Intermissa, Venus, diurursus bella moves? parce, precor precor.non sum qualis eram bonaesub regno Cinarae. desine, dulciummater saeva Cupidinum,circa lustra decem flectere mollibusiam durum imperiis: abi,quo blandae iuvenum te revocant preces.tempestivius in domumPauli purpureis ales oloribuscomissabere Maximi,si torrere iecur quaeris idoneum;namque et nobilis et decenset pro sollicitis non tacitus reiset centum puer artiumlate signa feret militiae tuaeet, quandoque potentiorlargi muneribus riserit aemuli,Albanos prope te lacusponet marmoream sub trabe citrea.illic plurima naribusduces tura lyraeque et Berecyntiaedelectabere tibiaemixtis carminibus non sine fistula;illic bis pueri dienumen cum teneris virginibus tuumlaudantes pede candidoin morem Salium ter quatient humum.me nec femina nec pueriam nec spes animi credula mutuinec certare iuvat meronec vincire novis tempora floribus.sed cur heu, Ligurine, curmanat rara meas lacrima per genas?cur facunda parum decorointer verba cadit lingua silentio?nocturnis ego somniisiam captum teneo, iam volucrem sequorte per gramina Martiicampi, te per aquas, dure, volubilis.
Pindarum quisquis studet aemulari,Iulle, ceratis ope Daedaleanititur pennis vitreo daturusnomina ponto.monte decurrens velut amnis, imbresquem super notas aluere ripas,fervet inmensusque ruit profundoPindarus ore,laurea donandus Apollinari,seu per audacis nova dithyrambosverba devolvit numerisque ferturlege solutis,seu deos regesque canit, deorumsanguinem, per quos cecidere iustamorte Centauri, cecidit tremendaeflamma Chimaerae,sive quos Elea domum reducitpalma caelestis pugilemve equomvedicit et centum potiore signismunere donat,flebili sponsae iuvenemve raptumplorat et viris animumque moresqueaureos educit in astra nigroqueinvidet Orco.multa Dircaeum levat aura cycnum,tendit, Antoni, quotiens in altosnubium tractus: ego apis Matinaemore modoquegrata carpentis thyma per laboremplurimum circa nemus uvidiqueTiburis ripas operosa parvoscarmina fingo.concines maiore poeta plectroCaesarem, quandoque trahet ferocisper sacrum clivum merita decorusfronde Sygambros;quo nihil maius meliusve terrisfata donavere bonique divinec dabunt, quamvis redeant in aurumtempora priscum.concines laetosque dies et urbispublicum ludum super inpetratofortis Augusti reditu forumquelitibus orbum.tum meae, si quid loquar audiendum,vocis accedet bona pars et “o solpulcher, o laudande!” canam receptoCaesare felix.teque, dum procedis, “Io Triumphe”non semel dicemus, “Io Triumphe”civitas omnis dabimusque divistura benignis.te decem tauri totidemque vaccae,me tener solvet vitulus, relictamatre qui largis iuvenescit herbisin mea vota,fronte curvatos imitatus ignistertium lunae referentis ortum,qua notam duxit, niveus videri,cetera fulvos.
Quem tu, Melpomene, semelnascentem placido lumine videris,illum non labor Isthmiusclarabit pugilem, non equos inpigercurru ducet Achaicovictorem neque res bellica Deliisornatum foliis ducem,quod regum tumidas contuderit minas,ostendet Capitolio:sed quae Tibur aquae fertile praefluuntet spissae nemorum comaefingent Aeolio carmine nobilem.Romae principis urbiumdignatur suboles inter amabilisvatum ponere me choroset iam dente minus mordeor invido.o testudinis aureaedulcem quae strepitum, Pieri, temperas,o mutis quoque piscibusdonatura cycni, si libeat, sonum,totum muneris hoc tui est,quod monstror digito praetereuntiumRomanae fidicen lyrae:quod spiro et placeo, si placeo, tuum est.
Qualem ministrum fulminis alitem,cui rex deorum regnum in avis vagaspermisit expertus fidelemIuppiter in Ganymede flavo,olim iuventas et patrius vigornido laborum propulit inscium,vernique iam nimbis remotisinsolitos docuere nisusventi paventem, mox in oviliademisit hostem vividus impetus,nunc in reluctantis draconesegit amor dapis atque pugnae;qualemve laetis caprea pascuisintenta fulvae matris ab ubereiam lacte depulsum leonemdente novo peritura vidit:videre Raetis bella sub AlpibusDrusum gerentem Vindelici. quibusmos unde deductus per omnetempus Amazonia securidextras obarmet, quaerere distulinec scire fas est omnia, sed diulateque victrices catervaeconsiliis iuvenis revictaesensere, quid mens rite, quid indolesnutrita faustis sub penetralibusposset, quid Augusti paternusin pueros animus Nerones.fortes creantur fortibus et bonis:est in iuvencis, est in equis patrumvirtus neque inbellem ferocesprogenerant aquilae columbam.doctrina sed vim promovet insitamrectique cultus pectora roborant;utcumque defecere mores,indecorant bene nata culpae.quid debeas, o Roma, Neronibus,testis Metaurum flumen et Hasdrubaldevictus et pulcher fugatisille dies Latio tenebris,qui primus alma risit adorea,dirus per urbis Afer ut Italasceu flamma per taedas vel Eurusper Siculas equitavit undas.post hoc secundis usque laboribusRomana pubes crevit et inpiovastata Poenorum tumultufana deos habuere rectos.dixitque tandem perfidus Hannibal:“cervi, luporum praeda rapacium,sectamur ultro quos opimusfallere et effugere est triumphus.gens, quae cremato fortis ab Ilioiactata Tuscis aequoribus sacranatosque maturosque patrespertulit Ausonias ad urbis,duris ut ilex tonsa bipennibusnigrae feraci frondis in Algido,per damna, per caedis ab ipsoducit opes animumque ferro.non hydra secto corpore firmiorvinci dolentem crevit in Herculemmonstrumve submisere Colchimaius Echioniaeve Thebae.merses profundo, pulchrior evenit;luctere, multa proruet integrumcum laude victorem geretqueproelia coniugibus loquenda.Carthagini iam non ego nuntiosmittam superbos: occidit, occiditspes omnis et fortuna nostrinominis Hasdrubale interempto.nil Claudiae non perficient manus,quas et benigno numine Iuppiterdefendit et curae sagacesexpediunt per acuta belli”.
Divis orte bonis, optume Romulaecustos gentis, abes iam nimium diu;maturum reditum pollicitus patrumsancto concilio redi.lucem redde tuae, dux bone, patriae:instar veris enim voltus ubi tuusadfulsit populo, gratior it dieset soles melius nitent.ut mater iuvenem, quem Notus invidoflatu Carpathii trans maris aequoracunctantem spatio longius annuodulci distinet a domo,votis ominibusque et precibus vocatcurvo nec faciem litore dimovet:sic desideriis icta fidelibusquaerit patria Caesarem.tutus bos etenim rura perambulat,nutrit rura Ceres almaque Faustitas,pacatum volitant per mare navitae;culpari metuit fides,nullis polluitur casta domus stupris,mos et lex maculosum edomuit nefas,laudantur simili prole puerperae,culpam poena premit comes.quis Parthum paveat, quis gelidum Scythen,quis Germania quos horrida parturitfetus incolumi Caesare? quis feraebellum curet Hiberiae?condit quisque diem collibus in suiset vitem viduas ducit ad arbores;hinc ad vina redit laetus et alteriste mensis adhibet deum;te multa prece, te prosequitur merodefuso pateris et Laribus tuummiscet numen, uti Graecia Castoriset magni memor Herculis.“longas o utinam, dux bone, feriaspraestes Hesperiae!” dicimus integrosicci mane die, dicimus uvidi,cum sol Oceano subest.
Dive, quem proles Niobea magnaevindicem linguae Tityosque raptorsensit et Troiae prope victor altaePthius Achilles,ceteris maior, tibi miles inpar,filius quamvis Thetidis marinaeDardanas turris quateret tremendacuspide pugnax—ille, mordaci velut icta ferropinus aut inpulsa cupressus Euro,procidit late posuitque collum inpulvere Teucro;ille non inclusus equo Minervaesacra mentito male feriatosTroas et laetam Priami choreisfalleret aulam,sed palam captis gravis, heu nefas, heu,nescios fari pueros Achivisureret flammis, etiam latentemmatris in alvo,ni tuis victus Venerisque grataevocibus divum pater adnuissetrebus Aeneae potiore ductosalite muros.doctor argutae fidicen ThaliaePhoebe, qui Xantho lavis amne crinis,Dauniae defende decus Camenae,levis Agyieu.spiritum Phoebus, mihi Phoebus artemcarminis nomenque dedit poetae.virginum primae puerique clarispatribus orti,Deliae tutela deae, fugacislyncas et cervos cohibentis arcu,Lesbium servate pedem meiquepollicis ictumrite Latonae puerum canentes,rite crescentem face Noctilucam,prosperam frugum celeremque pronosvolvere mensis.nupta iam dices “ego dis amicumsaeculo festas referente lucesreddidi carmen docilis modorum vatis Horati.”
Diffugere nives, redeunt iam gramina campisarboribusque comae;mutat terra vices et decrescentia ripasflumina praetereunt;Gratia cum Nymphis geminisque sororibus audetducere nuda choros:inmortalia ne speres, monet annus et almumquae rapit hora diem.frigora mitescunt Zephyris, ver proterit aestasinteritura, simulpomifer autumnus fruges effuderit, et moxbruma recurrit iners.damna tamen celeres reparant caelestia lunae:nos ubi decidimusquo pius Aeneas, quo dives Tullus et Ancus,pulvis et umbra sumus.quis scit an adiciant hodiernae crastina summaetempora di superi?cuncta manus avidas fugient heredis amicoquae dederis animo.cum semel occideris et de te, splendida, Minosfecerit arbitria,non, Torquate, genus, non te facundia, non terestituet pietas;infernis neque enim tenebris Diana pudicumliberat Hippolytumnec Lethaea valet Theseus abrumpere carovincula Pirithoo.
Donarem pateras grataque commodus,Censorine, meis aera sodalibus,donarem tripodas, praemia fortiumGraiorum, neque tu pessuma munerumferres, divite me scilicet artiumquas aut Parrhasius protulit aut Scopas,hic saxo, liquidis ille coloribussollers nunc hominem ponere, nunc deumsed non haec mihi vis, nec tibi taliumres est aut animus deliciarum egens.gaudes carminibus; carmina possumusdonare et pretium dicere muneri.non incisa notis marmora publicis,per quae spiritus et vita redit bonispost mortem ducibus, non “celeres fugaereiectaeque retrorsum Hannibalis minae”non “incendia Karthaginis inpiae”,eius, “qui domita nomen ab Africalucratus rediit”, clarius indicantlaudes quam “Calabrae Pierides” neque,si chartae sileant quod bene feceris,mercedem tuleris. quid foret IliaeMavortisque puer, si taciturnitasobstaret meritis invida Romuli?ereptum Stygiis fluctibus Aeacumvirtus et favor et lingua potentiumvatum divitibus consecrat insulis.dignum laude virum Musa vetat mori,caelo Musa beat. sic Iovis interestoptatis epulis inpiger Hercules,clarum Tyndaridae sidus ab infimisquassas eripiunt aequoribus ratis,ornatus viridi tempora pampinoLiber vota bonos ducit ad exitus.
Ne forte credas interitura quaelonge sonantem natus ad Aufidumnon ante volgatas per artisverba loquor socianda chordis:non, si priores Maeonius tenetsedes Homerus, Pindaricae latentCeaeque et Alcaei minacesStesichorique graves Camenaenec siquid olim lusit Anacreondelevit aetas; spirat adhuc amorvivuntque conmissi caloresAeoliae fidibus puellae.non sola comptos arsit adultericrinis et aurum vestibus inlitummirata regalisque cultuset comites Helene Lacaenaprimusve Teucer tela Cydoniodirexit arcu; non semel Iliosvexata; non pugnavit ingensIdomeneus Sthenelusve solusdicenda Musis proelia; non feroxHector vel acer Deiphobus gravisexcepit ictus pro pudicisconiugibus puerisque primus.vixere fortes ante Agamemnonamulti; sed omnes inlacrimabilesurgentur ignotique longanocte, carent quia vate sacro.paullum sepultae distat inertiaecelata virtus. non ego te meischartis inornatum silebo,totve tuos patiar labores inpune, Lolli, carpere lividasobliviones. est animus tibirerumque prudens et secundistemporibus dubiisque rectus, vindex avarae fraudis et abstinensducentis ad se cuncta pecuniae,consulque non unius anni,sed quotiens bonus atque fidusiudex honestum praetulit utili,reiecit alto dona nocentiumvoltu, per obstantis catervasexplicuit sua victor arma. non possidentem multa vocaverisrecte beatum; rectius occupatnomen beati qui deorummuneribus sapienter utiduramque callet pauperiem patipeiusque leto flagitium timet,non ille pro caris amicisaut patria timidus perire.
O crudelis adhuc et Veneris muneribus potens,insperata tuae cum veniet pluma superbiaeet, quae nunc umeris involitant, deciderint comae,nunc et qui color est puniceae flore prior rosaemutatus Ligurinum in faciem verterit hispidam,dices “heu,” quotiens te speculo videris alterum,“quae mens est hodie, cur eadem non puero fuit,vel cur his animis incolumes non redeunt genae?”
Est mihi nonum superantis annumplenus Albani cadus, est in horto,Phylli, nectendis apium coronis;est hederae vismulta, qua crinis religata fulges,ridet argento domus, ara castisvincta verbenis avet immolatospargier agno;cuncta festinat manus, huc et illuccursitant mixtae pueris puellae,sordidum flammae trepidant rotantesvertice fumum.ut tamen noris, quibus advocerisgaudiis: Idus tibi sunt agendae,qui dies mensem Veneris marinaefindit Aprilem,iure sollemnis mihi sanctiorquepaene natali proprio, quod ex hacluce Maecenas meus adfluentisordinat annos.Telephum, quem tu petis, occupavitnon tuae sortis iuvenem puelladives et lasciva tenetque gratacompede vinctum.terret ambustus Phaethon avarasspes et exemplum grave praebet alesPegasus terrenum equitem gravatusBellerophontem,semper ut te digna sequare et ultraquam licet sperare nefas putandodisparem vites. age iam, meorumfinis amorum,(non enim posthac alia calebofemina) condisce modos, amandavoce quos reddas: minuentur atraecarmine curae.
Iam veris comites, quae mare temperant,inpellunt animae lintea Thraciae,iam nec prata rigent nec fluvii strepunthiberna nive turgidi.nidum ponit, Ityn flebiliter gemens,infelix avis et Cecropiae domusaeternum opprobrium, quod male barbarasregum est ulta libidines.dicunt in tenero gramine pinguiumcustodes ovium carmina fistuladelectantque deum, cui pecus et nigricolles Arcadiae placent.adduxere sitim tempora, Vergili:sed pressum Calibus ducere Liberumsi gestis, iuvenum nobilium cliens,nardo vina merebere.nardi parvus onyx eliciet cadum,qui nunc Sulpiciis adcubat horreis,spes donare novas largus amaraquecurarum eluere efficax.ad quae si properas gaudia, cum tuavelox merce veni: non ego te meisinmunem meditor tinguere poculis,plena dives ut in domo.verum pone moras et studium lucrinigrorumque memor, dum licet, igniummisce stultitiam consiliis brevem:dulce est desipere in loco.
Audivere, Lyce, di mea vota, diaudivere, Lyce: fis anus et tamenvis formosa videriludisque et bibis inpudenset cantu tremulo pota Cupidinemlentum sollicitas. ille virentis etdoctae psallere Chiaepulcris excubat in genis.inportunus enim transvolat aridasquercus et refugit te quia lurididentes, te quia rugaeturpant et capitis nives.nec Coae referunt iam tibi purpuraenec cari lapides tempora, quae semelnotis condita fastisinclusit volucris dies.quo fugit venus, heu, quove color, decensquo motus? quid habes illius, illius,quae spirabat amores,quae me surpuerat mihifelix post Cinaram notaque et artiumgratarum facies? sed Cinarae brevisannos fata dederunt,servatura diu paremcornicis vetulae temporibus Lycen,possent ut iuvenes visere fervidimulto non sine risudilapsam in cineres facem.
Quae cura patrum quaeve Quiritiumplenis honorum muneribus tuas,Auguste, virtutes in aevumper titulos memoresque fastosaeternet, o, qua sol habitabilisinlustrat oras, maxime principum,quem legis expertes LatinaeVindelici didicere nuperquid Marte posses. milite nam tuoDrusus Genaunos, inplacidum genus,Breunosque velocis et arcisAlpibus inpositas tremendisdeiecit acer plus vice simplici;maior Neronum mox grave proeliumconmisit immanisque Raetosauspiciis pepulit secundis,spectandus in certamine Martiodevota morti pectora liberaequantis fatigaret ruinis,indomitas prope qualis undasexercet Auster Pleiadum choroscindente nubis, inpiger hostiumvexare turmas et frementemmittere equum medios per ignis.sic tauriformis volvitur Aufidus,qui regna Dauni praefluit Apuli,cum saevit horrendamque cultisdiluviem meditatur agris,ut barbarorum Claudius agminaferrata vasto diruit impetuprimosque et extremos metendostravit humum sine clade victor,te copias, te consilium et tuospraebente divos. nam tibi quo dieportus Alexandrea supplexet vacuam patefecit aulam,Fortuna lustro prospera tertiobelli secundos reddidit exituslaudemque et optatum peractisimperiis decus adrogavit.te Cantaber non ante domabilisMedusque et Indus, te profugus Scythesmiratur, o tutela praesensItaliae dominaeque Romae.te fontium qui celat originesNilusque et Hister, te rapidus Tigris,te beluosus qui remotisobstrepit Oceanus Britannis,te non paventis funera Galliaeduraeque tellus audit Hiberiae,te caede gaudentes Sygambriconpositis venerantur armis.
Phoebus volentem proelia me loquivictas et urbis increpuit lyra,ne parva Tyrrhenum per aequorvela darem. tua, Caesar, aetasfruges et agris rettulit ubereset signa nostro restituit Ioviderepta Parthorum superbispostibus et vacuum duellisIanum Quirini clausit et ordinemrectum evaganti frena licentiaeiniecit emovitque culpaset veteres revocavit artis,per quas Latinum nomen et Italaecrevere vires famaque et imperiporrecta maiestas ad ortussolis ab Hesperio cubili.custode rerum Caesare non furorcivilis aut vis exiget otium,non ira, quae procudit ensiset miseras inimicat urbis.non qui profundum Danuvium bibuntedicta rumpent Iulia, non Getae,non Seres infidique Persae,non Tanain prope flumen orti.nosque et profestis lucibus et sacrisinter iocosi munera Libericum prole matronisque nostris,rite deos prius adprecati,virtute functos more patrum ducesLydis remixto carmine tibiisTroiamque et Anchisen et almaeprogeniem Veneris canemus.