Neoptolemus quidem apud EnniumEnn. fr. sc. 376 philosophari sibi ait necesse esse,esse est H sed paucis; nam omnino haudhaut KV placere: ego autem, Brute, necesse mihi quidem esse arbitror philosophari—nam quid possum, praesertim nihilnil G1H agens, agere melius?—sed non paucis, ut ille. difficile est enim inin V2P2 ς om. X philosophia pauca esse ei nota, cui non sint aut pleraque aut omnia. nam nec pauca nisi e multis eligi possunt nec, qui pauca perceperit, non idem reliqua eodem studio persequetur.persequatur R1 (corr. c)

sed tamen in vita occupataNeoptolemus... 10 occupata H atque, utut add. G2 Neoptolemi tum erat, militari pauca ipsa multum saepe prosunt et ferunt fructus, sisi

V sed rell. non tantos quanti ex universa philosophia percipi possunt, tamen eos quibus aliqua ex parte interdum aut cupiditate aut aegritudine aut metu liberemur.liberemur ς liberentur (cf. 281,19) velut ex ea disputatione, quae mihi nuper habita est in Tusculano, magna videbaturvideba

tur V mortis effecta contemptio, quae non minimum valet ad animum metu liberandum. nam qui idqui

id R qui

d KV (ss. K2V2) quod vitari non potest metuit, is vivere animo quieto nullo modo potest; sed qui non modo quia necesse est mori, verum etiam quia nihil habet mors quod sit horrendum, mortem non timet, magnum is sibi praesidium ad beatam vitam comparavit.comparavit Man. (παρεσκεύασαι) comparabit, sed bit in r. 2 V comparat X (conp. G)

Quamquam non sumus ignari multos studiose contra esse dicturos; quod vitare nullo modo potuimus, nisi nihil omnino scriberemus. etenim si orationes, quas nos multitudinis iudicio probari volebamus (popularis est enim illa facultas, et effectus eloquentiae est audientium adprobatioapp. KVc )—sed si reperiebanturrepper. K non nulli, qui nihil laudarent nisi quod se imitari posse confiderent, quemque sperandi sibi, eundem bene dicendi finem proponerent, et cum obruerenturobruerentur ru in r. G1 obrue

ntur K1 copia sententiarum atque verborum, ieiunitatem et famem se malle quam ubertatem et copiam dicerent, unde erat exortumexortus GK exortus R1V1 ˜ supra u posuit R1?V2 genus Atticorum is ipsis, qui idquid G1? sequi se profitebantur, ignotum, qui iam conticuerunt paene ab ipso foro inrisi:

quid futurum putamus, cum adiutore populo, quo utebamurutebamur ex -ntur G1 antea, nunc minime nos uti posse videamus? est enim philosophia paucis contenta iudicibus, multitudinem consulto ipsa fugiensest philosophia ... 21 fugiens Lact. inst. 3, 25,2 eique ipsi et suspecta et invisa, ut, vel si quis universam velit vituperare, secundo id populo facere possit, vel si inin V3 in r. eam quam nos maxime sequimur conetur invadere, magna habere possit auxilia ee add. V2 ς om. X a ς reliquorum philosophorum disciplinis.est itaque philosophia... 26 disciplinis H Nos autem universae philosophiae vituperatoribus respondimus in Hortensio, pro Academia autem quae dicenda essent, satis accurate in Academicis quattuor libris explicata arbitramur; sed tamen tantum abest ut scribi contra nos nolimus,nolimus ex nolumus R1 ex uolumus G1 ut id etiam maxime optemus. in ipsa enim Graecia philosophia tantoipsa enim Graeciae philosophia tantum Boeth. in honore numquam fuisset, nisi doctissimorum contentionibus dissensionibusque viguisset.

viguisset V (ss.2) cf. praef. crevisset Boeth.

Quam ob rem hortor omnis, qui facere id possunt, ut huiuseius Boeth. quoque generis laudem iam languenti Graeciaegraecia G (graeciaerip.) RV1 graeciae V2 Boeth. grętiae K eripiant et transferantpraeferant X (pref. V) transferant V 2 Boeth. in hanc urbem, sicut reliquas omnis, quae quidem erant expetendae, studio atque industria sua maiores nostri transtulerunt.transtulerunt X Boeth. l

transtulere V2 atque oratorum quidem laus ita ducta ab humili venit ad summum, ut iam, quod natura fert in omnibus fere rebus, senescatsenescat rebus X trp. ς brevique tempore ad nihilum ventura videatur, philosophia nascatur Latinis quidem litteris ex his temporibus, eamque nos adiuvemusadiuvemur V1 nosque ipsos redarguiredarguiref. V1 (prius i in e mut. V2) refellique patiamur. quod i ferunt animo iniquo, qui certis quibusdam destinatisque sententiis quasi addicti et consecrati suntqui... 19 consecrati sunt Non. 69, 12 eaque necessitate constricti, ut etiam, quae non probare soleant, ea cogantur constantiae causa defendere: nos, quiqui add. G 1 sequimur probabiliapropabilia R1V1 nec ultra ~~quam~~ id quoddel.ς (cf. p.380, 14 div. 1, 24 al.) ultra quam quod Boeth. ultra quam ad id quod We. veri simile occurrit progredi possumus, et refellere sine pertinacia et refellirefelli ... 24 refellere Boeth. sed cf. ac 1, 44 sine iracundia paratipertinatia RVH sumus.sed... 11 transtulerunt et 21 nos, qui ... 24 sumus Boeth. in top. Cic. 372,31

Quodsi haec studia traducta erunt ad nostros, ne bibliothecis quidem Graecis egebimus, in quibus multitudo infinita librorum propter eorum est multitudinem, qui scripserunt. eadem enim dicuntur a multis, ex quo libris omnia referserunt.ex quibus verbis etiam omnia referserunt Prisc. GL II p. 539,6 quod accidet etiam nostris, si ad haec studia plures confluxerint.confluxerunt GR1V1H -int K et e corr. R1?V1? sed eos, si possumus, excitemus, qui liberaliter eruditi adhibita etiam disserendi elegantia ratione et via philosophantur.philosophentur Sauppe

est enim quoddam genus eorum qui sese add. K2 philosophos appellariapellari VG1 volunt, quorum dicuntur esse Latini sane multi libri; quos non contemno equidem, quippe quos numquam legerim; sed quia profitentur ipsi illi, qui eos scribunt, se neque distincte neque distribute neque elegantereliganter V1R2?H neque ornate scribere, lectionem sine ulla delectatione neglego.negle

go R1 quid enim dicant et quid sentiant i qui sunt ab ea disciplina, nemo ne add. ed. Lb. in mg. mediocriter quidem doctus ignorat. quam ob rem, quoniam quem ad modum dicant ipsi non laborant, cur legendi sint nisi ipsi inter se qui idemqui idem R quidem GKV1H sentiunt, non intellego.intelligo KRc?

nam, ut Platonem reliquosque Socraticos et deinceps eos, qui ab his profecti sunt, legunt omnes, etiam qui illa aut non adprobantappr. KVcRc (ad|adp. R1) aut non studiosissime consectantur,Philosophia 283, 23 consectantur H consecrantur R1V1 (corr. RcVc) Epicurum autem et Metrodorum non fere praeter suos quisquam in manus sumit, sic hos Latinos i soli legunt, qui illa recte dici putant. nobis autem videtur, quicquid litteris mandetur, id commendari omnium eruditorum lectionilectione K

si G1 decere;nobis... 28 decere H nec, si idid post si del. Ba.; cf. comm. ipsi minus consequi possumus, idcirco minus id ita faciendum esse sentimus.

Itaque mihi semper Peripateticorum Academiaeque consuetudo de omnibus rebus in contrarias partispartes K1R1?ecorr. disserendi non ob eam causam solum placuit, quod aliter non posset, quid in quaque rere add. in mg. K2 veri simile esset, inveniri,invenire GK1 (~i2 aut c) RV1 (i Vrec) sed etiam quod esset ea maxuma dicendi exercitatio. quaqua G princeps usus est Aristoteles, deinde eum qui secuti sunt. nostra autem memoria Philo, quem nos frequenter audivimus, instituit alio tempore rhetorum praecepta tradere, alio philosophorum: ad quam nos consuetudinem a familiaribus nostris adducti in Tusculano, quod datum est temporis nobis, in eo consumpsimus. itaque cum ante meridiem dictioni operam dedissemus, sicut pridie feceramus, post meridiemmeridie X (-di V me- ridi ach. G) meridiẽ K2Rc? cf. de orat.2, 367 et Usener, Jahrb f. Phil. 117 p. 79 in Academiam descendimus. in qua disputationem habitam non quasi narrantes exponimus,exponemus V2 sed eisdemex eisdem K (exp. 2 aut 1) fere verbis, ut actum disputatumque est.

Est igitur ambulantibus ad hunc modummundum V1 sermo ille nobis institutus et a taliet ali V1 et tali Vc quodam ductusductus Crat. inductus cf. Brut. 21 exordio:

Dici non potest, quam sim hesterna disputatione tua delectatus vel potius adiutus. etsi enim mihi sum conscius numquam me nimismeinimis X menimis V menimis K2 meminus Rrec vitae cupidum fuisse, tamen interdum obiciebatur animo metus quidam et dolor cogitanticogitanti V cogitantis GKR fore aliquando finem huius lucis et amissionem omnium vitae commodorum. hoc genere molestiae sic, mihi crede, sum liberatus, ut nihilnihil V minus curandum putem.

Minime mirum id quidem;

nam efficit hoc philosophia: medetur animis, inanes sollicitudines detrahit, cupiditatibus liberat, pellit timores. sed haec eius vis non idem potest apud omnis: tum valet multum, cum est idoneamidonea (ex -am) .. natura H conpl. G fortes2V Otto, Sprichw. 703 complexa naturam. fortis enim non modo fortuna adiuvat, ut est in vetere proverbio, sedset G2 multo magis ratio, quae quibusdam quasi praeceptis confirmat vim fortitudinis. te natura excelsum quendam videlicet et altum et humana despicientem genuit; itaque facile in animo forti contra mortem habita insedit oratio. sed haec eadem num censes apud eos ipsos valere nisi admodum paucos, a quibus inventa disputata conscripta sunt? quotus enim quisque philosophorum invenitur, qui sit ita moratus, ita animo acac in r. Vc vita constitutus, ut ratio postulat? qui disciplinam suamsuam om. Lact. sua (del. ipse) non ostentationem scientiae,scientiae K1 sed legem vitae putet? qui obtemperet ipseipsi G ipsi KRV ipse ς (H?) Lact. sibi et decretis suis pareat?pareat suis Lact.

videre licet alios tanta levitate et iactatione, ut iisut iis G ut his KR (

K2Rc) ut his V (h et s in r. Vc) Lact. codd. codd. plur. ut is H fuerit non didicisse melius,nam...285,18 melius alios

alios V pecuniae cupidos, gloriae non nullos,gloriae non nullos alios gloriae Lact. multos libidinum servos, ut cum eorum vita mirabiliter pugnet oratio.quotusquisque... 20 oratio Lact. inst. 3, 15, 9 quod quidem mihi videtur esse turpissimum. ut enim si grammaticumgramat. KR se professus quispiam barbare loquatur, aut si absurde canat is qui se haberihabere X (corr. V2K2R2) velit musicum, hoc turpior sit, quod in eo ipso peccet, cuius profiteturprofiteatur V2 Ern. fort. recte. scientiam, sic philosophus in vitae ratione peccans hoc turpior est, quod in officio, cuius magister esse vult, labitur artemque vitae professus delinquit in vita.sunt enim aliqui ex eadem professione pecuniae cupidi, nonnulli gloriam quaerentes, multi lib. servi, ut... 285, 28 in vita H

Nonne verendum est igitur, si est ita, ut dicis, ne philosophiam falsa gloria exornes? quod estest add. G1 enim maiusmagis K1 argumentum nihil eam prodesse, quam quosdam perfectos philosophos turpiter vivere?

Nullum vero id quidem argumentum est. nam ut agri non omnes frugiferi sunt qui coluntur, falsumque illud Acci:Accius Atr. 234 Accii Probae Mur. acimprobe RK (acĭ

pbe) acinprobe GV Probaefalsumque ... probae om. H etsi in segetem sunt deteriorem dataeFruges, tamen ipsaeipse KR suapte naturanaturaalt. a in r. G1 nature nitent K1 enitent, sic animi non omnes culti fructumcultum fructi R1 ferunt. atque, utut add. G1 in eodem simili verser, ut ager quamvis fertilis sine cultura fructuosus esse non potest, sic sine doctrina animus; ita est utraque res sine altera debilis. cultura autem animi philosophia est; haec extrahit vitia radicitus et praeparatproperat K1 animos ad satus accipiendos eaque mandatmandat ς mundat X is et, ut ita dicam, serit, quae adulta fructus uberrimos ferant.nam... 16 ferant H Agamus igitur, ut coepimus. dic, si vis, de quo disputari velis.

Dolorem existimo maxumum malorum omnium.

Etiamne maius quam dedecus?decus X corr. K2RcVc

Non audeo id dicere equidem,equidem Ha. quidem (id quidem dicere We.) et me pudet tam cito de sententia esse deiectum.

Magis essetesse X corr. K2Rc?Vc) pudendum, si in sententia permaneres. quid enim minus est dignumminus est indignum K1 minus te dignum V (te in r. Vc) quam tibi peius quicquam videri dedecore flagitio turpitudine? quae ut effugias, quis est non modo recusandus, sed non ultro adpetendusapp. KV2? subeundus excipiendus dolor?

Ita prorsus existimo.non ultro ... 287,1 existimo Char. GL. I 211,24 (sed sub. et exc. d. est) non om. V1 add. 2 quare ne sit sanesane om. K summum malum dolor, malum certe est.

Videsne igitur, quantum breviter admonitus de doloris terrore deieceris?deiceris V1 deieceris K sed alt. e del. 2

Video plane, sed plus desidero.

Experiar equidem; sed magna res est, animoque mihi opus est non repugnante.

Habebis id quidem. ut enim heri feci,et heri feci Char. GL. I 200, 12 sic nunc rationem, quo ea me cumque ducet, sequar.

Primum igitur de inbecillitateimb. R multorum et de variis disciplinis philosophorum loquar. quorum princeps et auctoritate et antiquitate Socraticus Aristippusaristiphus X corr. Vc non dubitavit summum malum dolorem dicere. deinde ad hanc enervatam muliebremque sententiam satis docilem se Epicurus praebuit.p

K (

ss. 2) hunc post Rhodius Hieronymushieronimus X dolore vacarevacaredolore R1 vacare V summum bonum dixit: tantum in dolore duxitdi

xit K (

man.c.?) mali. ceteri praeter Zenonem, Aristonem, Pyrrhonempyrronem X (phyrr. K1) idem fere quod modoquod modo edd. quomodo tu: malum illud quidem, sed alia peiora.

ergo idid add. K1 quod natura ipsa et quaedam generosa virtus statim respuit, ne scilicetscilicet Bentl. (sc. ς?) se X exp. Vc doloremdoloremne K1 summum malum diceresdiceres V2 (sec. Ströbel ex diceret) dicere X oppositoqueoppositoquel opposito quin? (dixit illud quidem p. 286, 18, sed non ita dixit ut non statim depelleretur; cf. 294, 8) dedecore sententia depellerere,depellerere edd. depellere in eo magistra vitae philosophia tot saecula permanet.permanent ex ˜et V1 quod huic officium, quae laus, quod decus erit tanti, quod adipisci cum dolore corporis velit, qui dolorem summum malum sibi esse persuaserit? quam porro quis ignominiam, quam turpitudinem non pertulerit, ut effugiat dolorem, si id summum malum esse decreverit? quis autem non miser non modo tunc, cum premetur summis doloribus, si in his est summum malum, sed etiam cum sciet id sibi posse evenire? etet ς Vrec (recte in altera syllogismi propositione) etsi X quis est, cui non possit? ita fit, utut add. V1 omnino nemo esse possit beatus.

MetrodorusMetr. fr. 5 quidem perfecteperfecit habuisse vid. V1 eum beatum putat, cui corpus benebene add. V2 constitutum sit et exploratum ita semper fore. quis autem est iste, cui id exploratum possit esse? EpicurusEp. fr. 601 vero ea dicit, ut mihi quidem risus captare videatur. adfirmataff. KR2 enim quodam loco, si uratur sapiens, si crucietur—expectas fortasse, dum dicat: patietur, perferet, non succumbet; magna mehercule lauslaus add. K1 et eo ipso, per quem iuravi, Hercule, digna; sed Epicuro, homini aspero et duro, non est hoc satis: in Phalaridis tauro si erit, dicet: quam suave est, quam hoc non curo! sqq. cf. Lact. inst.3,27,5 suavesuave N (= enim) K1 (corr. 2 ) etiam? an parum est, si non amarum? atat K2 ς ad X (atqui idem ex ad id quidem Vrec) id quidem illi ipsi, qui dolorem malum esse negant, non solent dicere, cuiquam suave esse cruciari: asperum, difficile, odiosum, contra naturam dicunt, nec tamen malum. hic, qui solum hoc malum dicitdicit add. Kc et malorum omnium extremum, sapientem censet id suave dicturum.

egoego (eras. fort.

= autem; non in mg. add. 2 ) a te postulo K ate G a te non postulo, ut dolorem eisdemisdem V eisdem ex hisdem ut v. K1 verbis adficias quibus voluptatem Epicurus,voluptatem ut Epicurus Po. Epicurus voluptatem ω volup- tatem del. Bentl. homo, ut scis,sis G voluptarius. ille dixerit sane idem in Phalaridis tauro, quod, si esset in lectulo; ego tantam vim non tribuo sapientiae contra dolorem. si fortis estfortis est Ha. forte in perferendo, officio satis est; ut laetetur etiam, non postulo. tristis enim res est sine dubio, aspera, amara, inimica naturae, ad patiendum tolerandumque difficilis.

Aspice Philoctetam,philotetam V cui concedendum est gementi;

ipsum enim Herculem viderat in Oeta magnitudine dolorum eiulantem.heiulantem (h Rc? h in r. G) nihil igitur hunc virum sagittae, quas ab Hercule acceperat, tum consolabantur,consol antu Bentl. cum E viperino morsu venae viscerumAccius philoct. 543. 562 Veneno inbutaeimb. KR taetros cruciatus cient. itaque exclamat auxilium expetens,expetens R expetens g (c eras.0 KV mori cupiens; Heu, quiqui (s eras.) G salsis fluctibus mandetAccius philoct. 543. 562 Me ex sublimosublimo R1(-i2) V sublimo (i eras.) G sublime K sublimi p ς vertice saxi!Iam iam absumor; conficit animamVis volneris, ulceris aestus. difficile dictu videtur eum non in malo esse, et magno quidem, quiia in r. G1 ita clamare cogatur.

Sed videamus Herculem ipsum, qui tum dolore frangebatur, cum inmortalitatemimm. R ipsa morte quaerebat: quas hic voces apud Sophoclem in Trachiniistrachinis X edit! cui cum Deianira sanguine Centauri tinctam tunicam induisset inhaesissetqueinhesise V ea visceribus, aitait ς at X ille:

“O multa dictu gravia, perpessu aspera,Quae corpore exanclataexanclato k2 atque animo pertuli!Nec mihi Iunonis terror inplacabilisNec tantum invexit tristis Eurystheuseuristeus X (ex erusteus G1) mali,Quantum una vaecorsvęcors X (sed R primo scripserat: unave corsoenei) Oenei partu edita.Haec me inretivit veste furiali inscium,Quae latere inhaerens morsu lacerat visceraUrgensqueurguensque KR graviter pulmonumpulmonum

-em K2 hauritaurit GK2? (h) R1 (h add. c) V spiritus: Iam decolorem sanguinem omnemsanguinem omnem sorbul Diom. GL. i 366,28 exorbuit.iam ... exorbuit Char. GL. I 198,2 exsorbuit Rc Sicsic G corpus cladeclade V horribili absumptum extabuit,Ipse inligatus peste interimor textili.interi morte textili R2 Hos non hostilis dextra, non Terra editaMoles Gigantum,gigantium X non biformato impetuCentaurus ictus corpori inflixitinfixit X inflixit V2 meo,Non Graia vis, non barbara ulla inmanitas,inm. KP imm. G (

man.) RV Non saeva terris gens relegata ultimis,Quas peragrans undique omnem ecferitatemicferitatem GR1 hicfer. KRcP effer. (sed ef. in r. Vc) V expuli,expulit GKRP (sed t) expuli V Sed feminaefeminae vir We. (Bentl.) vir femineafeminea vir X (vi Grec

l vi P2) interimorinteremor Grec (m ex n) R1 (i ss. Rc) V manu.O nate, vere hoc nomen usurpa patri,Ne me occidentem matris superet caritas.Huc arripe ad me manibus abstractam piis;Iam cernam, mene an illam potiorem putes.

Perge, aude, nate! inlacrimaillacrima Rc patris pestibus,Miserere: gentesgentis K1 nostras flebunt miserias.Heu, virginalem me ore ploratum edere,Quem vidit nemo ulli ingemescentemingemiscentem KRc malo!malum V1 Ecfeminataecfeminata Kl. sic fern. X (sic effem. ς) virtus adflicta occidit.Accede, nate, adsiste, miserandum aspiceEvisceratum corpus laceratilacerati V (ex -um) laceratum patris!Videte, cuncti, tuque, caelestumcaelestem in -um corr. R1 sator,Iace, obsecro, in me vim coruscamchoruscam G fulminis!Nunc, nunc dolorumdolorem Vc anxiferiauxiferi ut v. Rrec torquent vertices,Nunc serpit ardor. o ante victrices manus,

O pectora, o terga, o lacertorum tori,Vestrone pressu quondam Nemeaeusnemaeus GRVK2 (nom.1) leo Frendens efflavit graviter extremum halitum?halitum K1 (h exp. R2) Haec dextra Lernam taetrataetram KRV taetra G mactatamactata V excetraPacavit?pacavit Turn. placavit K et e corr. G1R1V2 placuit R1V1 plauit G1 haec bicorporem adflixit manum?Erymanthiam haec vastificam abiecit beluam?Haec ee add. K1 Tartareatartarea K1 tenebrica abstractum plagaTricipitem eduxit Hydra generatum canem?canum K1 Haec interemit tortu multiplicabiliDraconem auriferam optutuoptutũ RV (-um) K1 ut v. (-

u) obtutum G adservantem arborem?Multa alia victrix nostra lustravit manus,Nec quisquam e nostris spolia cepitcoepit X laudibus.”

Possumusne nos contemnere dolorem, cum ipsum Herculem tam intoleranterintolleranter GV1 doleredol

ere R ~ere ex ore V1 videamus?possumus neno cont.... 12 videamus Char. GL. I, 222, 9

Veniat Aeschylus,escylus X (y ex u K2) non poëta solum, sed etiam Pythagoreus; sic enim accepimus. quo modo fert apud eum Prometheus dolorem, quem excipit ob furtum Lemnium, UndeAccius Philoct. 533 ignis cluetclucet X (lucet KRP) cluet V (transf. m. 1 aut2) mortalibus clamDivisus; eum doctusdictus ς PrometheusClepsissead clepsisse glossam furasse adscr. Rvet dolo poenasquepoenasquę GRV1 (

e) IoviFatofato G (c eras.) furti Bentl. expendisse supremo? has igitur poenas pendenspendens om. V adfixus ad Caucasum dicit haec:

“Titanum suboles,soboles GKR1 (

ss. c) V (le ex lo1) o ante soboles add. V1 socia nostri sanguinis,Aeschyli προμηθ. λυόμ. fr. 193. ut ex §26 apparet, Cicero ipse locum vertit. aut igitur Nonius cum verba 'sublime ... sanguinem' p. 292, 12. 3 ex Acci Prometheo affert errat aut Cic. pauca Acciana suis immiscet Generata Caelo, aspicite religatum asperis Vinctumquevictumque GK1V1 vinctumque R1 (victūmque corr. 2) K2V2 saxis, navem ut horrisono fretoNoctem paventes timidi adnectunt navitae.Saturnius me sic infixit Iuppiter,iupiter K Iovisque numen Mulciberimulcebri X (mulcibri K2) adscivit manus.Hos ille cuneos fabrica crudeli inserensPerrupit artus; qua miser sollertiasolertia G (add. 1) K Transverberatus castrum hoc Furiarum incolo.incolo in r. G incolo

R (nulla nota, in mg. tamen 2 litt. erasae)

Iam tertio me quoque funesto dieTristi advolatu aduncis lacerans unguibusIovis satelles pastu dilaniat fero.Tum iecoreiecor GR1 (

add. 2) iec

K (ss. 2) iecur

V (e ss. et u in o mut. 2?) iecore Prisc. opimo farta et satiatatum ... satiata Prisc. GL. II, 542, 24 adfatimaff. KR1 e corr. Clangorem fundit vastum et sublime avolansPinnata cauda nostrum adulat sanguinem.Non. 17, 18: Accius Prometheo 'sublime avolans' (? codd. tui mei volans) 13 sanguinem avolans Turn. advolans nostrum sanguinem Arus. GL. VII, 457,6 Cum vero adesumadhesum V inflatu renovatumstrenovatum est X iecur,Tum rursum taetros avida se ad pastus refert.Sic hanc custodem maesti cruciatus alo,Quaehanc ... quae Bentl. (cf. satelles... farta... avida) hunc ... qui maesti G hanc ... quae Bentl. (cf. satelles... farta... avida) hunc ... qui maesti G me perenni vivum foedat miseria.Namque, ut videtis, vinclis constrictus IovisArcere nequeo diram volucremvoluere G voluerẽ R1 (e in c corr. manus vet. quae etiam in mg. adscr. volucrẽ) V1 (corr. 1) volucrě

vol|uere K1 a pectore.

Sic me ipseipse R sed coeperat ipso viduusipsiuidi ius G (corr. 1, in mg. l

viduus1) vidiuis V1 pestes excipio anxiasAmore mortis terminum anquirens mali;Sed longe a letol

eto V1 lęto K numine aspellor Iovis,Atque haec vetusta, saeclis glomerata horridis,Luctifica clades nostro infixa est corpori; E quo liquatae solis ardore exciduntGuttae, quae saxa adsidueass.K instillant Caucasi.”

vix igitur posse videmur ita adfectum non miserum dicere et, si nunc miserum, certe dolorem malum.

Tu quidem adhuc meam causam agis, sed hoc mox videro;

interea, unde isti versus? non enim adgnosco.adgnosco KR1 (d exp. 2) V1 (d eras.) a

n. G1

Dicam hercle; etenim recte requiris. videsne abundare me otio?

Quid tum?

Fuisti saepe, credo, cum Athenis esses, in scholis philosophorum.

Vero,

ante vero Vrec ac libenter quidem.

Animadvertebas igitur, etsi tum nemo erat admodum copiosus, verum tamen versus ab is admisceri orationi.

Acac hac G dyonisio X multos quidem a Dionysio Stoico.

Probe dicis. sed is quasi dictata, nullo dilectu, nulla elegantia:delectu K nulla elegantia a e in r. Vc eligantia KRc Philo et †proprium nrtsic G et proprium nr

t V (exp. 1) et proprium noster R etpũ nr

K (

add. 1 au 2, propriŭ ss. 2) et proprio numero Sey. et pronuntiabat numero (cf. div. 2, 117) Po. et lecta poëmata et loco adiungebat. itaque postquam adamavi hanc quasi senilem declamationem, studiose equidem utor nostris poëtis; sed sicubi illi defecerunt—verti enimenim exp. Vvet etlam Ha. multa de Graecis, ne quo ornamento in hoc genere disputationis careret Latina oratio.

Sed videsne, poëtae quid mali adferant?

lamentantis inducunt fortissimos viros, molliunt animos nostros, ita sunt deinde dulces, ut non legantur modo, sed etiam ediscantur. sic ad malam domesticam disciplinam vitamque umbratilem et delicatam cum accesserunt etiam poëtae, nervos omnis virtutis elidunt.elidunt i ex a Kc recte igitur a Platone eiciunturRep. 398 a eiciuntur ς dicuntur V di

cuntur G1R1 ducuntur K cf. Min. Fel. 24, 2 al. ex ea civitate, quam finxitfixit G1V1 (

G1V2) ille, cum optimos mores et optimum rei p. statum exquireret. at vero nos, docti scilicet a Graecia, haec et a pueritia legimus ediscimus,et a puer. leg. et discimus X corr. Sey. (cf.p.317,11) hanc eruditionem liberalem et doctrinam putamus.

Sed quid poëtis irascimur?

virtutis magistri, philosophi, inventi sunt, qui summum malum dolorem dicerent. atad in at corr. V1 tu, adulescens, cum id tibi paulo ante dixisses videri, rogatus a me, etiamne maius quam dedecus, verbo de sententia destitisti. rogarogo X roga V1 aut 2 cf. ac. fr. 20 hoc idemidem ex quidem R1? Epicurum: maius dicet esse malum mediocrem dolorem quam maxumumquamaxumum X dedecus; in ipso enim dedecore mali nihil esse, nisi sequantur dolores. quis igitur Epicurum sequitur dolor, cum hoc ipsum dicit, summum malum esse dolorem? quoquo G1 dedecus maius a philosopho nullum expecto. quare satis mihi dedisti, cum respondisti maius tibi videri malum dedecus quam dolorem. hoc ipsum enim si tenebis, intelleges quam sit obsistendum dolori; nec tam quaerendum est, dolordolori ... est do scr. Vc partim in r. partim in mg. (n&tā) malumne sit, quam firmandus animus ad dolorem ferendum.

Concludunt ratiunculas Stoici, cur non sit malum;

quasi de verbo, non de re laboretur. quid me decipis,decepis GRV1 (corr. 1 ) Zeno? nam cumnam cum bis V id, quod mihi horribile videtur, tu omnino malum negas esse, capior et scire cupio, quo modo id, quod ego miserrimum existimem, ne malum quidem sit. nihil est inquitinquld G1 (corr. 1 ) K malum nisi quod turpe atque vitiosumviciosum ex vit- V1 est. sqq. St. fr. 1, 185 ad ineptias redis;redis V illud enim, quod me angebat, non eximis. scio dolorem non esse nequitiam; desine id me docere: hochi

c K doce, doleam necne doleam, nihil interesse.necne ... 2 interesse in r.G1 numquam quicquam inquit ad beate quidem vivendum, quod est in una virtute positum; sed est tamen reiciendum. cur? asperum est, contra naturam, difficile perpessu,perpe

sso K (-u in r. G1) triste, durum.

haec est copia verborum, quod omnes uno verbo malum appellamus, id tot modis posse dicere. definis tu mihi, non tollis dolorem, cum dicis asperum, contra naturam, vix quod ferri tolerariquetollerarique G(

) RV possit; nec mentiris; sed re succumbere non oportebat verbis gloriantem. dumdu

in r. Vrec del. Lb. nihil bonum nisi quod honestum, nihil malumsi quod ... malum add. Vc nisi quod turpe— optare hoc quidem est, non docere;docere oce in r. V1 illud et melius et verius, omnia quae natura asperneturaspernetur V2 aspernatur X in malis esse, quae adsciscat, in bonis. hoc posito et verborum concertationeconcertatione V (m eras.) sublata tantum tamen excellet illud quod recterite H amplexantur isti, quod honestum, quod rectum, quod decorum appellamus, quod idem interdum virtutis nomine amplectimur, ut omnia praeterea, quae bona corporis et fortunaefortunae Vc furtunae X putantur, perexigua et minuta videantur,nihil melius aut verius dici queunt quam omnia quae... 20 videantur H igitur ne malum quidemquidem V (l litt. er.) ullum,illum G1 nec si in unum locumadd. Se. (nec malum ullum, ne si in unum quidem locum Ba.) conlata omnia sint, cum turpitudinis malo comparanda.

quare si, utsin tς sunt si ut ex sicut G1K2 ut si V (trp. m. rec.) initio concessisti, turpitudo peius est quam dolor, nihil est plane dolor.nihil...24 dolor add. G1 nam dum tibi turpe nec dignum viro videbitur gemere, eiulare,

ad eiul. add. Rc (sed iterum eras.) K2 lamentari,lamentare GR1V1 (corr. RcVrec) frangi, debilitari dolore,dolere GKR (ex delere) dumdum (ter) B tum X honestas, dum dignitas, dum decus aderit, tuque in ea intuensintueris X intuens V1 e corr. R2 (intuens te Rrec) te continebis, cedet profecto virtuti dolor et animi inductione languescet.

Aut enim nulla virtus est aut contemnendus omnis dolor.dolor est H prudentiamne vis esse, sine qua nene om. H neç K intellegi quidem ulla virtus potest? quid ergo? ea patieturne te quicquam facere nihil proficientem et frustra add.Lb.cf.p.351,3;356,17 laborantem? an temperantia sinetsinet

V (t in r. et

Vc) te inmoderateinmo

date V1 imm. KRH facere quicquam? an coli iustitia poterit ab homine propter vim doloris enuntiante commissa, prodente conscios, multa officia relinquente?relinquentem

K1R1V1H relinquente˜ (sign. interr.) G quid? fortitudini comitibusque eius, magnitudinimagnitudini G animi, gravitati,gravitate X corr. K2RcV1 patientiae, rerum humanarum despicientiae, quo modo respondebis?

adflictusneaudieris

Gr audiens X (de mendo cf. 1. 2) audies ς cf. Lebreton, Et. sur la langue et la grammaire de Cicéron p. 201 et iacens et lamentabili voce deplorans audieris: o virum fortem!? te vero ita adfectum nenec K virum quidem quisquam dixerit. amittenda igitur fortitudo estest om. H aut sepeliendus dolor.aut ... 17 dolor H Ecquidequid V1 scis igitur, si quidquid Vrec ς quis GR1V1 quē RcK de Corinthiis tuis amiseris, posse habere te reliquam supellectilemsupplectilem R1 salvam, virtutem autem si unam amiseris—etsi amitti non potest virtus, sed si unam confessus erisfueris GK (l

eris2) R (ful?) te non habere, nullam esse te habiturum?

num igitur fortem virum, num magno animo, num patientem, num gravem, num humana contemnentem potes dicere aut Philoctetamphil

otetă G1V1 (tet) atenim K1 illum—? a te enim malo discedere,discere X discedere (cf. ac. 2, 115) Bentl. sed ille certe non fortis, qui iacet in tectotecto Bouhier lecto umido,Accius Phil. 550 umido X (G1 in r.)

add. K2?V2Rc (sed postea deletum) Quod eiulatu, questu, gemitu, fremitibusResonando mutummutum fin. 2, 94 multum flebilis voces refert. non ego dolorem dolorem esse nego—cur enim fortitudo desideraretur?—sed eum opprimioprimi R1V1 dico patientia, si modo est aliqua patientia; si nulla est, quid exornamusexornamus G1 (fait t) philosophiammodo ... quid exornamur philo- sophia? Non. 105,27 aut quid eius nomine gloriosi sumus? pungitpungit dolor scr. Vc pungat Vrec dolor, vel fodiat sane: si nudus es, da iugulum; sin tectus Volcaniisvolcaniis -iis in r. Vc armis, id est fortitudine, resiste; haec enim te, nisi ita facies, custos dignitatis relinquet et deseret.

Cretum quidem leges,Cretum legs Char. GL. 124, 12 quas sive Iuppiter sive Minosadd. ς mino

s R (ss. al. m.) sanxit de Iovis quidem sententia, ut poëtae ferunt, itemque LycurgiLygurgi X laboribus erudiunt iuventutem, venando currendo, esuriendo sitiendo, algendo aestuando. Spartaespartiatae V2 vero pueri ad aram sic verberibus accipiuntur, ut multus e visceribus sanguis exeat, Trag. inc. 209 exeat V non numquam etiam, ut, cum ibi essem, audiebam, ad necem; quorum nonnon in r. Vc uno X modo nemo exclamavit umquam, sed ne ingemuit quidem. quid ergo? hoc pueri possunt, viri non poterunt? et mos valet, ratio non valebit?

Interest aliquid inter laborem et dolorem. sunt finitima omnino, sed tamen differtdiffert ert in r. G1 aliquid. labor est functio quaedam vel animi vel corporis gravioris operis et muneris, dolor autem motus asper in corpore alienus a sensibus. haec duo Graeci illi, quorum copiosior est lingua quam nostra, uno nomine appellant. itaque industrios homines illi studiososstudiosos R (er. i) vel potius amantis doloris appellant, nos commodius laboriosos:laboriosos K (exp. 2); item v. 17 aliud est enim laborare, aliud dolere.dolo

re K (4 dolore V1) o verborum inops interdum, quibus abundarehabund. G1 te semper putas, Graecia! aliud, inquam, est dolere,dolo

re K (4 dolore V1) aliud laborare. cum varices secabantur C.C.

l g K2 Mario, dolebat; cum aestu magno ducebat agmen, laborabat. est inter haec quaedam tamen similitudo: consuetudo enim laborum perpessionem dolorumdolorem X corr. K2R2 efficitefficiat X (a R1?) faciliorem.

itaque illi, quiqui RrecVrec quae X (que K1 ę2) Graeciae formam rerum publicarum dederunt, corpora iuvenum firmari labore voluerunt; quod Spartiatae etiam in feminas transtulerunt, quae ceteris in urbibus mollissimo cultu parietum umbris occuluntur.Trag. inc. 205sqq. illi autem voluerunt nihil horum simile esse apud Lacaenas virgines,Trag. inc. 205sqq. Quibus magis palaestrapalestra G1 e corr. V Eurotaseurota R eurotas ς sol pulvis laborMilitia inin del.Lb. (ς?) studio est quam fertilitas barbara. ergo his laboriosis exercitationibus et dolor intercurrit non numquam, inpellunturimp.K īp. ex inp. R1 feriuntur abiciuntur cadunt, et ipse labor quasi callum quoddam obducitipse ... obducit Char. GL.I 72,1 (quodam callo) ipse labor callum obduxit Auct. de dub. nom. GL. V575,3 dolori.

Militiam vero—nostram dico, non Spartiatarum,sqq. cf. Val. Max. 2, 6, 2 quorum procedit ad modum acies add. Po. acac ad GKR et in r. V1 tibiam,tibiam V(exp. rec) pr. agmen ad tibiam Tr. pr. acies ad tibiam We. nec adhibetur ulla sine anapaestisanapestis GKV pedibus hortatio—, nostri exercitus primum unde nomen habeant, vides; deinde qui labor, quantuset quantus male Dav. agminis: ferre plus dimidiati mensis cibaria, ferre, si quid ad usum velint, ferre vallum (nam scutumscutum (ex sicut eum?) G gladium galeam in onereonere in r. G1 nostri milites non plus numerant quam umerosumeros X (

add. K2RCV2) lacertoslacerates G1 manus: arma enim membra militis esse dicunt; quae quidem ita geruntur apte, ut, si usus fuerit,fuerit Bentl. foret X

fiat ss. V2 ferat Lb. abiectis oneribus expeditis armis ut membris pugnare possint). quid? exercitatio legionum, quid? ille cursus concursus clamor quanti laboris est! ex hoc ille animus in proeliis paratus ad volnera. adduc pari animo inexercitatum militem:

mulier videbitur. cur tantum interest inter novumnutum K1 (novum2) et veterem exercitum, quantum experti sumus? aetas tironumtyronum X plerumque melior, sed ferre laborem, contemnere volnus consuetudo docet. quin etiam videmus ex acie efferri saepe saucios, etet add. K2 quidem rudem illum et inexercitatum quamvis levi ictu ploratus turpissimos edere: at vero ille exercitatusexercitus K1 et vetus ob eamque rem fortior medicum modo requirens, a quo obligetur: O PatricolesEnn. Hect. lytra 161 inquit,inquid K1 -t in r. G1 adPost 19 (et 20) versum exci- disse statuit Ribb. vos adveniens auxilium et vestras manusPeto, prius quam oppeto malam pestem mandatam hostili manu,* * *Neque sanguis ullo potis est pacto profluens consistere,Si quiquidem V (ss. Vrec) sapientia magis vestra mors devitari potest.Namque Aesculapiesculapi K aesculapii GRV liberorum saucii opplent porticus;Non potestpotis Bothe accedi.—Certe Eurypyluseyrypylus GRV (-pilus) hic quidem est. hominem exercitum!certe ... exercitum! vel hominem exercitum! Ciceroni dant alii.

non minus autem exercitatumtalia fere supple Po. cum ap. Ennium exercitum sit idem ac 'vexatum'. : ubi tantum luctus continuatur,tantum luctum continuatus GKR tant

luctus continuatus V sed s

et alt. s in r. Vc aut 1 tantum luctus con- tinuatur ς vide quam non flebiliter respondeat, rationem etiam adferatadferat X -at Vvet curquur G aequoaquo G1 animo sibi ferendum sit: Quiqui V alteri exitiumexitum G1V1 (corr. G1V2) parat,Eum scire oportet sibi paratum,paratum Bentl. paratam pestem ut participet parem. abducetabducit V2 Patricoles, credo, ut conlocet in cubili,cubiculi X (sed cubiculi K2) ut volnus obliget.non obliget K (

2) siquidem homo esset; sed nihil vidi minus.vidiminus Vc vidimus X quaerit enim, quid actum sit: Eloquereeloquere

Rrec ut v eloquere, res Argivum proelio ut se sustinet.—Non potestpotis Dav. ecfariecfari hecfari haecfari GR (h del. 1?) tantum dictis, quantum factis suppetitLaboris. quiesce igitur et volnus alliga.alliga (ss. 2) V etiamsi Eurypylus posset, non posset Aesopus: Ubi fortuna Hectorishaectoris X (

aectoris R) nostram acrem aciem inclinatam . .dedit in fine add. Bergk et cetera explicat in dolore; sic est enim intemperans militaris in forti viro gloria. ergo haec veteranus miles facere poterit, doctus vir sapiensque non poterit?

ille vero melius, ac non paulo quidem. Sed adhuc de consuetudine exercitationis loquor, nondum de rationeexercitationis... 25 ratione in mg. add. G1 et sapientia. aniculae saepe inediam biduum aut triduumtridium G ferunt; subduc cibum unum diem athletae: Iovem,athletae iov. hletae i in r. G1 Iovemalt. iovem exp. R1?Vvet om. K1 add. 2 Olympium,olimpium V (iu in r. c) eum ipsum, cui se exercebit,exercebit V1 inplorabit,impl. RK2 ferreferre ex facere(?) K2 se post ferre add. V1 aut c ft. recte (cf. p. 346, 7) non posse clamabit. consuetudinis magna vis est: pernoctant venatores in nive in montibus; uri se patiunturpatiuntur. Inde ω corr. Dav. cf. p. 439,25 (locum fort. ante l. II scriptum. Comm. p. 26) pernoctant venatores in nive, in montibus uri se patiuntur. inde (del. hoc Lb. vide Sey.) pugiles eqs. alii (Se. Jb. d. ph. V. 24 p. 246) Indi; pugiles caestibus contusi ne ingemescuntingemescuntalt. e in i corr. G1 quidem.

sed quid hos, quibusquibus add. G1 Olympiorum victoria consulatusconsolatus X (

ss. Rrec) ille antiquus videtur? gladiatores, aut perditi homines aut barbari, quas plagas perferunt! quo modo illi, qui bene instituti sunt, accipere plagamplaga G malunt quam turpiter vitare! quam saepe apparet nihil eos malle quam vel domino satis facere vel populo! mittunt etiam volneribus confecti ad dominos, qui quaerant quid velint: si satis is factum sit, se velle decumbere.decŏmbere R1 quis mediocris gladiatorgradiator X (corr. RK1?K2Vrec) ingemuit, quis vultum mutavit umquam? quis non modo stetit, verum etiam decubuit turpiter? quis, cum decubuisset,decubisset R1 ferrum recipere iussus collum contraxit? tantum exercitatio meditatio consuetudo valet. ergo hoc poteritpoterit

V Samnis, spurcus homo, vita illa dignus locoqueLucil. 150 ; vir natus ad gloriam ullam partem animi tam mollem habebit, quam non meditatione et ratione conroboret? crudele gladiatorum spectaculum et inhumanum non nullis videri solet, et haudhaud V (ha in r. et d ex c1 autc) adhuc (adhoc K)X scio an ita sit, ut nunc fit; cum vero sontes ferro depugnabant, auribus fortasse multae, oculis quidem nulla poteratporter

it G1 esse fortior contra dolorem et mortem disciplina.

De exercitatione et consuetudine et commentatione dixi. age sis,sis V (exp. vet) age

sis K (s eras.) nunc de ratione videamus, nisi quid vis ad haec.

Egone ut teut te uite V1 interpellem? ne hochocdefendi potest ita ut ablativus sit (hiscere Po. in comm.) quidem vellem: ita me ad credendum tua ducit oratio.

Sitne igitur malum doleredolere ex -ore K2V2 necne, Stoici viderint, qui contortulisco

ntortulis (mut. al. m., vix 1 ) R (in mg. c

tortulis Rc) quibusdam et minutis conclusiunculisconclusiuinculis V1 nec ad sensus permanantibuspermanentibus X (

e V2) effici volunt non esse malum dolorem. ego illud, quicquid sit, tantumsitantum V1 sit

tant. G esse, quantum videatur, non puto, falsaque eius visione et specie moveri homines dico vehementius, doloremque ~~eiusdel. Ern. (eis Man.)~~ omnem esse tolerabilem.tollerabilem X (toll. GR1 t

l K1)

Unde igitur ordiar? an eadem breviter attingam,adt. G1 quae modo dixi, quoquo ex quod G2 facilius oratio progredi possit longius?

inter omnis igitur hoc constat, nec doctos homines solum sed etiam indoctos, virorum esse fortium et magnanimorummagna animorum X (corr. K2R2Vrec) et patientium et humana vincentium tolerantertolleranter X (toll R1) dolorem pati; nec vero quisquam fuit, qui eum, qui ita pateretur, non laudandum putaret. quod ergo et postulatur a fortibus et

et f. V (corr.2) laudatur, cum fit, id aut extimescere veniens aut non ferre praesens nonnenon

R (ss. 2) turpe est? atquiatqui K (

ss. 2) atqui

R1 atquin GV vide ne, cum omnes rectae animi adfectionesaff. VcH virtutes appellentur, non sit hoc proprium nomen omnium, sed ab ea quae unauana G1 ceteris excellebatexcellit H omnes nominatae sint.sunt G appellata est enim exex a V2 viro virtus; viri autem propria maxime est fortitudo, cuius munera duo sunt maxima: mortis dolorisque contemptio. utendum est igitur his, siprius si om. H virtutis compotesconp. V vel potius si viri volumus esse, quoniam a viris virtus nomen estnomen est nomine H mutuata.

Quaeresquaerentes G1 fortasse, quo modo,quo modo in commodo corr. H1 et recte: talem enim medicinam philosophia profitetur.sed cum omnes ... 303,6 profitetur H

venit Epicurus, homo minimeminime mini in r. Vc malus vel potius vir optimus; tantum monet,monet et G quantum intellegit.venit... 8 intellegit Char. GL. 120

, 19 Epic. fr. 446 neglegenegglege G (corr. 2 ) inquitinquid G1 (10 V1) dolorem. quis hoc dicit? idem, qui dolorem summum malum? vix

vix V satis constanter.constanter

V audiamus. si summus dolor est inquit,inquid G1 (10 V1) brevem necesse est esse.nec. est brevem e. KR iteradumiteradum ac. 2,88. iterandum X (-d

um Rc) eadem ista mihi!Iteradum ... 12 mihi Pacuv. Iliona 202 non enim satis intellego, quidquod V1 summum dicas esse, quid breve.brevi GR1V summum,si ante summum add. V2 quo nihil sit superius, breve, quoquod G1 nihil brevius. contemno magnitudinem doloris, a qua me brevitas temporis vindicabit ante paene quam venerit. sed si est tantus dolor, quantus Philoctetae? bene plane magnus mihi quidem videtur, sed tamen non summus;summis G1 nihil enim dolet nisi pes: possunt oculi, potest caput latera pulmones, possunt omnia; longe igitur abest a summo dolore. ergo inquitinquid G1 (10 V1) dolor diuturnus habet laetitiae plus quam molestiae.

nunc egoego ex ergo V non possum tantum hominem nihil sapere dicere, sed nos ab eo derideri puto. ego summum dolorem—summum autem dico, etiamsi decem atomis est maior alius—non continuo esse dico brevem multosque possum bonos viros nominare, qui complurescumplures GV annos doloribus podagrae crucientur maximis. sed homo catus numquam terminat nec magnitudinis nec diuturnitatis modum, sed ... 2 modum Non. 92,20 propter catus (castus LCADA ) catus ς Non. cautus cf. Progr. 21 1 ut sciam,sciat G1 quid summum dicat in dolore, quid brevebrevem X m del. R1 e 2K2 in tempore. omittamus hunc igitur nihil prorsus dicentem cogamusque confiteri non esse ab eo doloris remedia quaerenda, quique om. G1 dolorem malorum omnium maxumum dixerit,maxsumum duxerit G1 quamvis idem forticulum se in torminibus et in stranguria sua praebeat.quamvis ... 8 praebeat Non. 32, 12 Epic. fr. 122 Aliunde igitur est quaerenda medicina, et maxime quidem, si, quid maxime consentaneum sit, quaerimus, ab is quibus, quod honestum sit,sit est Hei. summum bonum, quod turpe, summum videtur malum. his tu praesentibus gemere et iactare te non audebis profecto;

loquetur enim eorum voce Virtus ipsa tecum: tune, cum pueros Lacedaemone,lacedemone KV (-nę) adulescentisadulescentes V2 Olympiae,olymphiae GKR barbaros in harenaharena h exp. K2 videris excipientisexcipient

es R1 gravissimas plagas et ferentis silentio, si te forte dolordolor add. Vc aliquis pervellerit, exclamabis ut mulier, non constanternon c. nec c. Char. et sedateet sedate sed ate G1 feres?ubi Virtus loqui desinat, C. non significat cf. ac.2, 93 al. exclamabis... 18 feres Char. GL. 1220, 17 fieri non potest; natura non patitur. audio. pueri ferunt gloriasupra gloria scr. ψol et in mg. ψgraeculi fer

. barbari fer

. Vc ducti, ferunt pudore alii, multi metu, et tamen veremur, ut hoc, quod a tam multisatatam multis X (corr.K2RV2) et quod tot locis perferatur, natura patiatur? illa vero non modo patitur, verum etiam postulat: nihil enim habet praestantius, nihil quod magis expetatexpe

tat V quam honestatem,honestatem quam decus. his ergo Char. quam laudem, quam dignitatem, quam decus. hisce ego pluribusnihil enim habet natura pr.... 305, 1 pluribus Char. GL. I 223, 31 nominibus unam rem declarari volo, sed utor,utor ς (P sec. Doug.) utar X (r in r. G

ita Vrec) Char. ut quam maxime significem, pluribus. volo autem dicere illud hominihomine X corr V1 longe optumum esse, quod ipsum sit optandum per se, a virtute profectum

pfectum G1 vel in ipsa virtute situm, sua sponte laudabile,volo... 6 laudabile Char. GL. I 204,,10 quod idem citius dixerim solum quam non summum bonum. atque ut haec de honesto, sic de turpi contraria: nihil tam taetrum,tetrum GK nihil tam aspernandum,nil tam asp. GH (etiam nil hom.) R1 e corr. nihil homine indignius.nihil enim ... 305, 9 indignius H

Quod sisit Vvet tibi persuasum est—principio enim dixisti plus in dedecore malidedecore. ali G1 tibi viderividere R1 quam in dolore—, reliquum est, ut tuteutute G1R1V1 t post ut ss. G2RcV2 ut. tu. te (tute ci 2) K tibi imperes. quamquam hoc nescio quo modo dicatur.dicitur Ba. duossimus G1R1V1 quasi duo simus, ut alter imperet, alter pareat! non insciteinsite G1 tamen dicitur. est enim animus in partispartes R2 tributus duas, quarum altera rationis est particeps, altera expers. cum igitur praecipitur, ut nobismet ipsis imperemus, hoc praecipitur, ut ratio coërceat temeritatem. est inest inin r. Vc animis omnium fere natura molle quiddam, demissum,dimissum Vc? humile, enervatum quodam modo et languidum. si nihil esset aliud,si nihil esset aliud V (sed hil esset scr. Vc in r.) senile sed aliud GKR1 (senile; sed si aliud non esset2) nihil esset homine deformius. sed praesto est domina omnium et regina ratio, quae conixaconixa ς conexa X (conn. G) per se et progressa longius fit perfecta virtus. haec ut imperet illi parti animi, quae oboedireobedire GK1 debet, id videndum est viro. quonamquonam n in r. Vc modo? inquies.

vel ut dominus servo vel ut imperatorvelud imp. R militi vel ut parens filio. sed... 306, 1 filio H si turpissime se illa pars animi geret, quam dixi esse mollem, si se lamentis muliebriter lacrimisque dedet,si ... lacrimisque dedecoret Char. GL. I 206,17 vinciatur et constringatur amicorum propinquorumque custodiis; saepe enim videmus fractos pudore, qui rationequi ratione add. K2 nulla vincerentur. ergo hos quidem ut famulos vinclisvin

clis V1 prope ac custodia,acad custodia KV (ad exp. m. vet.) G2 (adac1) ac ad custodiam R atque c. Halm (sed cf. Th. l. l. II, 1049) qui autem erunt firmiores nec tamen robustissimi, hos admonitu oportebit ut bonos milites revocatos dignitatem tueri. non nimis in Niptrisin niptris R1 in ni

ptris2 ille sapientissimus Graeciae saucius lamentaturlamentator vel modice potius: pedetemptim, inquit,inquid G1K iteite, quod Cic. ipse addidit, del. Dav. et sedato nisuPacuv. 256 Soph.p. 230 pedetemptim ac sedato nisu Char. GL. I 214, 10 pedi

temptim K (

ss. 2) peditemtim R1 (pedetemptim

) V1 (pedetemtim corr. 1) peditentẽ in -ĩ corr. G2? cf. p. 345, 1 nisi G1 -su ne suc in r. V Ne succussu arripiat maiorDolor (Pacuvius hoc melius quam Sophocles;

apud illum enim perquam flebiliter Ulixes lamentatur in volnere); tamen huic leviter gementi illi ipsi, qui feruntfuerunt G1 (non R) saucium, personae gravitatem intuentes non dubitantdubitant ς dubitarunt X dicere: Tu quoque, Ulixes, quamquam graviterCernimus ictum,ictu X (˜ add. V1R2) nimis paene animo esMolli, qui consuetusconsuetu's Wo. in armisAevomaevo

m R1K2 agere ferrendi GR (corr. 1 et 2 ) intellegit poëta prudens ferendi doloris consuetudinem esse non contemnendam magistram.

atque ille non inmoderate magno in dolore: Retinete, tenete! opprimitretinetene oppr. G1 opprimit Vossius opprimite ulcus;Nudate! heu miserum me: excrucior. incipit labi, deinde ilico

lico G2 desinit:desin

t G2 Operite, abscedite iam iam!iam iam iam tandem Mue. Mittite! nam attrectatuatrectatu X (corr. R2) et quassuSaevum amplificatis dolorem. videsne, utut ex et G2 obmutueritommut. KR1V non sedatus corporis, sed castigatus animi dolor? itaque in extremis Niptris alios quoque obiurgat, idque moriens: Conqueri fortunam adversam, non lamentari decet;Id viri est officium, fletus muliebri ingenio additus.

Huius animi pars illa molliormolior K1V1 rationi sic paruit ut severo imperatori miles pudens.pudens prudens G2RcK2 in quo verovero Bentl. viro erit perfecta sapientia—quem adhuc nos quidem vidimusvidimus ς videmus X cf. orat. 19. 100. Lael. 18 al. neminem; sed philosophorum sententiis, qualis hic futurusfuturis G1K1 ut v. sit, si modo aliquando fuerit, exponitur—, is igitur sive ea ratio, quae erit in eo perfecta atque absoluta, sic illi parti imperabit inferiori ut iustus parens probis filiis; nutu, quod volet, conficiet, nullo labore, nulla molestia; eriget ipse se, suscitabit,suscitabit ς suscitabitur X instruet, armabit, ut tamquamut aquam V1 hosti sic obsistat dolori. quae sunt ista arma? contentiocotentio K1R confirmatio sermoque intumus, cum ipse secum:

'cave turpe quicquam, languidum, non virile.' obversenturobversentur ς obversetur GRK2 observetur K1V (s in r. m.vet) species honestaehoneste X(alt. e transf. Vvet) animo:animo (aio) ς ūo V1 (exp. 2autc) uero GKR viro Tr. Zeno proponatur Eleates, qui perpessus est omnia potius quam consciosconscius X (consscius G1) corr. Vrec ς delendae tyrannidis indicaret; de Anaxarchode anaxarcho V2 Democritiodenax. X cogitetur, qui cum Cypricypri V (p e corr. 1) cyrri GKR(r1) in manus TimocreontisTimocreontis Nicocreontis ς regis incidisset, nullum genus suppliciisupplici

V1 deprecatus est neque recusavit. CallanusCallanus ω cf. Th. l. l. Indus, indoctus ac barbarus, in radicibus Caucasi natus, sua voluntate vivusnobis V2 combustus est; nos, si pes condoluit, si dens sed fac totumfac totum factotum facto tum factottum K1 doleredolere om. V dolore K1G1 (corr. K2G2) corpussi tactum dolore corpus ς We. (addito est) sed... corpus del. Bai. , ferre non possumus. opinio est enim quaedam effeminata ac levis—nec in dolore magis quam eadem in voluptate—, quaqua

V cum liquescimusliquiscimus R1 fluimusqueflu

musque V (

m Vc) mollitia, apis aculeum sine clamore ferre non possumus.

at vero C.C. G. X Marius, rusticanus vir, sed plane vir, cum secaretur, ut suprasupra p.298,5 dixi, principio vetuit se alligari,C. Marius, rust. vir, cum secaretur, principio ... alligari Char. GL. I 215,17 nec quisquamnequisquam KV1 ante Marium solutus dicitur esse sectus.

esse

sectus et postea

alii V (signa app. 2) cur ergo postea alii? valuit auctoritas. videsne igitur opinionis esse, non naturae malum? et tamen fuisse acrem morsum doloris idem Marius ostendit; crus enim alterum non praebuit. ita et tulit dolorem ut vir et ut homo maiorem ferre sine causa necessaria noluit.

Totum igitur in eo est, ut tibi imperes. ostendi autem, quod esset imperandi genus; atque haec cogitatio, quid patientia, quid fortitudine, quid magnitudine animi dignissimum sit, non solum animum comprimit, sed ipsum etiam dolorem nescio quo pacto mitiorem facit.

ut enim fit in proelio, ut ignavus miles ac timidus, simul ac viderit hostem, abiecto scuto fugiat quantum possit, ob eamqueque om. X (add. K2R2V2) causam pereat non numquam etiam integro corpore, cum ei qui steterit nihil tale evenerit, sic quisi

quid V1 (d del. vet.) doloris speciem ferre non possunt, abiciunt sese om. G1 atque ita adflicti et exanimati iacent;examinati lacent G qui autem restiterunt, discedunt saepissime superiores. sunt enim quaedam animi similitudines cum corpore. ut onera contentis corporibus facilius feruntur, remissis opprimunt,ut ... 6 obprimunt Non. 258, 29 (pessimis obprimuntur) simillime animus intentione sua depellit pressumpraessum GKR (pr

aess.) omnem ponderum,

remissioneremissio G1 autem sic urgetur, ut se nequeat extollere. et si verum quaerimus, in omnibus officiis persequendispersequentis X animi est adhibenda contentio; ea est sola officii tamquam custodia. sed hoc idem in dolore maxumemaximi G1 est providendum, ne quid abiecte, neve ne G quid timide, ne quid ignave, ne quid serviliter muliebriterve faciamus,providendum est ne ... 13 faciamus Char. GL. 1203, 7 in primisque refutetur ac reiciatur Philocteteus ille clamor. Ingemescereingemisc. K1Rc non numquam viro concessum est, idque raro, eiulatus

eiulatus K1 (eiu in r.) ne mulieri quidem; et hic nimirum est lessuslessus Mur. cf. leg. 2,59.64 fletus ω

l pessus in mg. Vc cf. Progr. p.30 , quem duodecim tabulae in funeribus adhiberi vetuerunt.tabulae, V

nec vero umquam nene nec X corr. Vvet ingemescitingemisc. K1Rc quidem vir fortis ac sapiens, nisi forte ut se intendat ad firmitatem, ut in stadio cursores exclamant quam maxime possunt. faciunt idem, cum exercentur, athletae;in stadio ... 21 athletae Char. GL. 216, 19 atlętae RV atlete K1 adlaetae G pugiles vero, etiam cum feriuntferunt K1 adversarium, in iactandis caestibus ingemescunt,ingemisc. K1Rc -scent -scunt K2RcV2 non quod doleant animove succumbant, sed quia profundendaprofunda G1 voce omnecum ante omne V2 corpus intenditur venitque plaga vehementior. quid? qui volunt exclamare maius, num satis habent latera fauces linguam intendere, e quibus elicielici cf. Pl. ad nat. deor. 2, 151 vocem et fundi videmus? totoOtto, Sprichw. 1828 corpore atque omnibus ungulis, ut dicitur, contentioni vocis adserviunt.

genu mehercule M. Antonium vidi, cum contentecontente (n in r.) K contempte pro se ipse legele

G2 Varia diceret, terram tangere. ut enim ballistaebalistae GK2(1?)R2(1?) lapidum et reliqua tormenta telorum eo graviores emissiones habent, quo sunt contenta atque adducta vehementius, sic vox, sic cursus, sic plaga hoc gravior, quoquo (ante est) ς cum X est missa contentius. cuius contentionis cum tanta vis sit, si gemitus in dolore ad confirmandum animum valebit, utemur; sin erit ille gemitus elamentabilis, si inbecillus,imb. R imbecill

is K1 si abiectus, si flebilis, ei qui se dederit, vix eum virum dixerim. quiquae q. X corr. K1(?)RcV2 quidem gemitus si levationis aliquid adferret,adferrent KR adferent G tamen videremus, quid esset fortis et animosi viri; cum vero nihil imminuat doloris, cur frustra turpesturpe X corr. K2Vc esse volumus? quid est enim fletu muliebri viro turpius?

atque hoc praeceptum, quod de dolore datur, patet latius: omnibus enim rebus, non solum dolori, simili contentione animi resistendumeadem G est. ira exardescit, libido concitatur: in eandem arcem confugiendum est, eadem sunt arma sumenda. sed quoniam dede add. G2Vc dolore loquimur,loquimus V1 illa omittamus.omittam; (= -us) R opm. G1

Ad ferendum igitur dolorem placide atque sedate plurimum proficit totoOtto, Sprichiv. 1368 pectore, ut dicitur, cogitare, quam id honestum sit. sumus enim natura, ut anteante p. 304, 24ss. dixi—dicendum est enimenim om. H saepius—, studiosissimi adpetentissimique honestatis, cuius si quasi lumen aliquod aspeximus, nihil est quod, ut eo potiamur, non parati simussumus G1V paratissimus K1 et ferre et perpeti. ex hoc cursu atque impetu animorum ad veram laudem atqueat v. l. adque G1 honestatem illailla om. H pericula adeuntur in proeliis, non sentiunt viri fortes in acie volnera,uulnera K1R1 e corr. H (in 8 uuln. V) vel sentiunt, sed mori malunt quam tantumtantulum V2 fort. recte cf. We. modo de dignitatis gradu demoveri.omnibus rebus ... 311,6 demoveri (om. 22 sed ... 26 sit) H

fulgentis gladios hostium videbant Decii, cum in aciem eorum inruebant. his levabat omnem volnerum metum nobilitas mortis et gloria. num tum ingemuisse Epaminondam putas, cum una cum sanguine vitam effluere sentiret? imperantem enim patriam Lacedaemoniislacedemoniis GK (iis in r. 2) relinquebat, quam acceperat servientem. haec sunt solacia, haec fomenta summorum dolorum.

Dices: quid in pace, quid domi, quid in lectulo? ad philosophos me revocas, qui in aciem non saepe prodeunt. e quibus homo sane levis, Heracleotes Dionysius,St. fr. 1,432 dionisius X cum a Zenone fortis esse didicisset, a doloredol

ere R1 dedoctusdeductus X corr. Bentl. est. nam cum ex renibus laboraret, ipso in eiulatuhei.K2 clamitabat falsa esse illa, quae antea de dolore ipse sensisset. quem cumtum X tum R1? Cleanthescleantes X1 condiscipulus rogaret, quaenam ratio eum de sententia deduxisset, respondit: quia, si, cumquicum X quia cum ς si add. Mdv. ad fin. 5, 94 (post dedissem Se.) tantulum operaetanto opere X (operam Vrec) tantum operae ς tantulum operae Po. philosophiae dedissem, dolorem tamen ferre non possem, satis esset argumenti malum esse dolorem. plurimos autem annos in philosophia consumpsi nec ferreferre non possum V possum. malum est igitur dolor.dolor or in r. Vc tumtunc Cleanthem,cleantem clehantem G cum pede terram percussisset, versum ex EpigonisTr. gr. fr. adesp. 3 epigoneis X ferunt dixisse: audisne haec, Amphiaraeamphiare X sub terram abdite? Zenonem significabat, a quoquo

V illum degenerare dolebat.

at non noster Posidonius;possidon. X quem et ipse saepe vidi et id dicam, quod solebat narrare Pompeius, se, cumsecum X (ipse cum Rc) Rhodum venisset decedens ex Syria,ex yria K audire voluisse Posidonium;possidon. X sed cum audisset eum graviter esse aegrum, quod vehementer eius artus laborarent, voluisse tamen nobilissimum philosophumphilosoph

um R visere: quem ut vidisset etet add. Vc salutavisset honorificisque verbis prosecutus esset molesteque se dixissetdixs. G ferre, quod eum non posset audire, at ille: tu vero inquit potes, nec committam,necomitam G (

ss. 2) KR (nec

om. K2R) ne commitam V neccommittam ς ut dolor corporis efficiat, ut frustra tantus vir ad me venerit. itaque narrabat eum graviter et copiose de hoc ipso, nihil essenihil esse nihile G1 bonum nisi quod esset honestum, cubantem disputavisse, cumque quasi faces ei doloris admoverentur,admoverentur -rentur in r. Vc saepe dixisse:dixs. G

'nihil agis, dolor! quamvis sis molestus, numquam te esse confitebor malum.' Omninoque omnesomnis K1 clari et nobilitatinobilitati diffamati ss. Vrec labores continuocontinuo Kl. (cf. p. 303, 25 S. Rosc. 94 al. ac de re pag. 311, 8 his ... 9 gloria) contempno GK1R (c

contempno R2) P1 contem

ndo V (ss. 1 ut v.) contemptu K2B Gr. contendendo Bentt. fiuntficunt G etiam tolerabiles. videmusnevidemus

ne R (

2) ~~utut X om. ς vel Se.~~ , apud quos eorum ludorum,ludorum ex dolorum Kc qui gymnici nominantur, magnusmagnos X (corr. KcRcVrec) honos sit, nullum ab is, qui inqui

in V id certamen descendant, devitari dolorem? apud quos autem venandi et equitandi laus viget, qui hanc petessunt,potę|sunt G1 pes

sunt K1 nullum fugiunt dolorem. quid de nostris ambitionibus, quid de cupiditate honorum loquar? quae flamma est, per quam non cucurrerintcucurrerint ς -runt X i qui haecqui ad haec G1 quiec K olim punctis singulis colligebant? itaque semper Africanus Socraticumsingulis... 2 socraticum add. Kc in mg. Xenophontem in manibus habebat, cuius in primis laudabat illud, quod diceret eosdem laboresCyr. 1, 6, 25 non esse aeque gravisnon esse aeque gravis esse X (prius esse del. R2Vrec edd. multae, alt. K2 ς) imperatori et militi, quod ipse honos laborem leviorem faceret imperatorium.

sed tamen hoc evenit, ut in vulgus insipientiuminsipientum G1 (corr. 1 et 2) opinio valeatvalet G1 honestatis, cum ipsam viderevideri X (corr. R2Vrec) non possint. itaque fama et multitudinis iudicio moventur,movetur V1 cum id honestum putent, quod a plerisque laudetur. te autem, si in oculis sis multitudinis, tamen eius iudicio stare nolim nec, quod illa putet, idem putare pulcherrimum. tuo tibi iudicio est utendum; tibi si recta probanti placebis, tum non modo tetetete V1? viceris,tecevisceris K1 quod paulo ante praecipiebam, sed omnis et omnia.

hoc igitur tibi propone:propono K1 amplitudinem animianimi del. Bai. et quasi quandam exaggerationem quam altissimam animi, quae maxime eminet contemnendis et despiciendis doloribus,dolorem G1 unam esse omnium rem pulcherrimam, eoque pulchriorem, si vacet populo neque plausum captans sese

G1 tamentamen tantum edd. vett. ipsa delectet. quin etiam mihi quidem laudabiliora videntur omnia, quae sine venditatione et sine populo teste fiunt,quin... 22 fiunt Non. 189, 12 non quo fugiendus sit

sit V1—omnia enim bene facta in luce se conlocari voluntomnia recte facta... 24 volunt Aug. civ. 14, 18 —, sed tamen nullum theatrum virtutivirtuti

V conscientia maius est.

Atque in primis meditemur illud, ut haec patientia dolorum, quam saepe iam animi intentione dixi essedixi

sse G firmandam, in omni genere se aequabilem praebeat. saepe enim multi, quiquia H aut propter victoriae cupiditatem aut propter gloriae aut etiam, ut ius suumiussum V1 et libertatem tenerent, volnera exceperunt fortiter et tulerunt, idem omissa contentione dolorem morbi ferre non possunt; neque enim illum,ilium add. V2 quem facile tulerant, rationeratione

V aut sapientia tulerant, sed studio potius et gloria. itaque barbari quidam et inmanes ferro decertare acerrume possunt, aegrotare viriliter non queunt.non queunt nequeunt Hς Graecigretia G1K1 autem homines, non satis animosi, prudentes, ut est captus hominum, satis, hostem aspicere non possunt: eidemE

idem K (Ei ex Eii) E

idem V (puncta pos. m. vet.) morbos toleranter atque humane ferunt.idem ... 14 ferunt Char. GL. I 222,8 at Cimbricf. Val. Max. 2, 6, 11 et Celtiberi in proeliis exultant, lamentantur in morbo. nihil enim potest esse aequabile, quod non a certa ratione proficiscatur.

sed cum videas eos, qui aut studio aut opinione ducantur,eos qui... ducantur quo quisque (in ras.) ... ducatur V2 male in eo persequendo atque adipiscendo dolore non frangi, debesdebes Vvet ς (cf. Plane. 77 Lael. 6 al.) debeas X (quod vix defenditur locis quales sunt nat. deor. 1, 43; natum videtur esse ex videas 17) existimare aut non esse malum dolorem aut, etiamsi,etiam si

c G(.2 quicquid asperum alienumque natura

natura V1ςfort. recte cf. p. 448, 18 sit, id appellari placeat malum, tantulum tamen esse, ut a virtute ita obruatur, ut nusquamut

nusquam V u

nusquam G appareat. quae meditare quaeso dies et noctes. latius enim manabit haec ratio et aliquanto maiorem locum quam de uno dolore occupabit. nam si omnia fugiendae turpitudinis adipiscendaeque honestatis causa faciemus, non modo stimulos doloris, sed etiam fulminaflumina K1 fortunae contemnamusomnia ... 315,1 contemnamus (sine 314, 11 Graeci... 314,15 morbo et 314, 22 quae . .. 314, 25 occupabit) H contempn

mus V (ss. rec) licebit, praesertim cum paratum sit illud ex hesterna disputatione perfugium.

ut enim si cui naviganti, praedones si si add. Wopkens (post na- viganti Kü.) insequantur, deus qui dixerit: eice te navi;e vel de navi ς praesto est qui excipiat: vel delphinus, ut Arionem Methymnaeum,metymnaeum X (-eum KV) vel equi Pelopis illiille X corr. V1 Neptunii,neptuni V poetae tragici verba subesse videntur. Trag. inc. 196 qui per undas curruscursus G1 suspensos rapuisse dicuntur, excipientexcipiant V te et quo velis perferent, omnem omittatomittas X (omitas G

l omittamus K2) corr. V2 omittat is Mue. timorem, sic urguentibusurgentibus KRc? asperis et odiosis doloribus, si tanti sint, ut ferendi non sint,si tanti non sint ut ferendi sint X corr. Man. (et sic Vind. 222 Oxon. D'Orville 85 sec. Doug.) quo sitquo sint X (corr. G2? Vvet) confugiendum, tutu ς ut X (exp. Vvet om ς) vides.

Haec ferefe

re V hoc tempore putavi esse dicenda. sed tu fortasse in sententia permanes.

Minime vero, meque biduo duarum rerum, quas maxime timebam, spero liberatum metu.

Cras ergo

ego K ad clepsydram; sic enim diximus,duximus GRV1 (corr. 1 ut v.) etet Turn. (cf. leg. 2, 7) sed tibi hoc video non posse deberi.

Ita prorsus; et illud quidem ante meridiem, hoc eodem tempore.

Sic faciemus tuisque optumis studiis obsequemur.