GetPassage urn:cts:latinLit:phi0959.phi006.alpheios-text-lat1:10 urn:cts:latinLit:phi0959.phi006.alpheios-text-lat1:10

Inde per inmensum croceo velatus amictuaethera digreditur Ciconumque Hymenaeus ad orastendit et Orphea nequiquam voce vocatur.Adfuit ille quidem, sed nec sollemnia verbanec laetos vultus nec felix attulit omen.Fax quoque, quam tenuit, lacrimoso stridula fumousque fuit nullosque invenit motibus ignes.Exitus auspicio gravior: nam nupta per herbasdum nova naiadum turba comitata vagatur,occidit in talum serpentis dente recepto.Quam satis ad superas postquam Rhodopeius aurasdeflevit vates, ne non temptaret et umbras,ad Styga Taenaria est ausus descendere porta;perque leves populos simulacraque functa sepulcroPersephonen adiit inamoenaque regna tenentemumbrarum dominum. Pulsisque ad carmina nervissic ait: “O positi sub terra numina mundi,in quem reccidimus, quidquid mortale creamur,si licet et falsi positis ambagibus orisvera loqui sinitis, non huc, ut opaca videremTartara, descendi, nec uti villosa colubristerna Medusaei vincirem guttura monstri:causa viae est coniunx, in quam calcata venenumvipera diffudit crescentesque abstulit annos.Posse pati volui nec me temptasse negabo:vicit Amor. Supera deus hic bene notus in ora est,an sit et hic, dubito. Sed et hic tamen auguror esse;famaque si veteris non est mentita rapinae,vos quoque iunxit Amor. Per ego haec loca plena timoris,per chaos hoc ingens vastique silentia regni,Eurydices, oro, properata retexite fata.Omnia debemur vobis, paulumque moratiserius aut citius sedem properamus ad unam.Tendimus huc omnes, haec est domus ultima, vosquehumani generis longissima regna tenetis.Haec quoque, cum iustos matura peregerit annos,iuris erit vestri: pro munere poscimus usum.Quod si fata negant veniam pro coniuge, certum estnolle redire mihi: leto gaudete duorum.”Talia dicentem nervosque ad verba moventemexsangues flebant animae: nec Tantalus undamcaptavit refugam, stupuitque Ixionis orbis,nec carpsere iecur volucres, urnisque vacaruntBelides, inque tuo sedisti, Sisyphe, saxo.Tunc primum lacrimis victarum carmine fama estEumenidum maduisse genas. Nec regia coniunxsustinet oranti nec qui regit ima negare,Eurydicenque vocant. Umbras erat illa recentesinter et incessit passu de vulnere tardo.Hanc simul et legem Rhodopeius accipit Orpheus,ne flectat retro sua lumina, donec Avernasexierit valles: aut inrita dona futura.Carpitur acclivis per muta silentia trames,arduus, obscurus, caligine densus opaca.Nec procul afuerunt telluris margine summae:hic, ne deficeret, metuens avidusque videndiflexit amans oculos; et protinus illa relapsa est,bracchiaque intendens prendique et prendere certansnil nisi cedentes infelix arripit auras.Iamque iterum moriens non est de coniuge quicquamquesta suo: quid enim nisi se quereretur amatam?Supremumque “vale,” quod iam vix auribus illeacciperet, dixit revolutaque rursus eodem est.Non aliter stupuit gemina nece coniugis Orpheus,quam tria qui timidus, medio portante catenas,colla canis vidit, quem non pavor ante reliquit,quam natura prior, saxo per corpus oborto;quique in se crimen traxit voluitque videriOlenos esse nocens, tuque, o confisa figurae,infelix Lethaea, tuae, iunctissima quondampectora, nunc lapides, quos umida sustinet Ide.Orantem frustraque iterum transire volentemportitor arcuerat. Septem tamen ille diebussqualidus in ripa Cereris sine munere sedit:cura dolorque animi lacrimaeque alimenta fuere.Esse deos Erebi crudeles questus, in altamse recipit Rhodopen pulsumque aquilonibus Haemum.Tertius aequoreis inclusum piscibus annumfinierat Titan, omnemque refugerat Orpheusfemineam venerem, seu quod male cesserat illi,sive fidem dederat. Multas tamen ardor habebatiungere se vati, multae doluere repulsae.Ille etiam Thracum populis fuit auctor amoremin teneros transferre mares citraque iuventamaetatis breve ver et primos carpere flores.Collis erat collemque super planissima campiarea, quam viridem faciebant graminis herbae.Umbra loco deerat: qua postquam parte reseditdis genitus vates et fila sonantia movit, umbra loco venit. Non Chaonis afuit arbor.non nemus Heliadum, non frondibus aesculus altis,nec tiliae molles, nec fagus et innuba laurus,et coryli fragiles et fraxinus utilis hastisenodisque abies curvataque glandibus ilexet platanus genialis acerque coloribus imparamnicolaeque simul salices et aquatica lotosperpetuoque virens buxum tenuesque myricaeet bicolor myrtus et bacis caerula tinus.Vos quoque, flexipedes hederae, venistis et unapampineae vites et amictae vitibus ulmi,ornique et piceae pomoque onerata rubentiarbutus et lentae, victoris praemia, palmaeet succincta comas hirsutaque vertice pinus,grata deum matri; siquidem Cybeleius Attisexuit hac hominem truncoque induruit illo.Adfuit huic turbae metas imitata cupressus,nunc arbor, puer ante deo dilectus ab illo,qui citharam nervis et nervis temperat arcum.Namque sacer nymphis Carthaea tenentibus arvaingens cervus erat, lateque patentibus altasipse suo capiti praebebat cornibus umbras.Cornua fulgebant auro, demissaque in armospendebant tereti gemmata monilia collo.Bulla super frontem parvis argentea lorisvincta movebatur parilique aetate: nitebantauribus e geminis circum cava tempora bacae.Isque metu vacuus naturalique pavoredeposito celebrare domos mulcendaque collaquamlibet ignotis manibus praebere solebat.Sed tamen ante alios, Ceae pulcherrime gentis,gratus erat, Cyparisse, tibi. Tu pabula cervumad nova, tu liquidi ducebas fontis ad undam,tu modo nectebas varios per cornua flores,nunc eques in tergo residens huc laetus et illucmollia purpureis frenabas ora capistris.Aestus erat mediusque dies, solisque vaporeconcava litorei fervebant bracchia cancri:fessus in herbosa posuit sua corpora terracervus et arborea frigus ducebat ab umbra.Hunc puer imprudens iaculo Cyparissus acutofixit; et ut saevo morientem vulnere vidit,velle mori statuit. Quae non solacia Phoebusdixit et ut leviter pro materiaque doleret,admonuit! Gemit ille tamen munusque supremumhoc petit a superis, ut tempore lugeat omni.Iamque per inmensos egesto sanguine fletusin viridem verti coeperunt membra colorem,et modo qui nivea pendebant fronte capilli,horrida caesaries fieri sumptoque rigoresidereum gracili spectare cacumine caelum.Ingemuit tristisque deus “lugebere nobislugebisque alios aderisque dolentibus” inquit.Tale nemus vates attraxerat inque ferarumconcilio medius turba volucrumque sedebat.Ut satis impulsas temptavit pollice chordaset sensit varios, quamvis diversa sonarent,concordare modos, hoc vocem carmine movit:“Ab Iove, Musa parens, (cedunt Iovis omnia regno!)carmina nostra move! Iovis est mihi saepe potestasdicta prius: cecini plectro graviore Gigantassparsaque Phlegraeis victricia fulmina campis:nunc opus est leviore lyra, puerosque canamusdilectos superis, inconcessisque puellasignibus attonitas meruisse libidine poenam.Rex superum Phrygii quondam Ganymedis amorearsit, et inventum est aliquid, quod Iuppiter esse,quam quod erat, mallet. Nulla tamen alite vertidignatur, nisi quae posset sua fulmina ferre.Nec mora, percusso mendacibus aere pennisabripit Iliaden; qui nunc quoque pocula miscetinvitaque Iovi nectar Iunone ministrat.Te quoque, Amyclide, posuisset in aethere Phoebus,tristia si spatium ponendi fata dedissent.Qua licet, aeternus tamen es: quotiensque repellitver hiemem piscique aries succedit aquoso,tu totiens oreris viridique in caespite flores.Te meus ante omnes genitor dilexit, et orbein medio positi caruerunt praeside Delphi,dum deus Eurotan inmunitamque frequentatSparten. Nec citharae nec sunt in honore sagittae:inmemor ipse sui non retia ferre recusat,non tenuisse canes, non per iuga montis iniquiire comes, longaque alit adsuetudine flammas.Iamque fere medius Titan venientis et actaenoctis erat spatioque pari distabat utrimque:corpora veste levant et suco pinguis olivisplendescunt latique ineunt certamina disci.Quem prius aerias libratum Phoebus in aurasmisit et oppositas disiecit pondere nubes.Reccidit in solidam longo post tempore terrampondus et exhibuit iunctam cum viribus artem.Protinus imprudens actusque cupidine lusustollere Taenarides orbem properabat. At illumdura repercusso subiecit verbere tellusin vultus, Hyacinthe, tuos. Expalluit aequequam puer ipse deus conlapsosque excipit artus,et modo te refovet, modo tristia vulnera siccat,nunc animam admotis fugientem sustinet herbis.Nil prosunt artes: erat inmedicabile vulnus.Ut siquis violas rigidumve papaver in hortoliliaque infringat fulvis horrentia linguis,marcida demittant subito caput illa vietumnec se sustineant spectentque cacumine terram:sic vultus moriens iacet, et defecta vigoreipsa sibi est oneri cervix umeroque recumbit.“Laberis, Oebalide, prima fraudate iuventa,”Phoebus ait “videoque tuum, mea crimina, vulnus.Tu dolor es facinusque meum: mea dextera letoinscribenda tuo est! Ego sum tibi funeris auctor.Quae mea culpa tamen? Nisi si lusisse vocariculpa potest, nisi culpa potest et amasse vocari.Atque utinam merito vitam tecumque liceretreddere! Quod quoniam fatali lege tenemur,semper eris mecum memorique haerebis in ore.Te lyra pulsa manu, te carmina nostra sonabunt,flosque novus scripto gemitus imitabere nostros.Tempus et illud erit, quo se fortissimus herosaddat in hunc florem folioque legatur eodem.”Talia dum vero memorantur Apollinis ore,ecce cruor, qui fusus humo signaverat herbas,desinit esse cruor, Tyrioque nitentior ostroflos oritur formamque capit quam lilia, si nonpurpureus color his, argenteus esset in illis.Non satis hoc Phoebo est (is enim fuit auctor honoris):ipse suos gemitus foliis inscribit, et AI AIflos habet inscriptum, funestaque littera dicta est.Nec genuisse pudet Sparten Hyacinthon, honorquedurat in hoc aevi, celebrandaque more priorumannua praelata redeunt Hyacinthia pompa.At si forte roges fecundam Amathunta metallis,an genuisse velit Propoetidas, abnuat aequeatque illos, gemino quondam quibus aspera cornufrons erat: unde etiam nomen traxere Cerastae.Ante fores horum stabat Iovis Hospitis ara;ignarus sceleris quam siquis sanguine tinctamadvena vidisset, mactatos crederet illiclactantes vitulos Amathusiacasque bidentes:hospes erat caesus. Sacris offensa nefandisipsa suas urbes Ophiusiaque arva parabatdeserere alma Venus. “Sed quid loca grata, quid urbespeccavere meae? Quod” dixit “crimen in illis?Exsilio poenam potius gens impia pendat,vel nece, vel siquid medium est mortisque fugaeque.Idque quid esse potest, nisi versae poena figurae?”Dum dubitat, quo mutet eos, ad cornua vultumflexit et admonita est haec illis posse relinqui:grandiaque in torvos transformat membra iuvencos.Sunt tamen obscenae Venerem Propoetides ausaeesse negare deam. Pro quo sua, numinis ira,corpora cum forma primae vulgasse feruntur:utque pudor cessit sanguisque induruit oris,in rigidum parvo silicem discrimine versae.Quas quia Pygmalion aevum per crimen agentesviderat, offensus vitiis, quae plurima mentifemineae natura dedit, sine coniuge caelebsvivebat thalamique diu consorte carebat.Interea niveum mira feliciter artesculpsit ebur formamque dedit, qua femina nascinulla potest: operisque sui concepit amorem.Virginis est verae facies, quam vivere credas,et, si non obstet reverentia, velle moveri:ars adeo latet arte sua. Miratur et hauritpectore Pygmalion simulati corporis ignes.Saepe manus operi temptantes admovet, an sitcorpus an illud ebur: nec adhuc ebur esse fatetur.Oscula dat reddique putat loquiturque tenetque,et credit tactis digitos insidere membris,et metuit, pressos veniat ne livor in artus.Et modo blanditias adhibet, modo grata puellismunera fert illi conchas teretesque lapilloset parvas volucres et flores mille colorumliliaque pictasque pilas et ab arbore lapsasHeliadum lacrimas; ornat quoque vestibus artus,dat digitis gemmas, dat longa monilia collo:aure leves bacae, redimicula pectore pendent.Cuncta decent: nec nuda minus formosa videtur.Conlocat hanc stratis concha Sidonide tinctisappellatque tori sociam, acclinataque collamollibus in plumis, tamquam sensura, reponit.Festa dies Veneris tota celeberrima Cyprovenerat, et pandis inductae cornibus aurumconciderant ictae nivea cervice iuvencae,turaque fumabant: cum munere functus ad arasconstitit et timide, “si di dare cuncta potestis,sit coniunx, opto” (non ausus “eburnea virgo”dicere) Pygmalion “similis mea” dixit “eburnae.”Sensit, ut ipsa suis aderat Venus aurea festis,vota quid illa velint; et, amici numinis omen,flamma ter accensa est apicemque per aera duxit.Ut rediit, simulacra suae petit ille puellaeincumbensque toro dedit oscula: visa tepere est.Admovet os iterum, manibus quoque pectora temptat:temptatum mollescit ebur positoque rigoresubsidit digitis ceditque, ut Hymettia solecera remollescit tractataque pollice multasflectitur in facies ipsoque fit utilis usu.Dum stupet et dubie gaudet fallique veretur,rursus amans rursusque manu sua vota retractat.Corpus erat: saliunt temptatae pollice venae.Tum vero Paphius plenissima concipit herosverba, quibus Veneri grates agat, oraque tandemore suo non falsa premit: dataque oscula virgosensit et erubuit timidumque ad lumina lumenattollens pariter cum caelo vidit amantem.Coniugio, quod fecit, adest dea. Iamque coactiscornibus in plenum noviens lunaribus orbemilla Paphon genuit, de qua tenet insula nomen.Editus hac ille est, qui, si sine prole fuisset,inter felices Cinyras potuisset haberi.Dira canam: procul hinc natae, procul este parentes!Aut, mea si vestras mulcebunt carmina mentes,desit in hac mihi parte fides, nec credite factum,vel, si credetis, facti quoque credite poenam.Si tamen admissum sinit hoc natura videri,gentibus Ismariis et nostro gratulor orbi,gratulor huic terrae, quod abest regionibus illis,quae tantum genuere nefas. Sit dives amomocinnamaque costumque suum sudataque lignotura ferat floresque alios Panchaia tellus,dum ferat et murram: tanti nova non fuit arbor.Ipse negat nocuisse tibi sua tela Cupido,Myrrha, facesque suas a crimine vindicat isto.Stipite te Stygio tumidisque adflavit echidnise tribus una soror. Scelus est odisse parentem:hic amor est odio maius scelus. Undique lectite cupiunt proceres, totoque oriente iuventusad thalami certamen adest. Ex omnibus unumelige, Myrrha, virum: dum ne sit in omnibus unus.Illa quidem sentit foedoque repugnat amoriet secum “quo mente feror? quid molior?” inquit:“di, precor, et pietas sacrataque iura parentum,hoc prohibete nefas scelerique resistite nostro, —si tamen hoc scelus est. Sed enim damnare negaturhanc venerem pietas, coeuntque animalia nullocetera delicto. Nec habetur turpe iuvencaeferre patrem tergo, fit equo sua filia coniunx,quasque creavit init pecudes caper, ipsaque, cuiussemine concepta est, ex illo concipit ales.Felices, quibus ista licent! Humana malignascura dedit leges, et quod natura remittit,invida iura negant. Gentes tamen esse feruntur,in quibus et nato genetrix et nata parentiiungitur, ut pietas geminato crescat amore.Me miseram, quod non nasci mihi contigit illic,fortunaque loci laedor! — Quid in ista revolvor?Spes interdictae discedite! Dignus amariille, sed ut pater, est. — Ergo si filia magninon essem Cinyrae, Cinyrae concumbere possem;nunc quia iam meus est, non est meus, ipsaque damnoest mihi proximitas: aliena potentior essem.Ire libet procul hinc patriaeque relinquere fines,dum scelus effugiam. Retinet malus ardor amantem,ut praesens spectem Cinyram tangamque loquarqueosculaque admoveam, si nil conceditur ultra.Ultra autem spectare aliquid potes, impia virgo?Et quot confundas et iura et nomina, sentis!Tune eris et matris paelex et adultera patris?Tune soror nati genetrixque vocabere fratris?Nec metues atro crinitas angue sorores,quas facibus saevis oculos atque ora petentesnoxia corda vident? At tu, dum corpore non espassa nefas, animo ne concipe, neve potentisconcubitu vetito naturae pollue foedus.Velle puta: res ipsa vetat. Pius ille memorque estmoris — et o vellem similis furor esset in illo!”Dixerat, at Cinyras, quem copia digna procorum,quid faciat, dubitare facit, scitatur ab ipsanominibus dictis, cuius velit esse mariti.Illa silet primo, patriisque in vultibus haerensaestuat et tepido suffundit lumina rore.Virginei Cinyras haec credens esse timoris,flere vetat siccatque genas atque oscula iungit.Myrrha datis nimium gaudet: consultaque, qualemoptet habere virum, “similem tibi” dixit. At illenon intellectam vocem conlaudat et “estotam pia semper” ait. Pietatis nomine dictodemisit vultus sceleris sibi conscia virgo.Noctis erat medium, curasque et corpora somnussolverat. At virgo Cinyreia pervigil ignicarpitur indomito furiosaque vota retractat.Et modo desperat, modo vult temptare, pudetqueet cupit, et, quid agat, non invenit. Utque securisaucia trabs ingens, ubi plaga novissima restat,quo cadat, in dubio est omnique a parte timetur:sic animus vario labefactus vulnere nutathuc levis atque illuc momentaque sumit utroque.Nec modus aut requies, nisi mors, reperitur amoris.Mors placet. Erigitur laqueoque innectere faucesdestinat et zona summo de poste revincta“care vale Cinyra causamque intellege mortis!”dixit et aptabat pallenti vincula collo.Murmura verborum fidas nutricis ad aurespervenisse ferunt limen servantis alumnae.Surgit anus reseratque fores, mortisque parataeinstrumenta videns spatio conclamat eodemseque ferit scinditque sinus ereptaque collovincula dilaniat. Tum denique flere vacavit,tum dare complexus laqueique requirere causam.Muta silet virgo terramque inmota tueturet deprensa dolet tardae conamina mortis.Instat anus canosque suos et inania nudansubera per cunas alimentaque prima precatur,ut sibi committat, quidquid dolet. Illa rogantemaversata gemit. Certa est exquirere nutrixnec solam spondere fidem: “dic” inquit “opemqueme sine ferre tibi; non est mea pigra senectus.Seu furor est, habeo, quae carmine sanet et herbis,sive aliquis nocuit, magico lustrabere ritu,ira deum sive est, sacris placabilis ira.Quid rear ulterius ? Certe fortuna domusquesospes et in cursu est, vivit genetrixque paterque.”Myrrha, patre audito, suspiria duxit ab imopectore. Nec nutrix etiamnum concipit ullummente nefas, aliquemque tamen praesentit amorem;propositique tenax, quodcumque est, orat, ut ipsiindicet, et gremio lacrimantem tollit aniliatque ita complectens infirmis membra lacertis“sensimus,” inquit “amas! sed et hic mea (pone timorem)sedulitas erit apta tibi, nec sentiet umquamhoc pater.” Exsiluit gremio furibunda torumqueore premens “discede, precor, miseroque pudoriparce!” ait. Instanti “discede, aut desine” dixit“quaerere, quid doleam: scelus est, quod scire laboras.”Horret anus tremulasque manus annisque metuquetendit et ante pedes supplex procumbit alumnaeet modo blanditur, modo, si non conscia fiat,terret; et indicium laquei coeptaeque minaturmortis et officium commisso spondet amori.Extulit illa caput lacrimisque implevit obortispectora nutricis; conataque saepe faterisaepe tenet vocem, pudibundaque vestibus oratexit et “o” dixit “felicem coniuge matrem!”Hactenus, et gemuit. Gelidus nutricis in artusossaque (sensit enim) penetrat tremor, albaque totovertice canities rigidis stetit hirta capillis.Multaque, ut excuteret diros, si posset, amores,addidit: at virgo scit se non falsa moneri,certa mori tamen est, si non potiatur amore.“Vive,” ait haec “potiere tuo” — et, non ausa “parente”dicere, conticuit promissaque numine firmat.Festa piae Cereris celebrabant annua matresilla, quibus nivea velatae corpora vesteprimitias frugum dant spicea serta suarumperque novem noctes venerem tactusque virilesin vetitis numerant. Turba Cenchreis in illaregis adest coniunx, arcanaque sacra frequentat.Ergo legitima vacuus dum coniuge lectus,nacta gravem vino Cinyram male sedula nutrix,nomine mentito veros exponit amoreset faciem laudat. Quaesitis virginis annis“par” ait “est Myrrhae.” Quam postquam adducere iussa estutque domum rediit, “gaude mea” dixit “alumna:vicimus.” Infelix non toto pectore sentitlaetitiam virgo, praesagaque pectora maerent;sed tamen et gaudet: tanta est discordia mentis.Tempus erat, quo cuncta silent, interque trionesflexerat obliquo plaustrum temone Bootes:ad facinus venit illa suum. Fugit aurea caeloluna, tegunt nigrae latitantia sidera nubes:nox caret igne suo. Primus tegis, Icare, vultusErigoneque pio sacrata parentis amore.Ter pedis offensi signo est revocata, ter omenfunereus bubo letali carmine fecit:it tamen, et tenebrae minuunt noxque atra pudorem;nutricisque manum laeva tenet, altera motucaecum iter explorat. Thalami iam limina tangit,iamque fores aperit, iam ducitur intus: at illipoplite succiduo genua intremuere, fugitqueet color et sanguis, animusque relinquit euntem.Quoque suo propior sceleri est, magis horret, et ausipaenitet, et vellet non cognita posse reverti.Cunctantem longaeva manu deducit et altoadmotam lecto cum traderet “accipe,” dixit“ista tua est, Cinyra” devotaque corpora iunxit.Accipit obsceno genitor sua viscera lectovirgineosque metus levat hortaturque timentem.Forsitan aetatis quoque nomine “filia” dixit,dixit et illa “pater,” sceleri ne nomina desint.Plena patris thalamis excedit et impia dirosemina fert utero conceptaque crimina portat.Postera nox facinus geminat. Nec finis in illa est:cum tandem Cinyras, avidus cognoscere amantempost tot concubitus, inlato lumine viditet scelus et natam, verbisque dolore retentispendenti nitidum vagina deripit ensem.Myrrha fugit, tenebrisque et caecae munere noctisintercepta neci est: latosque vagata per agrospalmiferos Arabas Panchaeaque rura reliquit;perque novem erravit redeuntis cornua lunae,cum tandem terra requievit fessa Sabaea;vixque uteri portabat onus. Tum nescia votiatque inter mortisque metus et taedia vitaeest tales complexa preces: “O siqua patetisnumina confessis, merui nec triste recusosupplicium. Sed ne violem vivosque superstesmortuaque exstinctos, ambobus pellite regnismutataeque mihi vitamque necemque negate.”Numen confessis aliquod patet: ultima certevota suos habuere deos. Nam crura loquentisterra supervenit, ruptosque obliqua per unguesporrigitur radix, longi firmamina trunci;ossaque robur agunt, mediaque manente medullasanguis it in sucos, in magnos bracchia ramos,in parvos digiti, duratur cortice pellis.Iamque gravem crescens uterum perstrinxerat arborpectoraque obruerat collumque operire parabat,non tulit illa moram venientique obvia lignosubsedit mersitque suos in cortice vultus.Quae quamquam amisit veteres cum corpore sensus,flet tamen, et tepidae manant ex arbore guttae.Est honor et lacrimis, stillataque robore murranomen erile tenet nulloque tacebitur aevo.At male conceptus sub robore creverat infansquaerebatque viam, qua se genetrice relictaexsereret: media gravidus tumet arbore venter.Tendit onus matrem: neque habent sua verba dolores,nec Lucina potest parientis voce vocari.Nitenti tamen est similis curvataque crebrosdat gemitus arbor lacrimisque cadentibus umet.Constitit ad ramos mitis Lucina dolentesadmovitque manus et verba puerpera dixit.Arbor agit rimas et fissa cortice vivumreddit onus, vagitque puer; quem mollibus herbisnaides impositum lacrimis unxere parentis.Laudaret faciem Livor quoque. Qualia namquecorpora nudorum tabula pinguntur Amorum,talis erat: sed, ne faciat discrimina cultus,aut huic adde leves, aut illi deme pharetras.Labitur occulte fallitque volatilis aetas,et nihil est annis velocius. Ille sororenatus avoque suo, qui conditus arbore nuper,nuper erat genitus, modo formosissimus infans,iam iuvenis, iam vir, iam se formosior ipso est:iam placet et Veneri matrisque ulciscitur ignes.Namque pharetratus dum dat puer oscula matri,inscius exstanti destrinxit harundine pectus.Laesa manu natum dea reppulit. Altius actumvulnus erat specie primoque fefellerat ipsam.Capta viri forma non iam Cythereia curatlitora, non alto repetit Paphon aequore cinctampiscosamque Gnidon gravidamve Amathunta metallis;abstinet et caelo: caelo praefertur Adonis.Hunc tenet, huic comes est; adsuetaque semper in umbraindulgere sibi formamque augere colendoper iuga, per silvas dumosaque saxa vagaturfine genu vestem ritu succincta Dianaehortaturque canes; tutaeque animalia praedae,aut pronos lepores aut celsum in cornua cervum,aut agitat dammas: a fortibus abstinet aprisraptoresque lupos armatosque unguibus ursosvitat et armenti saturatos caede leones.Te quoque, ut hos timeas, siquid prodesse monendopossit, Adoni, monet, “fortis” que “fugacibus esto”inquit “in audaces non est audacia tuta.Parce meo, iuvenis, temerarius esse periclo,neve feras, quibus arma dedit natura, lacesse,stet mihi ne magno tua gloria. Non movet aetasnec facies nec quae Venerem movere, leonessaetigerosque sues oculosque animosque ferarum.Fulmen habent acres in aduncis dentibus apri,impetus est fulvis et vasta leonibus ira,invisumque mihi genus est.” Quae causa, roganti“dicam,” ait “et veteris monstrum mirabere culpae.Sed labor insolitus iam me lassavit, et ecceopportuna sua blanditur populus umbra,datque torum caespes; libet hac requiescere tecum”(et requievit) “humo” pressitque et gramen et ipsum,inque sinu iuvenis posita cervice reclinissic ait ac mediis interserit oscula verbis:“Forsitan audieris aliquam certamine cursusveloces superasse viros. Non fabula rumorille fuit: superabat enim; nec dicere posses,laude pedum formaene bono praestantior esset.Scitanti deus huic de coniuge “coniuge” dixit“nil opus est, Atalanta, tibi: fuge coniugis usum!nec tamen effugies teque ipsa viva carebis.”Territa sorte dei per opacas innuba silvasvivit et instantem turbam violenta procorumcondicione fugat, nec “sum potienda, nisi” inquit“victa prius cursu. Pedibus contendite mecum:praemia veloci coniunx thalamique dabuntur,mors pretium tardis. Ea lex certaminis esto.”Illa quidem inmitis: sed (tanta potentia formae est)venit ad hanc legem temeraria turba procorum.Sederat Hippomenes cursus spectator iniquiet “petitur cuiquam per tanta pericula coniunx?”dixerat ac nimios iuvenum damnarat amores.Ut faciem et posito corpus velamine vidit,quale meum, vel quale tuum, si femina fias,obstipuit tollensque manus “ignoscite,” dixit“quos modo culpavi. Nondum mihi praemia nota,quae peteretis, erant.” Laudando concipit igneset, ne quis iuvenum currat velocius, optatinvidiaque timet. “Sed cur certaminis huiusintemptata mihi fortuna relinquitur?” inquit“audentes deus ipse iuvat.” Dum talia secumexigit Hippomenes, passu volat alite virgo.Quae quamquam Scythica non setius ire sagittaAonio visa est iuveni, tamen ille decoremmiratur magis; et cursus facit ipse decorem.Aura refert ablata citis talaria plantis,tergaque iactantur crines per eburnea, quaequepoplitibus suberant picto genualia limbo;inque puellari corpus candore ruboremtraxerat, haud aliter, quam cum super atria velumcandida purpureum simulatas inficit umbras.Dum notat haec hospes, decursa novissima meta estet tegitur festa victrix Atalanta corona.Dant gemitum victi penduntque ex foedere poenas.Non tamen eventu iuvenis deterritus horumconstitit in medio, vultuque in virgine fixo“quid facilem titulum superando quaeris inertes?mecum confer!” ait. “Seu me fortuna potentemfecerit, a tanto non indignabere vinci:namque mihi genitor Megareus Onchestius, illiest Neptunus avus, pronepos ego regis aquarum,nec virtus citra genus est; seu vincar, habebisHippomene victo magnum et memorabile nomen.”Talia dicentem molli Schoeneia vultuadspicit et dubitat, superari an vincere malit.Atque ita “quis deus hunc formosis” inquit “iniquusperdere vult caraeque iubet discrimine vitaeconiugium petere hoc? Non sum, me iudice, tanti. —Nec forma tangor (poteram tamen hac quoque tangi),sed quod adhuc puer est: non me movet ipse, sed aetas.Quid quod inest virtus et mens interrita leti?Quid quod ab aequorea numeratur origine quartus?Quid quod amat tantique putat conubia nostra,ut pereat, si me fors illi dura negarit?Dum licet, hospes, abi thalamosque relinque cruentos:coniugium crudele meum est. Tibi nubere nullanolet, et optari potes a sapiente puella. —Cur tamen est mihi cura tui tot iam ante peremptis?Viderit! Intereat, quoniam tot caede procorumadmonitus non est agiturque in taedia vitae. —Occidet hic igitur, voluit quia vivere mecum,indignamque necem pretium patietur amoris?Non erit invidiae victoria nostra ferendae.Sed non culpa mea est. Utinam desistere velles,aut, quoniam es demens, utinam velocior esses!A! quam virgineus puerili vultus in ore est!A! miser Hippomene, nollem tibi visa fuissem!Vivere dignus eras. Quod si felicior essem,nec mihi coniugium fata importuna negarent,unus eras, cum quo sociare cubilia vellem.”Dixerat; utque rudis primoque Cupidine tacta,quid facit ignorans, amat et non sentit amorem.Iam solitos poscunt cursus populusque paterque,cum me sollicita proles Neptunia voceinvocat Hippomenes “Cytherea” que “comprecor, ausisadsit” ait “nostris et quos dedit adiuvet ignes.”Detulit aura preces ad me non invida blandas;motaque sum, fateor. Nec opis mora longa dabatur.Est ager, indigenae Tamasenum nomine dicunt,telluris Cypriae pars optima, quam mihi priscisacravere senes templisque accedere dotemhanc iussere meis. Medio nitet arbor in arvo,fulva comas, fulvo ramis crepitantibus auro.Hinc tria forte mea veniens decerpta ferebamaurea poma manu: nullique videnda nisi ipsiHippomenen adii docuique, quis usus in illis.Signa tubae dederant, cum carcere pronus uterqueemicat et summam celeri pede libat harenam.Posse putes illos sicco freta radere passuet segetis canae stantes percurrere aristas.Adiciunt animos iuveni clamorque favorqueverbaque dicentum: “Nunc, nunc incumbere tempus!Hippomene, propera! nunc viribus utere totis!pelle moram, vinces!” Dubium, Megareius herosgaudeat, an virgo magis his Schoeneia dictis.O quotiens, cum iam posset transire, morata estspectatosque diu vultus invita reliquit!Aridus e lasso veniebat anhelitus ore,metaque erat longe. Tum denique de tribus unumfetibus arboreis proles Neptunia misit.Obstipuit virgo, nitidique cupidine pomideclinat cursus aurumque volubile tollit.Praeterit Hippomenes! Resonant spectacula plausu.Illa moram celeri cessataque tempora cursucorrigit atque iterum iuvenem post terga relinquit.Et rursus pomi iactu remorata secundiconsequitur transitque virum. Pars ultima cursusrestabat; “nunc” inquit “ades, dea muneris auctor!”inque latus campi, quo tardius illa rediret,iecit ab obliquo nitidum iuvenaliter aurum.An peteret, virgo visa est dubitare: coegitollere et adieci sublato pondera maloimpediique oneris pariter gravitate moraque.Neve meus sermo cursu sit tardior ipso,praeterita est virgo: duxit sua praemia victor.Dignane, cui grates ageret, cui turis honoremferret, Adoni, fui? — nec grates inmemor egit,nec mihi tura dedit. Subitam convertor in iram;contemptuque dolens, ne sim spernenda futuris,exemplo caveo meque ipsa exhortor in ambos.Templa, deum Matri quae quondam clarus Echionfecerat ex voto, nemorosis abdita silvis,transibant, et iter longum requiescere suasit.Illic concubitus intempestiva cupidooccupat Hippomenen, a numine concita nostro.Luminis exigui fuerat prope templa recessus,speluncae similis, nativo pumice tectus,religione sacer prisca, quo multa sacerdoslignea contulerat veterum simulacra deorum.Hunc init et vetito temerat sacraria probro.Sacra retorserunt oculos; turritaque Materan Stygia sontes dubitavit mergeret unda.Poena levis visa est. Ergo modo levia fulvaecolla iubae velant, digiti curvantur in ungues,ex umeris armi fiunt, in pectora totumpondus abit, summae cauda verruntur harenae.Iram vultus habet, pro verbis murmura reddunt,pro thalamis celebrant silvas: aliisque timendidente premunt domito Cybeleia frena leones.Hos tu, care mihi, cumque his genus omne ferarum,quod non terga fugae, sed pugnae pectora praebet,effuge, ne virtus tua sit damnosa duobus.”Illa quidem monuit iunctisque per aera cygniscarpit iter: sed stat monitis contraria virtus.Forte suem latebris vestigia certa secutiexcivere canes, silvisque exire parantemfixerat obliquo iuvenis Cinyreius ictu.Protinus excussit pando venabula rostrosanguine tincta suo trepidumque et tuta petentemtrux aper insequitur totosque sub inguine dentesabdidit et fulva moribundum stravit harena.Vecta levi curru medias Cytherea per aurasCypron olorinis nondum pervenerat alis,agnovit longe gemitum morientis et albasflexit aves illuc. Utque aethere vidit ab altoexanimem inque suo iactantem sanguine corpus,desiluit pariterque sinum pariterque capillosrupit et indignis percussit pectora palmis.Questaque cum fatis “at non tamen omnia vestriiuris erunt” dixit. “Luctus monimenta manebuntsemper, Adoni, mei, repetitaque mortis imagoannua plangoris peraget simulamina nostri.At cruor in florem mutabitur. An tibi quondamfemineos artus in olentes vertere mentas,Persephone, licuit: nobis Cinyreius herosinvidiae mutatus erit ?” — Sic fata cruoremnectare odorato sparsit: qui tactus ab illointumuit sic ut fulvo perlucida caenosurgere bulla solet. Nec plena longior horafacta mora est, cum flos de sanguine concolor ortus,qualem, quae lento celant sub cortice granum,punica ferre solent. Brevis est tamen usus in illo:namque male haerentem et nimia levitate caducumexcutiunt idem, qui praestant nomina, venti.”