caelum soleret esse, in ceteris humi retineretur et permaneret tamen.

ex hoc et nostrorum opinione Romulus in caelo cum diis agit aevum ann. 115, ut famae adsentiens dixit Ennius, et apud Graecos indeque perlapsus ad nos et usque ad Oceanum Herculeset ante retin. add. Vc et perm.... 20 hercules fere omnia in r. V1 tantus et tam praesens habetur deus; hinc Liber Semela natus eademque famae celebritate Tyndaridae fratres, qui non modo adiutores in proeliis victoriae populi Romani, sed etiam nuntii fuisse perhibentur. quid? Inoino sed o in r. V1 Cadmiinhoc

si vero scrutari vetera et ex isillis Lact. ea quae scriptores Graeciae prodiderunt eruere coner, ipsi illi maiorum gentium diiipsi maiorum gentium dii Aug. civ. 8,5 qui habenturqui habentur om. Aug. hinc nobisa ante nobis add. V2 ς Lact. Aug. cf. Progr. 24 profecti in caelum reperientur.repperientur X (sed 1. p del. R1? ) Aug. quaere, quorum demonstrenturquare quoniam demonstrantur Lact. demonstrentur Aug. demonstrantur X, sed a in e corr. G1 demonstran in r. V1 sepulcra in Graecia; reminiscere, quoniam es initiatus,es initiatushinc Lact. inst. 1, 15 Atticum cum Cicerone colloqui conclusit, cf. Po. Herm. 46 p. 629 quae tradantur mysteriis:mist. KV tum denique, quam hoc late pateat, intelleges.Si vero. .. 232, 5 intelleges Lact. inst. 1, 15, 24 Aug. cons. euang. 1, 23, 32 sed qui nondum ea quae multis post annis homines tractare coepissentadd. Po. tractari coepta sunt Keil physicaphisica X didicissent,dicissent R1 tantum sibi persuaserant, quantum natura admonente cognoverant,cognoverunt X corr. Vc rationes et causas rerum non tenebant, visisvisis eqs. asyndeton suspectum quibusdam saepe movebantur, isque maxime nocturnis, ut viderentur ei,eil illi K2 hi in r. V1 qui vita excesserant, vivere.

Ut porro firmissimum hoc adferri videturvideretur Vc cur deos esse credamus, quodquod quia K2 nulla gens tam fera, nemo omnium

illudillũ K1 num dubitas, quin specimen naturae capi deceat ex optima quaque natura? quae est melior igitur in hominum genere natura quam eorum, qui se natos ad homines iuvandos tutandos conservandos arbitrantur? abiit ad deos Hercules: numquam abisset, nisi, cum inter homines esset, eam sibi viamviam s. v. add. K2 munivisset. vetera iam ista et religione omnium consecrata: quid in hac re p. tot tantosque viros ob rem p.ob rem p. b r in r. V1 ob re p. K ob rē p. (er. ublică) G interfectos cogitasse arbitramur? isdemne ut finibus nomen suum quibus vita terminaretur? nemo umquam sine magna spe inmortalitatis se pro patria offerret ad mortem.

licuit esse otioso Themistocli, licuit Epaminondae, licuit, ne et1. et in r. V1 vetera et externa quaeram, mihi; sed nescio quo modo inhaeret inin s. v. add. G1 mentibus quasi saeclorum quoddam augurium futurorum, idque in maximis ingeniis altissimisque animis et existitexsistit GR maxime et apparet facillime. quoquod X sed d exp. G1 quidem dempto quis tam esset amens, qui semper in laboribus et periculis viveret?

loquor de principibus; quid?quo

Quodsi omnium consensus naturae vox est, omnesqueomnesque huiusque H qui ubique sunt consentiunt esse aliquid, quod ad eos pertineat qui vita cesserint,cesserint GK, sed prius s in r G1, ex n Kc nobis quoque idem existimandum est, et si, quorum aut ingenio aut virtute animus excellit,excellet V2 eos arbitrabimur,arbitrabimur X arbitra

Sed ut deos esse natura opinamur, qualesqueque del. Bai. sint, ratione cognoscimus,quodsi ... 235, 6 cognoscimus (omissis 235,2 maxume ... 235, 4 habiturus) H (libere) sic permanere animos arbitramur consensu nationum omnium, qua in sede maneant qualesque sint, ratione discendum est. cuius ignoratioingnoratio GV1 finxit inferos easque formidines, quas tu contemnere non sine causa videbare. in terram enim cadentibus corporibus isque humo tectis, e quoaquo V1 (aq in r. 1) eqd V2 mg. dictum est humari, sub terra censebant reliquam vitam agi mortuorum; quam eorum opinionem magni errores consecuti sunt, quos auxerunt poëtae.

frequens enim consessusquos... con in r. K1 consessus ς consensu X, s in fine add. V1 theatri, in quo sunt mulierculae et pueri, movetur audiens tam grande carmen: AdsumTrag. inc. 73 atque advenio Acherunteacher

Magni autem est ingenii sevocaresevocare Aug. revocare ω mentem a sensibus et cogitationem ab consuetudinea consuetudine V (ult. e ex o) abducere.Quidam enim nihil animo ... 9 abducere H magni.. 9 abducere Aug. epist. 137,5 itaque credo equidem etiam alios tot saeculis, sed quodquot G litteris exstet,extet K cf. Lact. inst. 7, 8, 7 Aug. epist. 137,12 Pherecydes Syriussyrus X syrius ς Aug. primusprimum ω primus Bentl. atque hoc legisse videtur Aug.: 'quod apud Graecos olim primus Pherecydes Syrius cum disputavisset', dixit animos esse hominum sempiternos, antiquusantiquo

Platonem ferunt, ut Pythagoreos cognosceret, in Italiam venissead venisse adscr, in mg. et in ea (ita P) cum alios multos tum archytam (ut crithitã P) timeumque cognovit (et timęum invenisse R)VcRrec P al., (cf. fin. 5,87), unde Vc post ferunt (21) add. qui, tum corr. venit ed

Mactemac in r. Vc virtute!Macte virtute Non. 341, 37 ego enim ipse cum eodem ipsoipso cf. div. 2, 95 isto We. non invitus erraverim. num igitur dubitamus—? an sicut pleraque? quamquam hoc quidem minime; persuadent enim mathematici terram in medio mundo sitam ad universi caeli complexum quasi puncti instar optinere, quod κέντρον centron X (ante Vitr. praeterea ap. Rom. non invenitur) illi vocant; eam porro naturam esse quattuor omnia gignentium corporum, ut, quasi partita habeant inter se ac divisa momenta, terrena et umidaumida RG1V1 (

si vero aut numerus quidam sitsit est Mdv. sed cf. comm. animus, quod subtiliter magis quam dilucide dicitur, autcf. Aug. gen. ad litt. 7, 21 quinta illa non nominata magis quam non intellecta natura, multo etiam integriora ac puriora sunt, ut a terra longissime sese om. H ecferant.si vero ... 5 ecferant ecf. X (eff. corr. V1

illam vero funditus eiciamus individuorum corporum levium et rutundorumrotundorum KV (sed fuit rut.) H concursionem fortuitam, quam tamentamen add. K2 Democritus concalefactam et spirabilem,spirabilem eqs. cf. Aug. epist. 118, 4, 28 id est animalem, esse volt. is autem animus, qui, sisi add. G1 s. l. est horum quattuorquattuor horum Non. generum, ex quibusex quibus unde V2 Non ft. recte omnia constare dicuntur,animus...239, 1 dicuntur Non. 272, 29 ex inflammata anima constat, ut potissimum videri videovideri om. X (videt' pro video V sed t' Vc in r.) add. K2 ς Panaetio, superiora capessat necesse est. nihil enim habent haec duo genera proni et supera semper petunt. ita, sive dissipantur, procul a terris id evenit, sive permanent et conservant habitum suum, hoc etiam magis necesse est ferantur ad caelum et ab is perrumpatur et dividatur crassus hic et concretus aër, qui est terrae proximus. calidior est enim vel potius ardentiorardentior ex -us V1 animus quam estest exp. Vc hic aër,aer in mg. Vc quem modo dixi crassum atque concretum; quod ex eo scirisciri scribi K1 potest, quia corpora nostra terreno principiorum genere confecta ardore animi concalescunt.

acceditaccidit X accedit ς Vrec ut eo facilius animus evadat ex hoc aëre, quem saepe iam appello, eumque perrumpat, quod nihil est animo velocius, nulla est celeritas quae possit cum animi celeritate contendere. qui si permanet incorruptus suique similis, necesse est ita feratur, ut penetret et dividat omne caelum hoc, in quo nubes imbres ventique coguntur,caelum... coguntur Non. 264,32 quod et umidumumidum G (

quodqueque in r. Vc nunc facimus, cum laxati curis sumus, ut spectare aliquid velimus et visere, id multo tum faciemus liberiusliberius

haec enim pulchritudo etiam in terris patritam patriam X patritam Non. et multi codd. s. XV., ex Nonio ni fallor. certe in Vat. 1733 is qui a. 1479 co- dicem emit in mg. adscripsit: patrita n. m. illamcognitionis add. Kc et avitam, ut ait Theophrastus, philosophiampatritam ... 15 philosophiam Non. 161, 7 cognitionis cupiditate incensam excitavit. praecipue vero fruentur ea, qui tum etiam, cum has terras incolentes circumfusi erant caligine, tamen acie mentis dispicereilla post disp. add. V2 cupiebant.

Etenim si nunc aliquid adsequi sese om. G putant, qui ostium Ponti viderunt et eas angustias, per quas penetravit ea quae est nominata Argo,Enn. Med. 250 quia Argivi in eain ea add. Kc delectidelecti KV2B dilecti GRV1 viriVecti petebant pellem inauratam arietis, aut i qui Oceani freta illa viderunt, EuropamEnn. ann. 302 Libyamquelybiamque X (lyp. V1) rapax ubi dividit unda, quod tandem spectaculum fore putamus, cum totam terram contueri licebit eiusque cum situm, formam, circumscriptionem, tum et habitabiles regiones et rursumrursus V2 omni cultu propter vim frigoris aut caloris vacantis?

nos enim ne nunc quidem oculis cernimus ea quae videmus; neque est enimenim est V2B ullus sensus in corpore, sed, ut non physiciphisici KRH solum docent verum etiam medici, qui ista aperta et patefacta viderunt, viae quasi quaedam sunt ad oculos, ad auris, ad narisaures...nares ex -is V1? a sede animi perforatae. itaque saepe aut cogitatione aut aliqua vi morbi impediti apertis atque integris et oculis et auribus nec videmus nec audimus, utut quo ss. V2 facile intellegi possit animum et videre et audire, non eas partis quae quasi fenestrae sint animi,non... 10 sunt animi Non. 36, 12 quibus tamen sentire nihil queat mens, nisi id agat et adsit. quid, quodquid quod V (sed quod corr. in cū1) qui quod GK1 (corr. c) R eadem mente res dissimillimas comprendimus,cũ (ex cō) prendimus V ut colorem, saporem, calorem, odorem, sonum? quae numquam quinque nuntiis animusanimi in animis corr. V1 cognosceret, nisi ad eum omnia referrentur et is omnium iudex solus esset. atque ea profecto tum multo puriora et dilucidiora cernentur, cum, quo natura fert,fertur Kc liber animus pervenerit.illam ... 24 vult 239, 15 nulla vero est celeritas...240, 16 excitavit 240, 26 quod tandem ... 241,17 pervenerit H

nam nunc quidem, quamquam foramina illa, quae patent ad animumanimos Non. a corpore, callidissimocalidissimo K1RV artificio natura fabricatanam 19 natura fabricatur Non. 35, 26 est, tamen terrenis concretisque corporibus sunt intersaeptaintersepta X quodam modo: cum autem nihil erit praeter animum, nulla res obiecta impediet, quo minus percipiat, quale quidque sit.

Quamvis copiose haec diceremus, si res postularet, quam multa, quam varia, quanta spectacula animus in locis caelestibus essetesse R1 habiturus.

quae quidemquidem culidem R1 cogitans soleosolo R1 saepe mirari non nullorum insolentiam philosophorum, qui naturae cognitionem admirantur eiusque inventori et principi gratias exultantesinsultantes K1 agunt eumque venerantur ut deum; liberatos enim se per eum dicunt gravissimis dominis, terrore sempiterno et diurno ac nocturnoanoct. (pro ac noct.)R metu. quo terrore? quo metu? quae est anus tam delira quae timeat ista, quae vos videlicet, si physicaphisica KR Enn. Andr. aechm. 107 non didicissetis, timeretis, Acherunsiaacheru

praeclarum autem nescio quid adepti sunt, quodquod in qui mut. V2 didicerunt se, cum tempus mortis venisset, totos esse perituros. quod utut om. K1 (add. 2 ) R ita sit —nihil enim pugno—, quid habet ista res aut laetabileloetabile GKR aut gloriosum? Nec tamen mihi sane quicquam occurrit, cur non Pythagorae sit et Platonis vera sententia. ut enim rationem

Sed plurimi contra nituntur animosque quasi capite damnatosdampnatos GK morte multant, neque aliud est quicquam cur incredibilis is animorum videatur aeternitas, nisi quod nequeunt qualis animus sit vacans corpore intellegere et cogitationeintelligere et cog. V sed igere in r., et in mg. Vc comprehendere.neque aliud ... 23 conpraehendere H quasi vero intellegant, qualis sitconp. VH Quasi vero intellegant qualis animus sit vacans corpore intellegere et cogitatione co phendere R sed ipse haec delevit ac denuo scripsit: Quasi eqs. in ipso corpore, quae conformatio, quae magnitudo, qui locus; ut,ut cf. p. 439, 6 div. 2,129 aut Lb. si iam possent in homine vivovivo Bentl. uno cerni omnia quae nunc tecta sunt, casurusne in conspectum videatur animus, an tanta sit eius tenuitas, ut fugiat aciem?

haec reputent isti qui negant animum sine corpore se intellegere posse: videbunt, quem in ipso corpore intellegant. mihi quidem naturam animi intuenti multo difficilior occurrit cogitatio, multo obscurior, qualis animus in corpore sit tamquam alienae domi,domui ω cf. Wackernagel in comm. meo quam qualis, cum exierit et in liberum caelum quasi domum suam venerit. sisi Po nis ω etsi Kü si etiam Sey., sed nec—nec pro et—et scripto. enim, quod numquam vidimus, id quale sit intellegere non possumus, certe et deum ipsum et divinum animum corporepossumus et certe animum ipsum corp. H liberatum cogitationecogitatione

est illud quidem vel maxumum animo ipso animumanimum

Sed si, qualis sit animus, ipse animus nesciet,nesci

principii autem nulla est origo; nam e principio oriuntur omnia, ipsum autem nulla ex re alia nasci potest; nec enim esset id principium, quod gigneretur aliunde. quod si numquam oritur, nene

moveat,quae se ipsa moveat (τὸ αὐτὸ ἑαυτὸ κινοῦν) Macr. quae se ipsam semper m. X sed semper del. Vvet quae sese m. Somn. neque nata certe est et aeterna est.”semper enim movetur...245, 3 aeterna est (sine 19 vel... 23 neget) H licet concurrant omnes plebei philosophi—sic enim i, qui a Platone et Socrate et ab ea familia dissident, appellandi videntur—, non modo nihil umquam tam elegantereliganter K el

illa tandem num leviora censes, quae declarant inesse in animis hominum divina quaedam?quaedam quidem K1 quae si cernerem quem ad modum nasci possent,esset esse et X (corr. G1Vc; in R & e corr.?) etiamquem ad modum... etiam bis in R, semel del. 1 quem ad modum interirent viderem. nam sanguinem bilem pituitam ossa nervos venas, omnem denique membrorum et totius corporis figuram videor posse dicere unde concreta et quo modo facta sint: animum ipsum—si nihil esset in eo nisi id, ut per eum viveremus, tam natura putaremnaturam GKR natura eius p. V (eius Vc, exp. al. m.) natura pu- tarem ex naturam putaremus H hominis vitam sustentari quam vitis, quam arboris; haec enim etiametiam om. H dicimus vivere. item si nihilnil H haberet animus hominis nisi ut appeteret aut fugeret, id quoque esset ei commune cum bestiis.ipsum denique si nihil esse et... 27 bestiis H

Habet primum memoriam, et eam infinitam rerum innumerabilium. quamMen. 81 e sqq. quidem PlatoQuam quidem Platocf. 247, 4 Ego autem recordationem esse volt vitae superioris. nam in illo libro, qui inscribitur Menon,meñ K1 (ñ erasum, non in mg. add. 2) me non V1 pusionem quendam Socrates interrogat quaedam geometrica de dimensione quadrati. ad ea sic ille respondetrespondet ς respondit X Boeth. ut puer, et tamen ita faciles interrogationes sunt, ut gradatimgradatum RV1 respondens eodem perveniat, quo siquo si quasi Boeth. K1V1 (corr. KcVc geometrica didicisset. ex quo effici volt Socrates, ut discere nihil aliud sit nisi recordari. quem locum multo etiam accuratius explicat in eo sermone, quem habuit eo ipso die, quo excessit ePhaed. 72e sqq. vita; docet enim quemvis, qui omnium rerum rudis esse videatur, bene interrogantiinterrogati V1 respondentemrespondem X (corr. K2Vc) declarare se non tumcf. Lact. inst. 7, 22,19 illa discere, sed reminiscendo recognoscere, nec vero fieri ullo modo posse, ut a pueris tot rerum atque tantarum insitas et quasi consignatasconsignata V1 (s add. c) cognitgnatas primo R in animis notiones, quasquas add. Kc ἐννοίας ennoias X (i in e corr. V1) εννουαξ Boeth. vocant, haberemus, nisi animus, ante quam in corpus intravisset, in rerum cognitione viguisset.

cumque nihil esset ,lac. ind. Po.(suppl. fere: eorum quae sensibus perciperentur cl. div.2,9 Tim.28A) ut omnibus locis a Platone disseritur—nihil enimille post enim hab. VBPς putat esse, quod oriatur et intereat, idque solum esse,esse ς esset quod semper tale sit qualequale ειδεαν corr. Sey. est (ἰδέαν appellat ille, nos speciem)—, non potuit animus haec in corpore inclususc

ita nihil est aliud discerediscere ex scire Kc nisi recordari. Ego autem maioremaiore V1 (

Quorsus igitur haec spectat oratio? quae sit illa vis et unde sit, intellegendumintellegundum K1 puto. non est certe nec cordis nec sanguinis nec cerebri nec atomorum; animae sit ignisneanimae Bentl. anima ω (aer ss. V3) ignisne ς(?) Lb. ignisve. 'certe tenuissimae materiae est vis memo- riae; utrum animae an ignis, non diiudico, sed sive hoc sive illud est animus illa vi praeditus, divinus est' nescio, nec me pudet ut istos fateri nescire quod nesciam:De communi itaque omnium ... 19 nesciam (om. verbis 14 ita... 15 meminerunt) illud, si ulla alia de re obscura adfirmareaff. Vc possem, sive anima sive ignis sit animus, eum iurarem

quid igitur? utrum capacitatemcapicitatem K1V1 aliquam in animoin add. Kc in animo om. H putamus esse, quo tamquam in aliquod vas ea quae meminimus infundantur? absurdum id quidem; qui enim fundus aut quae talis animi figura intellegi potest aut quae tanta omnino capacitas? an inprimi quasi ceram animumita in

illa vis quae tandem est quae investigat occulta, quae inventio atque excogitatio dicitur? ex hacne tibi terrena mortalique natura et caduca concreta eaconcreta ea concretus esse Bentl. videtur? aut qui primus, quod summae sapientiae Pythagorae visum est, omnibus rebus imposuit nomina? aut qui dissipatos homines congregavit et ad societatem vitae convocavit,vocum V2 aut qui sonos vocis, qui infiniti videbantur, paucis litterarum notis terminavit, aut qui errantium stellarum cursus praegressiones institutionesinstitiones Man. notavit? omnes magni; etiam superiores, qui fruges, qui vestitum, qui tecta, qui cultum vitae, qui praesidia contra feras invenerunt, a quibus mansuefacti et exculti a necessariis artificiis ad elegantioraeligantiora K ele

nam cum Archimedes lunae solis quinque errantium motus in sphaeramspher. GRV sper. K inligavit, effecitefficit K1 idem quod ille, qui in Timaeotimeo X Tim. p.39 mundum aedificavit, Platonis deus, ut tarditate et celeritate dissimillimos motus una regeret conversio. quod si in hoc mundo fieri sine deo non potest, ne in sphaeraspher. GRV sper. K quidem eosdem motus Archimedes sinesine

Mihi vero ne haec quidem notiora et inlustriora carere vi divina videntur, utut aut Kc ego aut poëtam gravegravem H plenumque carmen sine caelesti aliquo mentis instinctu putem fundere, aut eloquentiam sine maiore quadam vi fluere abundantem sonantibus verbis uberibusque sententiis. philosophia vero, omniumTim. 47a cf. Lact. inst. 3, 14, 7 mater artium, quid est aliud nisi, ut Plato, donum, ut ego, inventum deorum? haec nos primum ad illorum cultum, deinde ad ius hominum, quod situm est in generis humani societate, tum ad modestiam magnitudinemque animi erudivit,erudiunt K1V1H eademque ab animo tamquam ab oculis caliginem dispulit, ut omnia supera inferainfera s. v. add. Kc prima ultima media videremus.

prorsus haec divina mihi videtur vis, quae tot res efficiat et tantas. quid est enimenim s. v. add. G1 memoria rerum et verborum? quid porro inventio? profecto id, quo ne in deo quidemquidem V2 ς om. X quicquam maiusmagis V1 (corr. rec ) intellegi potest.potest R1 potes G non enim ambrosia deos aut nectare aut Iuventateiuventute Vrec pocula ministrante laetarilaetare GR1 (corr. 1 ) V1 (corr. 2 ) Hom. Y 232 arbitror, nec Homerum audio, qui Ganymedenganimeden V1 (corr. 1 ) H ab disdis ex his R raptum aitait ex aut Kc propter formam, utut V Iovi bibere ministraret;ut... ministraret Arus. GL. VII458, 16 non iusta causa, cur Laomedonti tantatanta add. Kc ex tanti V2 fieretfieret V2 ς fierit X iniuria. fingebat haec Homerus etet add. V2 humana ad deos transferebat:-ebat in r. Vc transferret ad nos ss. K2 divina mallem ad nos.fingebat... 2 nos Aug. civ. 4, 26 conf. 1,16 quae autem divina? vigere, sapere, invenire, meminisse.quid igitur... 15 videtur et quis igitur (pro aut qui) pri- mus 250, 3 meminisse H ergo animusanimusq

'Animorum nulla in terris origo inveniri potest; nihilnihil quid H enim estest enim Lact. in animis mixtum atque concretum aut quod ex terra natum atque fictum esse videatur, nihil nen

—ubi tua aut qualis? potesne dicere?est ista ... 8 dicere in r. Vc (tu aut) an, si omnia ad intellegendum non habeo quae habere vellem, ne isne is GK1 (h ante is add. 2) nei

Ut cum videmus speciem primum candoremque caeli, dein conversionis celeritatem tantam quantam cogitare non possumus, tumtunc K vicissitudines dierum ac noctium commutationesquecommotionesque H temporum quadrupertitas ad maturitatem frugum et ad temperationemtemporum frugum R temperationum GR (sed in u aliquid corr.) V1 (-em2) corporum aptas eorumque omnium moderatorem et ducem solem, lunamque adcretione et deminutionedim. ex dem. K1 adcretionẽ et deminutionẽ V (˜ postea add.) luminis quasi fastorum notantem et significantem dies, tum in eodem orbe in duodecim partes distributo quinque stellas ferri eosdem cursus constantissime servantisservatis V1 disparibus inter se motibus, nocturnamquenocturnaque G1K1 (˜ add. 1 aut 2) H caeli formam undique sideribus ornatam, tum globum terrae eminentem e mari, fixum in medio mundi universi loco, duabusduabus ex duobus R1 orishoris V2 distantibus habitabilem et cultum,cultam X cultum ς quarumAcc. Philoct. 566 altera, quam nos incolimus, Sub axe posita ad stellas septem, unde horrifer,Aquilonis stridor gelidas molitur nives, altera australis, ignota nobis, quam vocant Graeci

ἀντίχθονα,antiχoona V (l

minis utilitati agros omnis et maria parentia—: haec igitur et alia innumerabilia cum cernimus, possumusne dubitare quin isis H his GKRV praesit aliquis vel effector, si haec nata sunt,sînt K1 ut Platoni videtur, vel, si semper fuerunt, ut Aristoteli placet, moderator tanti operis et muneris?numeris K1 sic mentem hominis, quamvis eam non videas, ut deumnon videas ut deum add. G1 in mg. non vides, tamen, ut deum adgnoscisadgn. G (3 agd

in animi autemautem om. H cognitione dubitare non possumus, nisi plane in physicis plumbei sumus, quin nihil sit animis admixtum, nihil concretum, nihil copulatum, nihil coagmentatum, nihil duplex: quod cum ita sit, certe necne nec HK (c

ItaPlato Phaedon 80sqq. enim censebat itaque disseruit, duasut ante duas eras. in K esse vias duplicesque cursus animorum e corpore excedentium: namcf. Lact. inst. 7, 10, 10 qui se humanis vitiis contaminavissent et se totostoto GV1 (s add. 2) R1 ut v. (s add. ipse, tum lib- ex bib-) libidinibus dedissent, quibus caecati velvelut X (sed ut exp. Vvet ) domesticis vitiis atque flagitiis se inquinavissent vel re publica violandarei publicae violandae V2 fraudes inexpiabiles concepissent,concoepissent GR concęp. K is devium quoddam iter esse, seclusum a concilio deorum; qui autem se integros castosque servavissent, quibusque fuisset minima cum corporibus contagio sesequecontagiose seque V1 ab is semper sevocavissents

ItaquePhaed. 85b commemorat, ut cygni, qui non sine causa Apollini dicati sint,si

nostra vehitur oratioratio Camerar. ). sed haechaec add. V2 et veterasunt post vetera add. K2 et a Graecis; Cato autem sic abiit e vita, ut causam moriendimoriundi K2 nactum se esse gauderet. vetat enim dominans ille inin om. V nobis deus iniussu hinc nos suo demigrare; cum vero causam iustam deus ipse dederit, ut tunctum GV Socrati, nunc Catoni, saepe multis, ne ille me Dius Fidius vir sapiens laetus ex his tenebris in lucem illam excesserit, nec tamen illeille Lb. ilia rup

nam quidnam quid quid enim V2 aliud agimus, cum a voluptate,vol. G1 a

quam cum lego, nihil malo quam has res relinquere, his vero modo auditis multo magis.

Veniet tempus, et quidemet

catervae veniunt contra dicentium, nec solum Epicureorum, quos equidem non despicio,despatio K1 sed nescio quo modo doctissimus quisque contemnit,del. Man. acerrumeaccerume X (r radd. Vc) autem deliciae meae Dicaearchus contra hanc inmortalitatemimm. GR disseruit. is enim tris libros scripsit, qui Lesbiacilesbaici K vocantur quod Mytilenismitilenis RV mityl, G mittil, K sermo habetur, in quibus volt efficere animos esse mortalis. Stoici autem usuram nobis largiuntur tamquam cornicibus: diu mansurosesse post mansuros add. V2 aiunt animos, semper negant. num nonnon no V1 ne Vc N

movemur enim saepe aliquo acute concluso, labamus mutamusque sententiam clarioribus etiam in rebus; in his est enim aliqua obscuritas. id igitur si acciderit, simussiminus GKR1 (corr. 1? ) V1 (corr. 2 ) armati.

Sane quidem, sed ne accidat,accidit K1V1 providebo.

Num quid igitur est causae, quinquin ex qui K2 amicos nostros Stoicos dimittamus? eos dico, qui aiunt manere animos, cum e corpore excesserint,excesserint add. K2 sed non semper.

Istos vero qui, quod tota in hac causa difficillimum est, suscipiant, posse animum manere corpore vacantem, illud autem, quod non modo facile ad credendum est, sed eo concesso, quod volunt, consequens, id veroid vero Kl. idcirco (id non concedant Mdv.) non dant, ut, cum diu permanserit, ne intereat.

Bene reprehendis, et se isto modo res habet. credamus igiturigitur etiam K Panaetio a Platone suo dissentienti? quem enim omnibus locis divinum, quem sapientissimum, quem sanctissimum, quem Homerum philosophorum appellat, huius hanc unam sententiam de inmortalitate animorum non probat. volt enim, quod nemo negat, quicquid natum sit interire; nasci autem animos, quod declaret eorum similitudo qui procreentur, quae etiam in ingeniis, non solum in corporibus appareat. alteram autem adfertaffert hic X rationem, nihil esse quod doleat, quin id aegrum esse quoque possit; quod autem in morbum cadat, id etiam interiturum; doleredolore V1 autem animos, ergo etiam interire.

haec refelli possunt: sunt enim ignorantis, cum de aeternitate animorum dicatur,dicatur ς dicantur X de mente dici, quae omni turbido motu semper vacet, non de partibus is,is K1 his GK2RV in quibus aegritudines irae libidinesque versentur, quasqua K (s add. c) is,his GK is R (sed

vellem adesse posset Panaetius—vixit cum Africano—, quaererem ex eo, cuius suorum similis fuisset Africani fratris nepos, facie vel patris, vita omnium perditorum ita similis, ut esset facile deterrimus; cuius etiam similis P. Crassi, et sapientis et eloquentis et primi hominis, nepos multorumque aliorum clarorum virorum, quos nihil attinet nominare, nepotes etet ante nepotes add. V1 aut 2 filii.

Sed quidsq. cf. p.230,27 agimus? oblitine sumus hoc nunc nobis esse propositum, cum satis de aeternitate dixissemus, ne si interirent quidem animi, quicquamquiquam V1 mali esse in morte?

Ego vero memineram, sed te de aeternitate dicentem aberrare a proposito facile patiebar.

Video te alte spectare et velle in caelum migrare. spero foreforte K utut add. Vc contingat id nobis. sed fac, ut isti volunt, animos non remanere post mortem: videovide K1 nos, si ita sit, privari spe beatioris vitae; mali vero quid adfert ista sententia? fac enim sic animum interire ut corpus: num igitur aliquis dolor aut omnino post mortem sensus in corpore est? nemo id quidem dicit, etsi DemocritumVors. 55 A 160 Diels insimulat Epicurus, DemocritiiEpic. fr. 17 democritii Bentl. democritici negant. ne in animo quidem igitur sensus remanet; ipse enim nusquam est. ubi igitur malum est, quoniam nihil tertium est? an quodquod quoniam X quod V2 (postea iter. quoniam restitutum) del. Lb. ipse animi discessus a corpore non fit sine dolore? ut credam ita esse, quam est id exiguum! sedsed We. et ω at Bouhier falsum esse arbitror, et fit plerumque sine sensu, non numquam etiam cum voluptate, totumque hoc leve est, qualecumque est;

fit enim ad punctum temporis. Illud angit vel potius excruciat, discessus ab omnibus is quae sunt bona in vita. vide ne a malis nea

Callimachi quidem epigramma in Ambraciotam TheombrotumCleombrotum Callim. ep. 23 cf. p. Scauro § 4. est, quem ait, cum ei nihil accidissetaccedisset GR1 (

Sit igitur aliquis, qui nihilq

Pompeio,Pompeio eqs. resp. Seneca Marc. 20 nostro familiari, cum graviter aegrotaretgravitaret egrotaret K1 (corr. c ) Neapoli, melius est factum. coronati Neapolitani fuerunt, nimirum etiam Puteolani; volgo ex oppidisopidis KV1 publice gratulabantur: ineptum sane negotium et Graeculum, sed tamen fortunatum. utrum igitur, si tum esset extinctus, a bonis rebus an a malisan malls GV1 (corr. 1 ) ani

ergo etiam carere mortuos vitae commodis idque esse miserum? certe ita dicant necesse est. an potest is, qui non est, re ulla carere? triste enim est nomen ipsum carendi, quia subicitur haec vis: habuit, non habet; desiderat requirit indiget. haec, opinor, incommoda sunt carentis: caret oculis, odiosa caecitas; liberis, orbitas. valet hoc in vivis, mortuorum autem non modo vitae commodis, sed ne vita quidem ipsa quisquam caret. de mortuis loquor, qui nulli sunt: nos, qui sumus, num aut cornibusaut si cornibus X si exp. Vvet aut sic c. Sey. caremus aut pinnis?

hoc premendum etiam atque etiam est et urguendumarguendum X (unde argumentum ς)

quotiens non modo ductores nostri, sed universi etiam exercitus ad non dubiam mortem concurrerunt!concurrerunt V2 concurrerint (con ex cu K1)X quae quidem si timeretur, non Lucius Brutus arcens eum reditu tyrannum, quem ipse expulerat, in proelio concidisset; non cum Latinis decertans pater Decius, cum Etruscis filius, cum Pyrrhopirrho GVK (

'Atat KR et ex ad G1V1 id ipsum odiosum est, sine sensu esse.' odiosum, si id esset carere; cum vero perspicuum sit nihil posse in eo esse qui ipse non sit, quid potest esse in eo odiosum qui nec careat nec sentiat? quamquam hoc quidem nimis saepenimis sepossedeo K, sed eo quod in hoc inestinest est V omnis animi contractio ex metu mortis. qui enim satis viderit, id quod est luce clarius, animo et corpore consumpto totoque animante deleto et facto interitu universo illud animal, quod fuerit, factum esse nihil, is plane perspiciet inter Hippocentaurum,hyppoc. G qui numquam fuerit, et regem Agamemnonem nihil interesse, nec pluris nunc facere M. Camillum hoc civile bellum, quam ego illo vivovivo illo GR fecerim Romam captam. Cur igitur et Camillus doleret, si haec post trecentos et quinquaginta ferefacere in fere corr. K1 annos eventura putaret, et ego doleam, si ad decem milia annorum gentem aliquam urbe nostraurbe nostra ς urbe nostram (sed am in r. K1 aut c) K (Potior illud in mg. K2) urbem nostram GRV potituram putem? quia tantaqui

quae propter incertos casuscasus add. Vc cotidie imminet,

alteri nulli sunt, alteros non attinget.adt. K quam qui leviorem faciunt, somni simillimam volunt esse: quasi vero quisquam ita nonaginta annos velit vivere, ut, cum sexaginta confecerit, reliquos dormiat; ne suisui Keil 'Cantabr.' sec. Doug. (sui: ipse = Luna: Endymion) sues quidem id velint, non modo ipse. Endymion vero, si fabulas audire volumus, ut nescio quando in Latmo obdormivit, qui est mons Cariae, nondum, opinor, est experrectus. num igitur eum curare censes, cum Luna laboret, a qua consopitus putatur, ut eum dormientem oscularetur? quid curet autem, qui ne sentit quidem? habes somnum imaginem mortis eamque cotidie induis: et dubitas quin sensus in morte nullus sit, cum inin V2 ς om. X eius simulacro videas esse nullum sensum?

Pellantur ergo istae ineptiae paene aniles, ante tempus mori miserum esse. quod tandem tempus? naturaene? atad X at Vc eaea

cur? nam, reor, nullis, si vita longior daretur, posset esse iucundior; nihil enim est profecto hominihominis X prudentia dulcius,cf. Menand. fr. 676 quam, utquam ut quia utem K1 cetera auferat, adfert certe senectus. Quae vero aetas longa est, aut quid omninoest post omnino add. Vvet homini longum? nonne Modo pueros,pueri (i in r. V1) V modo adulescentes in cursu a tergo insequensCom. pall. inc. 43 actergo V1 Nec opinantis adsecuta est senectus? sed quia ultra nihil habemus, hoc longum dicimus.ducimus K Omnia ista, perinde ut cuique data sunt pro rata parte, ita aut longa autparte avita longa GKR parte aucta l. in parte aut l. corr. V parte, ita aut Man. brevia dicuntur. apud Hypanim fluvium, qui ab Europae parte in Pontum influit, AristotelesArist. hist. an. 552b 18 ait bestiolas quasdam nasci, quae unum diem vivant. ex his igitur hora VIII quae mortua est, provecta aetate mortua est; quae vero occidente sole, decrepita, eo magis, si etiam solstitiali die. conferconfert X (corr. KV1) nostram longissimam aetatem cum aeternitate: in eadem propemodum brevitate qua illae bestiolae reperiemur.reperiemus V1

Contemnamus igitur omnisomnes corr. R1 ineptias—quod enim leviuslaevius RV huic levitati nomen inponam?imp. KR—totamque vim bene vivendi in animi robore ac magnitudine et in omnium rerum humanarum contemptionecontemtlone Non. ac despicientia etet om. Non. in omni virtute ponamus.in omnium .. 19 ponamus Non. 203,14 (202,2) ponamus iussu tyrannorum (tyrr. K)GKR (cf. p. 267,3) nam nunc quidem cogitationibus mollissimismolestissimis X effeminamur, ut, si ante mors adventet quam Chaldaeorumcaldeorum X (

quodsi expectando et desiderando pendemus animis,animi Vc? non male sed cf. comm. cruciamur, angimur,an

vadit enimenim om. ς in eundem carcerem atque in eundem paucis post annis scyphum Socrates, eodem scelere iudicum quo tyrannorum Theramenes.θηπαμενηξ χApol. 40csqq. (libere reddita) quae est igitur eius oratio, qua facit eum Plato usum apud iudices iam morte multatum? magna me inquit “spes tenet, iudices, bene mihi evenire, quod mittar ad mortem. necesse est enim sit alterum de duobus, ut aut sensus omnino omnesomnis K (acst

sin vera sunt quae dicuntur, migrationem esse mortem in eas oras,horas K1V2 quas qui e vita excesserunt incolunt, idhic in id corr. Kc multo iam beatius est. tene, cum ab is, qui se iudicum numeronumerū V1 haberi volunt, evaseris, ad eos venire, qui vere iudices appellentur, Minoem Rhadamanthum AeacumAeacum ς Aiacem X Triptolemum, convenireque eos qui iuste et et ς om. X (ἐγένοντο ἐν τῷν ἑαυτῶν βίῳ) cum fide vixerint— haec peregrinatio mediocris vobis videri potest? ut vero conloqui cum Orpheo Musaeo Homero Hesiodo liceat, quanti tandem aestimatis? equidem saepe emori, si fieri posset, vellem, ut ea quae dico mihi liceret invisere.invisere V (ise in r. Vc) invenire rell. quanta delectatione autem adficerer, cum Palamedem, cum Aiacem, cum alios iudicio iniquoiniquorum ventos GR iniquorũ

necnec c in r. Vc enim cuiquam bono mali quicquam evenire potest nec vivo nec mortuo, nec umquam eius res a dis inmortalibusimm. KR neglegentur, nec mihi ipsi hoc accidit fortuito. nec vero ego is, a quibus accusatus aut a quibus condemnatus sum, habeo quod suscenseam,succenseam K2 in mg. Vc nisi quod mihi nocere se crediderunt.” et haec quidem hoc modo; nihil autem melius extremo: sed tempus est inquit iam hinc abire,habire G1R1 me, ut moriar, vos, ut vitam agatis. utrum autem sit melius, dii inmortalesimm. V2 sciunt, hominem quidem scire arbitror neminem. utrum... 26 neminem libere Lact. inst. 7,2, 10

Ne egoh' supra ego V2 haudaut X haud V2 paulo hunc animum malimmallim G (2. l in r.) K1RV1 quam eorum omnium fortunas, qui de hoc iudicaverunt. etsi, quod praeter deos negat scire quemquam, id scitscit sit V1 ipse utrum sit melius—nam dixit ante—, sed suum illud, nihil ut adfirmet, tenet ad extremum;

nos autem teneamus, ut nihil censeamus esse malum, quod sit a natura datum omnibus, intellegamusque,intellegamus quae G1RV1 si mors malum sit, esse sempiternum malum. nam vitae miserae mors finis esse videtur; mors si est misera, finis esse nullus potest.

Sed quid ego Socratem autS. et aut X (et eras. in V) Theramenem, praestantis viros virtutis et sapientiae gloria, commemoro, cum Lacedaemoniuslacedem. GK quidam, cuius ne nomen quidem proditum est, mortem tantopere contempserit, ut, cum ad eam duceretur damnatus ab ephoris et esset voltu hilari atque laeto dixissetque ei quidam inimicus: contemnisne leges Lycurgi? lygurgi X, responderit: ego vero illi maximam gratiam habeo, qui me ea poena multaverit, quam sine mutuationemutatione K1V et sine versura possem dissolvere. o virum Spartasparta

sed quid duces et principes nominem, cum legiones scribat CatoCato fr. 83 vo

viros commemoro: qualis tandem Lacaena? quae cum filium in proelium misisset et interfectum audisset, idcirco inquit genueram, ut esset,et K1 (ut2) qui pro patria mortem nonmortemon V1 morte non V e corr. GKR dubitaret occumbere. Esto: fortes et duri Spartiatae; magnam habet vim rei p. disciplina. quid? Cyrenaeumcyreneum GKV Theodorum, philosophum non ignobilem, nonne miramur? cui cum Lysimachus rex crucem minaretur, istis, quaeso inquit ista horribilia minitare purpuratis tuis: Theodori quidem nihil interest, huminehomine K1 an sublime putescat. putrescat K2? Vrec (Val. Max. 6, 2 ext. 3)

Cuius hoc dicto admoneor, ut aliquid etiam de humatione et sepultura dicendum existimem, rem non difficilem,di

cum enim de inmortalitateimm. R animorum disputavisset et iam moriendi tempus urgeret, rogatus a Critone, quem ad modum sepelirise sepeliri V Plato Phaed. 115 c—e (libere) vellet, multammulta V1 vero inquit operam, amici, frustra consumpsi; Critoni enim nostro non persuasi me hinchic K1 avolaturum neque meimei Bentl. (ς?) me quicquam relicturum. verum tamen, Crito, si me adsequi potueris aut sicubi nanctusnactus KR1 e corr. Vrec n

durior Diogenes, et is quidem eademeadem om. X add. V2 supra id (idem add. Wolf) sentiens, sed ut Cynicus asperius: proici se iussit inhumatum.humatum V1 tum amici: volucribusne et feris? minime vero inquit, sed bacillum propter me, quoquod ab K1R abigam, ponitote. qui poteris? enim post bac. V2 qui p. quid p. X corr. Vrec ς (cf. We.) illi, non enim senties. quid igitur mihi ferarum laniatus oberit nihil sentienti? sentiendi R1 praeclare Anaxagoras, qui cum Lampsacilamsaci X moreretur,moretur GRV1 (corr. 2 ) quaerentibus amicis, velletne Clazomenas in patriam, si quid accidisset, auferri, nihil necesse est inquit, undique enim ad inferos tantundem viae est. totaque de ratione humationis unum tenendum est, ad corpus illam pertinere, sive occiderit animus sive vigeat. in corpore autem perspicuum est vel extincto animo vel elapso nullum residere sensum. Sed plena errorum sunt omnia.

trahit Hectoremsqq. hęct. semper V plerumque KRG ad currum religatum Achilles: lacerari eum et sentire, credo, putat. ergo hic ulciscitur,se ante ulc. add. V2 ut quidem sibi videtur; at illa sicut acerbissimam rem maeret:meret GKR Vidi, videre quod me passa aegerrume,Hectorem currucurro GK1 (

ecce alius exoritur e terra, qui matrem dormire non sinat: Mater, te appello,apello K1V1 tu, quae curam somno suspensamsuspensam ς Porph. Hor. sat. 2, 3, 60 suspense levas,Neque te mei miseret, surge et sepeli natum—! haec cum pressispraessisset fl. GRV (corr. rec ) pressis

non ipsa saxa magis sensu omniomnia X a exp. V1 vacabunt quam ille latere pendens, cui se hic cruciatum censet optare. quaequae V2 quam X essent dura, si sentiret,sentiret (vel sentirentur) ς sentirent X sunt om. X ante sine vel post sensu add. ς sunt nulla sine sensu. illud vero perquam inane: Neque sepulcrum, quo recipiat, habeat, portum corporis,Ubi remissa humana vita corpus requiescat malis. vides, quanto haec in errore versentur: portum esse corporis et requiescere in sepulcro putat mortuum; magna culpa Pelopis, qui non erudierit filium nec docuerit, quatenus esset quidque curandum.

Sed quid singulorum opinionesopinionis X animadvertam,anim

quantumfamaeque V (ae in r. Vc) autem consuetudini famaeque dandum sit, id curent vivi, sed ita, ut intellegant nihil idid ss. G1 ad mortuos pertinere.

Sed profecto mors tum aequissimo animo oppetitur, cum suis se laudibus vita occidens consolari potest. nemo parum diu vixit, qui virtutisvirtutis -utis in r. Vc perfectae perfectoperfecto exp. V2 functus est munere. multa mihi ipsi ad mortem tempestiva fuerunt. quamquam Dav. quae (idem error p. 274, 16 saep.) utinam potuissem obire! nihil enim iam adquirebatur, cumulata erant officia vitae, cum fortunafortunae K2B bella restabant. quare si ipsa ratio minus perficiat,perficiet V2 ut mortem neglegere possimus, at vita acta perficiat, ut satis superque vixisse videamur.videamus V1 quamquam enimen

verumsuppl. Po. (obl. Bitschofsky, Berl. ph. Woch. 1913,173) ante verum quod pro adi. habent add. et Bentl. igitur Sey multitudinis iudicium de bonis bonum si quando est, magis laudandum est quam illi ob eam rem beati. non possum autem dicere, quoquoquo V1 (

'morere,more V 1 (

non mihi quidem. prior enim pars orationis tuae faciebat, ut mori cuperem, posterior, ut modo non nollem, modo non laborarem; omni autem orationeratione GRV1 (

Deorum inmortaliumsqq. cf. Plut. Cons. Ap. 08 e sqq. 115 b imm. GV iudicia solent in scholis proferre de morte, nec vero ea fingere ipsi, sed Herodoto auctoreautore K1 aliisque pluribus. primum ArgiaeArgiae ω cf. nat. deor. 1, 82 Herod. 1,31 sacerdotis Cleobis et Bitobinoto X filii praedicantur. nota fabula est. cum enim illam ad sollemnesolemne R1 (1 add. c) V et statutumstatum ς cf. har. resp. 18 al. sacrificium curru vehi ius

simili precationepraec. X (12 prec. V) Trophonius et Agamedes usi dicuntur; qui cum Apolliniapolloni G apollin

qua est sententia in Cresphonte usus Euripides:fr. 449 Nam nos decebat coetus celebrantis domumLugere, ubi esset aliquis in lucem editus,Humanaehumana X corr. V1 vitae varia reputantis mala;At, qui labores morte finisset gravis,Hunc omniomni Dav. omnes amicos laude et laetitia exsequi.exequi K simile quiddam est in Consolatione Crantoris: ait enim Terinaeumterinaneum GKR tirenęum V (i et prius e in r. Vc ę ex e al. m.) cf. Ps. Plut. 109b quendam Elysium,helysium GR1 (

his et talibus auctoribus usi confirmant causam rebus a diis inmortalibusimm. GR iudicatam.iudicatis V2 Or. att. 2,155 Alcidamasalchidamus X (

nam sisi add. Kc supremus ille dies non extinctionem, sed commutationem adfert loci, quid optabilius? sin autem perimitperemit GR1 (

nos vero, si quid tale acciderit, ut a deo denuntiatum videatur ut exeamus e vita, laeti et agentes gratias pareamus emittique nos e custodia et levari vinclisvĩnclis K vinculis V2 arbitremur, ut aut in aeternam et planeplene X plane V2 ς inin del. Schue. nostram domum remigremus aut omni sensu molestiaque careamus; sin autem nihil denuntiabitur, eo tamen simussi

quo utinam velis passispas