Consedere duces, et vulgi stante coronasurgit ad hos clipei dominus septemplicis Aiax,utque erat impatiens irae, Sigeia torvolitora respexit classemque in litore vultuintendensque manus “agimus, pro Iuppiter!” inquit“ante rates causam, et mecum confertur Ulixes!At non Hectoreis dubitavit cedere flammis,quas ego sustinui, quas hac a classe fugavi.Tutius est igitur fictis contendere verbis,quam pugnare manu! Sed nec mihi dicere promptum,nec facere est isti: quantumque ego Marte ferociquantum acie valeo, tantum valet iste loquendo.Nec memoranda tamen vobis mea facta, Pelasgi,esse reor: vidistis enim. Sua narret Ulixes,quae sine teste gerit, quorum nox conscia sola est.Praemia magna peto, fateor; sed demit honoremaemulus: Aiaci non est tenuisse superbum,sit licet hoc ingens, quidquid speravit Ulixes.Iste tulit pretium iam nunc temptaminis huius,quod, cum victus erit, mecum certasse feretur.Atque ego, si virtus in me dubitabilis esset,nobilitate potens essem, Telamone creatus,moenia qui forti Troiana sub Hercule cepitlitoraque intravit Pagasaea Colcha carina.Aeacus huic pater est, qui iura silentibus illicreddit, ubi Aeoliden saxum grave Sisyphon urget.Aeacon agnoscit summus prolemque fateturIuppiter esse suam: sic a Iove tertius Aiax.Nec tamen haec series in causam prosit, Achivi,si mihi cum magno non est communis Achille:frater erat, fraterna peto! Quid sanguine cretusSisyphio furtisque et fraude simillimus illiinseris Aeacidis alienae nomina gentis?An quod in arma prior nulloque sub indice veni,arma neganda mihi, potiorque videbitur ille,ultima qui cepit detrectavitque furoremilitiam ficto, donec sollertior istoet sibi inutilior timidi commenta retexitNaupliades animi vitataque traxit ad arma?Optima num sumat, quia sumere noluit ulla:nos inhonorati et donis patruelibus orbi,obtulimus quia nos ad prima pericula, simus?Atque utinam aut verus furor ille, aut creditus esset,nec comes hic Phrygias umquam venisset ad arceshortator scelerum. Non te, Poeantia proles,expositum Lemnos nostro cum crimine haberet!Qui nunc, ut memorant, silvestribus abditus antrissaxa moves gemitu Laertiadaeque precarisquae meruit: quae, si di sunt, non vana precaris!Et nunc ille eadem nobis iuratus in arma,heu! pars una ducum, quo successore sagittaeHerculis utuntur, fractus morboque famequevelaturque aliturque avibus, volucresque petendodebita Troianis exercet spicula fatis.Ille tamen vivit, quia non comitavit Ulixen;mallet et infelix Palamedes esse relictus:viveret aut certe letum sine crimine haberet!Quem male convicti nimium memor iste furorisprodere rem Danaam finxit fictumque probavitcrimen et ostendit, quod iam praefoderat, aurum.Ergo aut exsilio vires subduxit Achivis,aut nece: sic pugnat, sic est metuendus Ulixes.Qui licet eloquio fidum quoque Nestora vincat,haud tamen efficiet, desertum ut Nestora crimenesse rear nullum. Qui cum imploraret Ulixemvulnere tardus equi fessusque senilibus annis,proditus a socio est. Non haec mihi crimina fingiscit bene Tydides, qui nomine saepe vocatumcorripuit trepidoque fugam exprobravit amico.Adspiciunt oculis superi mortalia iustis!En eget auxilio, qui non tulit, utque reliquit,sic linquendus erat: legem sibi dixerat ipse.Conclamat socios: adsum videoque trementempallentemque metu et metuentem morte futura;opposui molem clipei texique iacentemservavique animam (minimum est hic laudis) inertem.Si perstas certare, locum redeamus in illum:redde hostem vulnusque tuum solitumque timorempost clipeumque late et mecum contende sub illo!At postquam eripui, cui standi vulnera viresnon dederant, nullo tardatus vulnere fugit.Hector adest secumque deos in proelia ducit,quaque ruit, non tu tantum terreris, Ulixe,sed fortes etiam: tantum trahit ille timoris.Hunc ego sanguineae successu caedis ovantememinus ingenti resupinum pondere fudi,hunc ego poscentem, cum quo concurreret, unussustinui, sortemque meam vovistis, Achivi,et vestrae valuere preces! Si quaeritis huiusfortunam pugnae, non sum superatus ab illo.Ecce ferunt Troes ferrumque ignesque Iovemquein Danaas classes: ubi nunc facundus Ulixes?Nempe ego mille meo protexi pectore puppes,spem vestri reditus: date pro tot navibus arma!Quod si vera licet mihi dicere, quaeritur istis,quam mihi, maior honos, coniunctaque gloria nostra est,atque Aiax armis, non Aiaci arma petuntur.Conferat his Ithacus Rhesum imbellemque DolonaPriamidenque Helenum rapta cum Pallade captum:luce nihil gestum est, nihil est Diomede remoto.Si semel ista datis meritis tam vilibus arma,dividite, et pars sit maior Diomedis in illis!Quo tamen haec Ithaco, qui clam, qui semper inermisrem gerit et furtis incautum decipit hostem?Ipse nitor galeae claro radiantis ab auroinsidias prodet manifestabitque latentem.Sed neque Dulichius sub Achillis casside vertexpondera tanta feret, nec non onerosa gravisquePelias hasta potest imbellibus esse lacertis,nec clipeus vasti concretus imagine mundiconveniet timidae nataeque ad furta sinistrae:debilitaturum quid te petis, Improbe, munus?Quod tibi si populi donaverit error Achivi,cur spolieris, erit, non cur metuaris ab hoste,et fuga, qua sola cunctos, timidissime, vincis,tarda futura tibi est gestamina tanta trahenti.Adde quod iste tuus, tam raro proelia passus,integer est clipeus: nostro, qui tela ferendomille patet plagis, novus est successor habendus.Denique (quid verbis opus est?) spectemur agendo!Arma viri fortis medios mittantur in hostes:inde iubete peti et referentem ornate relatis?”Finierat Telamone satus vulgique secutumultima murmur erat, donec Laertius herosadstitit atque oculos paulum tellure moratossustulit ad proceres exspectatoque resolvitora sono; neque abest facundis gratia dictis.“Si mea cum vestris valuissent vota, Pelasgi,non foret ambiguus tanti certaminis heres,tuque tuis armis, nos te poteremur, Achille.Quem quoniam non aequa mihi vobisque negaruntfata” (manuque simul veluti lacrimantia tersitlumina), “quis magno melius succedit Achilli,quam per quem magnus Danais successit Achilles?Huic modo ne prosit, quod, uti est, hebes esse videtur,neve mihi noceat, quod vobis semper, Achivi,profuit ingenium, meaque haec facundia, siqua est,quae nunc pro domino, pro vobis saepe locuta est,invidia careat, bona nec sua quisque recuset.Nam genus et proavos et quae non fecimus ipsi,vix ea nostra voco; sed enim quia rettulit Aiaxesse Iovis pronepos, nostri quoque sanguinis auctorIuppiter est, totidemque gradus distamus ab illo.Nam mihi Laertes pater est, Arcesius illi,Iuppiter huic, neque in his quisquam damnatus et exsul.Est quoque per matrem Cyllenius addita nobisaltera nobilitas: deus est in utroque parente.Sed neque materno quod sum generosior ortu,nec mihi quod pater est fraterni sanguinis insons,proposita arma peto: meritis expendite causam,dummodo, quod fratres Telamon Peleusque fuerunt,Aiacis meritum non sit nec sanguinis ordo,sed virtutis honor spoliis quaeratur in istis!Aut si proximitas primusque requiritur heres,est genitor Peleus, est Pyrrhus filius illi.Quis locus Aiaci? Phthiam haec Scyrumve ferantur!Nec minus est isto Teucer patruelis Achilli:num petit ille tamen? num si petat, auferat illa?Ergo operum quoniam nudum certamen habetur:plura quidem feci, quam quae comprendere dictisin promptu mihi sit; rerum tamen ordine ducar.Praescia venturi genetrix Nereia letidissimulat cultu natum, et deceperat omnes,in quibus Aiacem, sumptae fallacia vestis.Arma ego femineis animum motura virilemmercibus inserui, neque adhuc proiecerat herosvirgineos habitus, cum parmam hastamque tenenti“nate dea,” dixi “tibi se peritura reservantPergama! quid dubitas ingentem evertere Troiam?”iniecique manum fortemque ad fortia misi.Ergo opera illius mea sunt: ego Telephon hastapugnantem domui, victum orantemque refeci;quod Thebae cecidere, meum est, me credite Lesbon,me Tenedon Chrysenque et Cillan, Apollinis urbes,et Scyrum cepisse, mea concussa putateprocubuisse solo Lyrnesia moenia dextra,utque alias taceam, qui saevum perdere possetHectora, nempe dedi: per me iacet inclitus Hector.Illis haec armis, quibus est inventus Achilles,arma peto: vivo dederam, post fata reposco. —Ut dolor unius Danaos pervenit ad omnesAulidaque Euboicam complerunt mille carinae,exspectata diu, nulla aut contraria classiflamina erant, duraeque iubent Agamemnona sortesinmeritam saevae natam mactare Dianae.Denegat hoc genitor divisque irascitur ipsisatque in rege tamen pater est. Ego mite parentisingenium verbis ad publica commoda verti.Nunc equidem (fateor, fassoque ignoscat Atrides!)difficilem tenui sub iniquo iudice causam.Hunc tamen utilitas populi fraterque datiquesumma movet sceptri, laudem ut cum sanguine penset.Mittor et ad matrem, quae non hortanda, sed astudecipienda fuit: quo si Telamonius isset,orba suis essent etiamnum lintea ventis.Mittor et Iliacas audax orator ad arces,visaque et intrata est altae mihi curia Troiae(plenaque adhuc erat illa viris), interritus egi,quam mihi mandarat communis Graecia causam,accusoque Parim praedamque Helenamque reposcoet moveo Priamum Priamoque Antenora iunctum.At Paris et fratres et qui rapuere sub illo,ni tenuere manus (scis hoc, Menelae) nefandas,primaque lux nostri tecum fuit illa pericli.Longa referre mora est, quae consilioque manuqueutiliter feci spatiosi tempore belli.Post acies primas urbis se moenibus hostescontinuere diu, nec aperti copia Martisulla fuit: decimo demum pugnavimus anno.Quid facis interea, qui nil nisi proelia, nosti?Quis tuus usus erat? Nam si mea facta requiris,hostibus insidior, fossas munimine cingo,consolor socios, ut longi taedia bellimente ferant placida, doceo, quo simus alendiarmandique modo, mittor, quo postulat usus.Ecce Iovis monitu, deceptus imagine somni,rex iubet incepti curam dimittere belli.Ille potest auctore suam defendere vocem:non sinat hoc Aiax delendaque Pergama poscat,quodque potest, pugnet! Cur non remoratur ituros?Cur non arma capit? det, quod vaga turba sequatur!Non erat hoc nimium numquam nisi magna loquenti.Quid quod et ipse fugit? Vidi, puduitque videre,cum tu terga dares inhonestaque vela parares.Nec mora, “quid facitis? quae vos dementia” dixi“concitat, o socii? captam dimittite Troiam!Quidve domum fertis decimo, nisi dedecus, anno?”Talibus atque aliis, in quae dolor ipse disertumfecerat, aversos profuga de classe reduxi.Convocat Atrides socios terrore paventes;nec Telamoniades etiam nunc hiscere quicquamaudet, at ausus erat reges incessere dictisThersites etiam, per me haud impune protervus!Erigor et trepidos cives exhortor in hostemamissamque mea virtutem voce reposco.Tempore ab hoc, quodcumque potest fecisse viderifortiter iste, meum est, qui dantem terga retraxi.Denique de Danais quis te laudatve petitve?At sua Tydides mecum communicat acta,me probat et socio semper confidit Ulixe.Est aliquid, de tot Graiorum milibus unuma Diomede legi (nec me sors ire iubebat !),si tamen et spreto noctisque hostisque pericloausum eadem, quae nos, Phrygia de gente Dolonainterimo, non ante tamen, quam cuncta coegiprodere, et edidici, quid perfida Troia pararet.Omnia cognoram, nec, quod specularer, habebam,et iam promissa poteram cum laude reverti.Haud contentus eo petii tentoria Rhesiinque suis ipsum castris comitesque peremiatque ita captivo victor votisque potitusingredior curru laetos imitante triumphos;cuius equos pretium pro nocte poposcerat hostis,arma negate mihi, fueritque benignior Aiax!Quid Lycii referam Sarpedonis agmina ferrodevastata meo? Cum multo sanguine fudiCoeranon Iphitiden et Alastoraque ChromiumqueAlcandrumque Haliumque Noemonaque Prytanimque,exitioque dedi cum Chersidamante Thoonaet Charopem fatisque inmitibus Ennomon actumquique minus celebres nostra sub moenibus urbisprocubuere manu. Sunt et mihi vulnera, cives,ipso pulchra loco; nec vanis credite verbis:adspicite en!” vestemque manu deduxit et “haec suntpectora semper” ait “vestris exercita rebus.At nil impendit per tot Telamonius annossanguinis in socios et habet sine vulnere corpus!Quid tamen hoc refert, si se pro classe Pelasgaarma tulisse refert contra Troasque Iovemque?Confiteorque, tulit (neque enim benefacta malignedetractare meum est), sed ne communia solusoccupet atque aliquem vobis quoque reddat honorem,reppulit Actorides sub imagine tutus AchillisTroas ab arsuris cum defensore carinis.Ausum etiam Hectoreis solum concurrere telisse putat, oblitus regisque ducumque meique,nonus in officio et praelatus munere sortis.Sed tamen eventus vestrae, fortissime, pugnaequis fuit? Hector abit violatus vulnere nullo!Me miserum, quanto cogor meminisse doloretemporis illius, quo Graium murus, Achillesprocubuit! Nec me lacrimae luctusque timorquetardarunt, quin corpus humo sublime referrem.His umeris, his, inquam, umeris ego corpus Achillis.et simul arma tuli, quae nunc quoque ferre laboro!Sunt mihi, quae valeant in talia pondera, vires,est animus certe vestros sensurus honores.Scilicet idcirco pro nato caerula materambitiosa suo fuit, ut caelestia dona,artis opus tantae, rudis et sine pectore milesindueret? neque enim clipei caelamina novit,Oceanum et terras cumque alto sidera caeloPleiadasque hyadasque inmunemque aequoris arctondiversasque urbes nitidumque Orionis ensem:postulat, ut capiat, quae non intelligit, arma!Quid quod me duri fugientem munera belliarguit incepto serum accessisse labori,nec se magnanimo maledicere sentit Achilli?Si simulasse vocas crimen, simulavimus ambo;si mora pro culpa est, ego sum maturior illo.Me pia detinuit coniunx, pia mater Achillem,primaque sunt illis data tempora, cetera vobis.Haud timeo, si iam nequeam defendere, crimencum tanto commune viro: deprensus Ulixisingenio tamen ille, at non Aiacis Ulixes!Neve in me stolidae convicia fundere linguaeadmiremur eum, vobis quoque digna pudoreobicit. An falso Palameden crimine turpe estaccusasse mihi, vobis damnasse decorum?Sed neque Naupliades facinus defendere tantumtamque patens valuit, nec vos audistis in illocrimina: vidistis, pretioque obiecta patebant.Nec Poeantiaden quod habet Vulcania Lemnos,esse reus merui: factum defendite vestrum,consensistis enim. Nec me suasisse negabo,ut se subtraheret bellique viaeque laboritemptaretque feros requie finire dolores.Paruit et vivit! Non haec sententia tantumfida, sed et felix, cum sit satis esse fidelem.Quem quoniam vates delenda ad Pergama poscunt,ne mandate mihi: melius Telamonius ibiteloquioque virum morbis iraque furentemmolliet aut aliqua producet callidus arte.Ante retro Simois fluet et sine frondibus Idestabit et auxilium promittet Achaia Troiae,quam, cessante meo pro vestris pectore rebus,Aiacis stolidi Danais sollertia prosit!Sis licet infestus sociis regique mihique,dure Philoctete, licet exsecrere meumquedevoveas sine fine caput cupiasque dolentime tibi forte dari nostrumque haurire cruorem,utque tui mihi, sic fiat tibi copia nostri:te tamen adgrediar mecumque reducere nitar,tamque tuis potiar (faveat Fortuna!) sagittis,quam sum Dardanio, quem cepi, vate potitus,quam responsa deum Troianaque fata retexi,quam rapui Phrygiae signum penetrale Minervaehostibus e mediis. Et se mihi comparat Aiax?Nempe capi Troiam prohibebant fata sine illo:fortis ubi est Aiax? Ubi sunt ingentia magniverba viri? Cur hic metuis? cur audet Ulixesire per excubias et se committere noctiperque feros enses non tantum moenia Troum,verum etiam summas arces intrare suaqueeripere aede deam raptamque adferre per hostes?Quae nisi fecissem, frustra Telamone creatusgestasset laeva taurorum tergora septem.Illa nocte mihi Troiae victoria parta est,Pergama tunc vici, cum vinci posse coegi!Desine Tydiden vultuque et murmure nobisostentare meum: pars est sua laudis in illo.Nec tu, cum socia clipeum pro classe tenebas,solus eras: tibi turba comes, mihi contigit unus.Qui nisi pugnacem sciret sapiente minoremesse nec indomitae deberi praemia dextrae,ipse quoque haec peteret, peteret moderatior AiaxEurypylusque ferox claroque Andraemone natus,nec minus Idomeneus patriaque creatus eademMeriones, peteret maioris frater Atridae:quippe manu fortes nec sunt tibi Marte secundi,consiliis cessere meis. Tibi dextera belloutilis: ingenium est, quod eget moderamine nostro;tu vires sine mente geris, mihi cura futuri;tu pugnare potes, pugnandi tempora mecumeligit Atrides; tu tantum corpore prodes,nos animo; quantoque ratem qui temperat, anteitremigis officium, quanto dux milite maior,tantum ego te supero; nec non in corpore nostropectora sunt potiora manu: vigor omnis in illis.At vos, o proceres, vigili date praemia vestro,proque tot annorum cura, quibus anxius egi,hunc titulum meritis pensandum reddite nostris.Iam labor in fine est: obstantia fata removialtaque posse capi faciendo Pergama cepi.Per spes nunc socias casuraque moenia Troumperque deos oro, quos hosti nuper ademi,per siquid superest, quod sit sapienter agendum,siquid adhuc audax ex praecipitique petendum est,si Troiae fatis aliquid restare putatis,este mei memores! Aut si mihi non datis arma,huic date!” — et ostendit signum fatale Minervae.Mota manus procerum est, et quid facundia posset,re patuit, fortisque viri tulit arma disertus.Hectora qui solus, qui ferrum ignesque Iovemquesustinuit totiens, unam non sustinet iram,invictumque virum vicit dolor: arripit ensemet “meus hic certe est! an et hunc sibi poscit Ulixes?Hoc” ait “utendum est in me mihi, quique cruoresaepe Phrygum maduit, domini nunc caede madebit,ne quisquam Aiacem possit superare nisi Aiax.”Dixit et in pectus tum demum vulnera passum,qua patuit ferro, letalem condidit ensem.Nec valuere manus infixum educere telum:expulit ipse cruor, rubefactaque sanguine telluspurpureum viridi genuit de caespite florem,qui prius Oebalio fuerat de vulnere natus;littera communis mediis pueroque viroqueincripta est foliis, haec nominis, illa querellae.Victor ad Hypsipyles patriam clarique Thoantiset veterum terras infames caede virorumvela dat, ut referat Tirynthia tela, sagittas.Quae postquam ad Graios, domino comitante, revexit,imposita estque fero tandem manus ultima bello,Troia simul Priamusque cadunt: Priameia coniunxperdidit infelix hominis post omnia formamexternasque novo latratu terruit auras,longus in angustum qua clauditur Hellespontus.Ilion ardebat, neque adhuc consederat ignis,exiguumque senis Priami Iovis ara cruoremcombiberat tracta atque comis antistita Phoebinon profecturas tendebat ad aethera palmas.Dardanidas matres patriorum signa deorum,dum licet, amplexas succensaque templa tenentesinvidiosa trahunt victores praemia Grai.Mittitur Astyanax illis de turribus, undepugnantem pro se proavitaque regna tuentemsaepe videre patrem monstratum a matre solebat.Iamque viam suadet boreas, flatuque secundocarbasa mota sonant, iubet uti navita ventis.“Troia, vale! rapimur” clamant, dant oscula terraeTroades et patriae fumantia tecta relinquunt.Ultima conscendit classem (miserabile visu!)in mediis Hecube natorum inventa sepulcris:prensantem tumulos atque ossibus oscula dantemDulichiae traxere manus, tamen unius hausitinque sinu cineres secum tulit Hectoris haustos;Hectoris in tumulo canum de vertice crinem,inferias inopes, crinem lacrimasque reliquit.Est, ubi Troia fuit, Phrygiae contraria tellus,Bistoniis habitata viris: Polymestoris illicregia dives erat, cui te commisit alendumclam, Polydore, pater Phrygiisque removit ab armis,consilium sapiens, sceleris nisi praemia magnasadiecisset opes, animi inritamen avari.Ut cecidit fortuna Phrygum, capit impius ensemrex Thracum iuguloque sui demisit alumniet, tamquam tolli cum corpore crimina possent,exanimem scopulo subiectas misit in undas.Litore Threicio classem religarat Atrides,dum mare pacatum, dum ventus amicior esset.Hic subito, quantus cum viveret esse solebat,exit humo late rupta similisque minantitemporis illius vultum referebat Achilles,quo ferus iniustum petiit Agamemnona ferro,“inmemores” que “mei disceditis” inquit “Achivi,obrutaque est mecum virtutis gratia nostrae?Ne facite! utque meum non sit sine honore sepulcrum,placet Achilleos mactata Polyxena manes!”Dixit, et inmiti sociis parentibus umbrae,rapta sinu matris, quam iam prope sola fovebat,fortis et infelix et plus quam femina virgoducitur ad tumulum diroque fit hostia busto.Quae memor ipsa sui, postquam crudelibus arisadmota est sensitque sibi fera sacra parari,utque Neoptolemum stantem ferrumque tenentemutque suo vidit figentem lumina vultu,utere iamdudum generoso sanguine!” dixit,“nulla mora est: aut tu iugulo vel pectore telumconde meo! (iugulumque simul pectusque retexit)scilicet haud ulli servire Polyxena vellem.haud per tale sacrum numen placabitis ullum!Mors tantum vellem matrem mea fallere posset!Mater obest minuitque necis mihi gaudia, quamvisnon mea mors illi, verum sua vita gemenda est.Vos modo, ne Stygios adeam non libera manes,ite procul, si iusta peto, tactuque virilesvirgineo removete manus! Acceptior illi,quisquis is est, quem caede mea placare paratis,liber erit sanguis. Siquos tamen ultima nostriverba movent oris (Priami vos filia regis,nunc captiva rogat), genetrici corpus inemptumreddite, neve auro redimat ius triste sepulcri,sed lacrimis! Tunc, cum poterat, redimebat et auro.”Dixerat, at populus lacrimas, quas illa tenebat,non tenet; ipse etiam flens invitusque sacerdospraebita coniecto rupit praecordia ferro.Illa super terram defecto poplite labenspertulit intrepidos ad fata novissima vultus.Tunc quoque cura fuit partes velare tegendas,cum caderet, castique decus servare pudoris.Troades excipiunt deploratosque recensentPriamidas et quid dederit domus una cruoris,teque gemunt, virgo, teque, o modo regia coniunx,regia dicta parens, Asiae florentis imago,nunc etiam praedae mala sors, quam victor Ulixesesse suam nollet, nisi quod tamen Hectora partuedideras: dominum matri vix repperit Hector!Quae corpus complexa animae tam fortis inane,quas totiens patriae dederat natisque viroque,huic quoque dat lacrimas lacrimas in vulnera funditosculaque ore tegit consuetaque pectora plangitcanitiemque suam concreto in sanguine verrensplura quidem, sed et haec laniato pectore dixit:“Nata, tuae (quid enim superest?) dolor ultime matris,nata, iaces, videoque tuum, mea vulnera, pectus,et ne perdiderim quemquam sine caede meorum,tu quoque vulnus habes! At te, quia femina, rebara ferro tutam: cecidisti et femina ferro,totque tuos idem fratres, te perdidit idem,exitium Troiae nostrique orbator, Achilles.At postquam cecidit Paridis Phoebique sagittis,“nunc certe,” dixi, “non est metuendus Achilles!rsquo;Nunc quoque mi metuendus erat: cinis ipse sepultiin genus hoc saevit, tumulo quoque sensimus hostem.Aeacidae fecunda fui! Iacet Ilion ingens,eventuque gravi finita est publica clades, —sed finita tamen; soli mihi Pergama restant,in cursuque meus dolor est: modo maxima rerum,tot generis natisque potens nuribusque viroque,nunc trahor exul, inops, tumulis avulsa meorum,Penelopae munus; quae me data pensa trahentemmatribus ostendens Ithacis “haec Hectoris illa estclara parens, haec est” dicet “Priameia coniunx!”Postque tot amissos tu nunc, quae sola levabasmaternos luctus, hostilia busta piasti!Inferias hosti peperi! Quo ferrea resto?Quidve moror? Quo me servas, annosa senectus?Quo, di crudeles, nisi uti nova funera cernam,vivacem differtis anum? Quis posse putaretfelicem Priamum post diruta Pergama dici?Felix morte sua est, nec te, mea nata, peremptamadspicit et vitam pariter regnumque reliquit.At, puto, funeribus dotabere, regia virgo,condeturque tuum monumentis corpus avitis.Non haec est fortuna domus: tibi munera matriscontingent fletus peregrinaeque haustus harenae!Omnia perdidimus: superest, cur vivere tempusin breve sustineam, proles gratissima matri,nunc solus, quondam minimus de stirpe virili,has datus Ismario regi Polydorus in oras.Quid moror interea crudelia vulnera lymphisabluere et sparsos inmiti sanguine vultus?”Dixit et ad litus passu processit anili,albentes lacerata comas. “Date, Troades, urnam”dixerat infelix, liquidas hauriret ut undas:adspicit eiectum Polydori in litore corpusfactaque Threiciis ingentia vulnera telis!Troades exclamant: obmutuit illa dolore,et pariter vocem lacrimasque introrsus obortasdevorat ipse dolor, duroque simillima saxotorpet et adversa figit modo lumina terra,interdum torvos sustollit ad aethera vultus,nunc positi spectat vultum, nunc vulnera nativulnera praecipue, seque armat et instruit iram.”Qua simul exarsit, tamquam regina maneret,ulcisci statuit poenaeque in imagine tota est,utque furit catulo lactente orbata leaenasignaque nacta pedum sequitur, quem non videt, hostem,sic Hecube, postquam cum luctu miscuit iram,non oblita animorum, annorum oblita suorum,vadit ad artificem dirae, Polymestora, caedisconloquiumque petit: nam se monstrare relictumvelle latens illi, quod nato redderet, aurum.Credidit Odrysius praedaeque adsuetus amorein secreta venit. Tum blando callidus ore“tolle moras, Hecube,” dixit, “da munera nato!Omne fore illius quod das, quod et ante dedisti,per superos iuro.” Spectat truculenta loquentemfalsaque iurantem tumidaque exaestuat iraatque ita correpto captivarum agmina matruminvocat et digitos in perfida lumina conditexpellitque genis oculos (facit ira nocentem)immergitque manus, foedataque sanguine sontinon lumen (neque enim superest), loca luminis haurit.Clade sui Thracum gens inritata tyranniTroada telorum lapidumque incessere iactucoepit. At haec missum rauco cum murmure saxummorsibus insequitur, rictuque in verba paratolatravit, conata loqui: locus exstat et ex renomen habet, veterumque diu memor illa malorumtum quoque Sithonios ululavit maesta per agros.illius Troasque suos hostesque Pelasgos,illius fortuna deos quoque moverat omnes,sic omnes, ut et ipsa Iovis coniunxque sororqueeventus Hecubam meruisse negaverit illos.Non vacat Aurorae, quamquam isdem faverat armis,cladibus et casu Troiaeque Hecubaeque moveri.Cura deam proprior luctusque domesticus angitMemnonis amissi, Phrygiis quem lutea campisvidit Achillea pereuntem cuspide mater:vidit, et ille rubor, quo matutina rubescunttempora, palluerat, latuitque in nubibus aether.At non impositos supremis ignibus artussustinuit spectare parens, sed crine soluto,sicut erat, magni genibus procumbere non estdedignata Iovis lacrimisque has addere voces:“Omnibus inferior, quas sustinet aureus aether(nam mihi sunt totum rarissima templa per orbem),diva tamen veni, non ut delubra diesquedes mihi sacrificos caliturasque ignibus aras.Si tamen adspicias, quantum tibi femina praestem,tum cum luce nova noctis confinia servo,praemia danda putes; sed non ea cura neque hic estnunc status Aurorae, meritos ut poscat honores:Memnonis orba mei venio, qui fortia frustrapro patruo tulit arma suo primisque sub annisoccidit a forti, sic vos voluistis, Achille.Da, precor, huic aliquem, solacia mortis, honorem,summe deum rector, maternaque vulnera leni.”Iuppiter adnuerat, cum Memnonis arduus altocorruit igne rogus nigrique volumine fumiinfecere diem (veluti cum flumina natasexhalant nebulas, nec sol admittitur infra);atra favilla volat glomerataque corpus in unumdensetur faciemque capit sumitque calorematque animam ex igni (levitas sua praebuit alas),et primo similis volucri, mox vera volucrisinsonuit pennis: pariter sonuere sororesinnumerae, quibus est eadem natalis origo,terque rogum lustrant, et consonus exit in auraster plangor: quarto seducunt castra volatu.Tam duo diversa populi de parte ferocesbella gerunt rostrisque et aduncis unguibus irasexercent alasque adversaque pectora iactantinferiaeque cadunt cineri cognata sepultocorpora seque viro forti meminere creatas.praepetibus subitis nomen facit auctor: ab illoMemnonides dictae, cum sol duodena peregitsigna, parentali moriturae voce rebellant.Ergo aliis latrasse Dymantida flebile visum est:luctibus est Aurora suis intenta, piasquenunc quoque dat lacrimas et toto rorat in orbe.Non tamen eversam Troiae cum moenibus essespem quoque fata sinunt: sacra et, sacra altera, patremfert umeris, venerabile onus, Cythereius heros:de tantis opibus praedam pius eligit illamAscaniumque suum profugaque per aequora classefertur ab Antandro scelerataque limina Thracumet Polydoreo manantem sanguine terramlinquit et utilibus ventis aestuque secundointrat Apollineam sociis comitantibus urbem.Hunc Anius, quo rege homines, antistite Phoebusrite colebatur, temploque domoque recepiturbemque ostendit delubraque nota duasqueLatona quondam stirpes pariente retentas.Ture dato flammis vinoque in tura profusocaesarumque boum fibris de more crematisregia tecta petunt positisque tapetibus altismunera cum liquido capiunt Cerealia Baccho.Tum pius Anchises: “O Phoebi lecte sacerdos,fallor, an et natum, cum primum haec moenia vidi,bisque duas natas, quantum reminiscor, habebas?”Huic Anius niveis circumdata tempora vittisconcutiens et tristis ait: “Non falleris, herosmaxime: vidisti natorum quinque parentem,quem nunc (tanta homines rerum inconstantia versat!)paene vides orbum. Quod enim mihi filius absensauxilium, quem dicta suo de nomine tellusAndros habet pro patre locumque et regna tenentem?Delius augurium dedit huic, dedit altera Liberfemineae stirpi voto maiora fidequemunera: nam tactu natarum cuncta mearumin segetem laticemque meri canaeque Minervaetransformabantur, divesque erat usus in illis.Hoc ubi cognovit Troiae populator Atrides,ne non ex aliqua vestram sensisse procellamnos quoque parte putes, armorum viribus ususabstrahit invitas gremio genitoris, alantqueimperat Argolicam caelesti munere classem.Effugiunt, quo quaeque potest: Euboea duabus,et totidem natis Andros fraterna petita est.Miles adest et, ni dedantur, bella minatur.Victa metu pietas: consortia corpora poenaededidit (et timido possis ignoscere fratri:non hic Aeneas, non, qui defenderet Andron,Hector erat, per quem decimum durastis in annum);iamque parabantur captivis vincla lacertis:illae tollentes etiamnum libera caelobracchia “Bacche pater, fer opem!” dixere, tulitquemuneris auctor opem, — si miro perdere moreferre vocatur opem, nec qua ratione figuramperdiderint, potui scire aut nunc dicere possum;summa mali nota est: pennas sumpsere tuaequeconiugis in volucres, niveas abiere columbas.”Talibus atque aliis postquam convivia dictisimplerunt, mensa somnum petiere remota,cumque die surgunt adeuntque oracula Phoebi:qui petere antiquam matrem cognataque iussitlitora; prosequitur rex et dat munus ituris,Anchisae sceptrum, chlamydem pharetramque nepoti,cratera Aeneae, quem quondam transtulit illihospes ab Aoniis Therses Ismenius oris.Miserat hunc illi Therses, fabricaverat AlconHyleus et longo caelaverat argumento.Urbs erat, et septem posses ostendere portas:hae pro nomine erant et, quae foret illa, docebant.Ante urbem exequiae tumulique ignesque rogiqueeffusaeque comas et apertae pectora matressignificant luctum: nymphae quoque flere videntursiccatosque queri fontes, sine frondibus arbornuda riget, rodunt arentia saxa capellae.Ecce facit mediis natas Orione Thebis,agmen femineum, iugulo dare pectus aperto,illas demisso per inertia vulnera telopro populo cecidisse suo pulchrisque per urbemfuneribus ferri celebrique in parte cremari,tum de virginea geminos exire favilla,ne genus intereat, iuvenes, quos fama Coronosnominat, et cineri materno ducere pompam.Hactenus antiquo signis fulgentibus aere,summus inaurato crater erat asper acantho.Nec leviora datis Troiani dona remittuntdantque sacerdoti custodem turis acerram,dant pateram claramque auro gemmisque coronam.Inde recordati Teucros a sanguine Teucriducere principium, Cretam tenuere lociqueferre diu nequiere Iovem, centumque relictisurbibus Ausonios optant contingere portus:saevit hiems iactatque viros, Strophadumque receptosportubus infidis exterruit ales Aello.Et iam Dulichios portus Ithacamque SamonqueNeritiasque domus, regnum fallacis Ulixis,praeter erant vecti: certatam lite deorumAmbraciam versique vident sub imagine saxumiudicis, Actiaco quae nunc ab Apolline nota est,vocalemque sua terram Dodonida quercuChaoniosque sinus, ubi nati rege Molossoinpia subiectis fugere incendia pennis.Proxima Phaeacum felicibus obsita pomisrura petunt, Epiros ab his regnataque vatiButhrotos Phrygio simulataque Troia tenetur.Inde futurorum certi, quae cuncta fideliPriamides Helenus monitu praedixerat, intrantSicaniam: tribus haec excurrit in aequora pinnis,e quibus imbriferos est versa Pachynos ad austros,mollibus expositum zephyris Lilybaeon, ad arctosaequoris expertes spectat boreamque Peloros.Hac subeunt Teucri, et remis aestuque secundosub noctem potitur Zanclaea classis harena.Scylla latus dextrum, laevum inrequieta Charybdisinfestat: vorat haec raptas revomitque carinas,illa feris atram canibus succingitur alvum,virginis ora gerens, et, si non omnia vatesficta reliquerunt aliquo quoque tempore virgo.Hanc multi petiere proci; quibus illa repulsisad pelagi nymphas, pelagi gratissima nymphis,ibat et elusos iuvenum narrabat amores.Quam, dum pectendos praebet Galatea capillos,talibus adloquitur, referens suspiria, dictis:“Te tamen, o virgo, genus haud inmite virorumexpetit, utque facis, potes his impune negare;At mihi, cui pater est Nereus, quam caerula Dorisenixa est, quae sum turba quoque tuta sororum,non nisi per luctus licuit Cyclopis amoremeffugere,” — et lacrimae vocem impediere loquentis.Quas ubi marmoreo detersit pollice virgoet solata deam est, “refer, o carissima,” dixit.“neve tui causam tege (sic sum fida) doloris!”Nereis his contra resecuta Crataeide natam est:“Acis erat Fauno nymphaque Symaethide cretus,magna quidem patrisque sui matrisque voluptas,nostra tamen maior: nam me sibi iunxerat uni.Pulcher et octonis iterum natalibus actissignarat teneras dubia lanugine malas.Hunc ego, me Cyclops nulla cum fine petebat.En si quaesieris, odium Cyclopis, amorneAcidis in nobis fuerit praesentior, edam:par utrumque fuit. Pro quanta potentia regniest, Venus alma, tui! Nempe ille inmitis et ipsishorrendus silvis et visus ab hospite nulloimpune et magni cum dis contemptor Olympi,quid sit amor, sensit validaque cupidine captusuritur, oblitus pecorum antrorumque suorum.Iamque tibi formae, iamque est tibi cura placendi,iam rigidos pectis rastris, Polypheme, capillos,iam libet hirsutam tibi falce recidere barbamet spectare feros in aqua et componere vultus.Caedis amor feritasque sitisque inmensa cruoriscessant, et tutae veniunt abeuntque carinae.Telemus interea Siculam delatus ad Aetnen,Telemus Eurymides, quem nulla fefellerat ales,terribilem Polyphemon adit “lumen” que, “quod unumfronte geris media, rapiet tibi” dixit “Ulixes!”Risit et “o vatum stolidissime, falleris,” inquit,“altera iam rapuit!” Sic frustra vera monentemspernit et aut gradiens ingenti litora passudegravat aut fessus sub opaca revertitur antra.Prominet in pontum cuneatus acumine longocollis utrumque latus circumfluit aequoris unda;huc ferus ascendit Cyclops mediusque resedit,lanigerae pecudes nullo ducente secutae.Cui postquam pinus, baculi quae praebuit usum,ante pedes posita est, antemnis apta ferendis,sumptaque harundinibus compacta est fistula centum,senserunt toti pastoria sibila montes,senserunt undae; latitans ego rupe meiqueAcidis in gremio residens procul auribus hausitalia dicta meis auditaque verba notavi:“Candidior folio nivei, Galatea, ligustri,floridior pratis, longa procerior alno,splendidior vitro, tenero lascivior haedo,levior adsiduo detritis aequore conchis,solibus hibernis, aestiva gratior umbra,nobilior pomis, platano conspectior alta,lucidior glacie, matura dulcior uva,mollior et cygni plumis et lacte coactoet, si non fugias, riguo formosior hortosaevior indomitis eadem Galatea iuvencis,durior annosa quercu, fallacior undis,lentior et salicis virgis et vitibus albis,his inmobilior scopulis, violentior amne,laudato pavone superbior, acrior igni,asperior tribulis, feta truculentior ursa,surdior aequoribus, calcato inmitior hydro,et, quod praecipue vellem tibi demere possem.Non tantum cervo claris latratibus acto,verum etiam ventis volucrique fugacior aura!At bene si noris, pigeat fugisse morasqueipsa tuas damnes et me retinere labores.Sunt mihi, pars montis, vivo pendentia saxoantra, quibus nec sol medio sentitur in aestunec sentitur hiems; sunt poma gravantia ramos,sunt auro similes longis in vitibus uvae,sunt et purpureae: tibi et has servamus et illas.Ipsa tuis manibus silvestri nata sub umbramollia fraga leges, ipsa autumnalia cornaprunaque, non solum nigro liventia suco,verum etiam generosa novasque imitantia ceras.Nec tibi castaneae me coniuge, nec tibi deeruntarbutei fetus: omnis tibi serviet arbor.Hoc pecus omne meum est, multae quoque vallibus errant,multas silva tegit, multae stabulantur in antris.Nec, si forte roges, possim tibi dicere, quot sint:pauperis est numerare pecus! De laudibus harumnil mihi credideris: praesens potes ipse videre,ut vix circueant distentum cruribus uber.Sunt, fetura minor, tepidis in ovilibus agni,sunt quoque, par aetas, aliis in ovilibus haedi.Lac mihi semper adest niveum: pars inde bibendaservatur, partem liquefacta coagula durant.Nec tibi deliciae faciles vulgataque tantummunera contingent, dammae leporesque caperqueparve columbarum demptusve cacumine nidus:inveni geminos, qui tecum ludere possint,inter se similes, vix ut dignoscere possis,villosae catulos in summis montibus ursae,inveni et dixi “dominae servabimus istos!”Iam modo caeruleo nitidum caput exsere ponto,iam, Galatea, veni, nec munera despice nostra.Certe ego me novi liquidaeque in imagine vidinuper aquae, placuitque mihi mea forma videnti.Adspice, sim quantus! Non est hoc corpore maiorIuppiter in caelo: nam vos narrare soletis,nescio quem regnare Iovem. Coma plurima torvosprominet in vultus umerosque, ut lucus, obumbrat.Nec mea quod rigidis horrent densissima saetiscorpora, turpe puta turpis sine frondibus arbor,turpis equus, nisi colla iubae flaventia velent;pluma tegit volucres, ovibus sua lana decori estbarba viros hirtaeque decent in corpore saetae.Unum est in media lumen mihi fronte, sed instaringentis clipei. Quid? non haec omnia magnusSol videt e caelo? Soli tamen unicus orbis!Adde, quod in vestro genitor meus aequore regnat:hunc tibi do socerum; tantum miserere precesquesupplicis exaudi! tibi enim succumbimus uni.Quique Iovem et caelum sperno et penetrabile fulmen,Nerei, te veneror: tua fulmine saevior ira est. —Atque ego contemptus essem patientior huius,si fugeres omnes; sed cur Cyclope repulsoAcin amas praefersque meis complexibus Acin?Ille tamen placeatque sibi placeatque licebit,quod nollem, Galatea, tibi; modo copia detur,sentiet esse mihi tanto pro corpore vires!Viscera viva traham divisaque membra per agrosperque tuas spargam (sic se tibi misceat!) undas.Uror enim, laesusque exaestuat acrior ignis,cumque suis videor translatam viribus Aetnampectore ferre meo: nec tu, Galatea, moveris.”Talia nequiquam questus (nam cuncta videbam)surgit et ut taurus vacca furibundus adempta,stare nequit silvaque et notis saltibus errat:cum ferus ignaros nec quicquam tale timentesme videt atque Acin “video” que exclamat “et istaultima sit, faciam, veneris concordia vestrae!”Tantaque vox, quantam Cyclops iratus haberedebuit, illa fuit: clamore perhorruit Aetne.Ast ego vicino pavefacta sub aequore mergor,terga fugae dederat conversa Symaethius heroset “fer opem, Galatea, precor, mihi! ferte, parentes”dixerat “et vestris periturum admittite regnis!”Insequitur Cyclops partemque e monte revulsammittit, et extremus quamvis pervenit ad illum,angulus is molis totum tamen obruit Acin.At nos, quod fieri solum per fata licebat,fecimus, ut vires adsumeret Acis avitas.Puniceus de mole cruor manabat, et intratemporis exiguum rubor evanescere coepitfitque color primo turbati fluminis imbrepurgaturque mora; tum moles tacta dehiscit,vivaque per rimas proceraque surgit harundo,osque cavum saxi sonat exsultantibus undis:miraque res, subito media tenus exstitit alvoincinctus iuvenis flexis nova cornua cannis,qui, nisi quod maior, quod toto caerulus ore,Acis erat. Sed sic quoque erat tamen Acis, in amnemversus, et antiquum tenuerunt flumina nomen.”Desierat Galatea loqui, coetuque solutodiscedunt placidisque natant Nereides undis.Scylla redit (neque enim medio se credere pontoaudet) et aut bibula sine vestibus errat harena,aut, ubi lassata est, seductos nacta recessusgurgitis, inclusa sua membra refrigerat unda.Ecce fretum scindens alti novus incola ponti,nuper in Euboica versis Anthedone membris,Glaucus adest visaeque cupidine virginis haeretet quaecumque putat fugientem posse morariverba refert; fugit illa tamen veloxque timorepervenit in summum positi prope litora montis.Ante fretum est ingens, apicem conlectus in unum,longa sub arboribus convexus in aequora vertex:constitit hic, et tuta loco, monstrumne deusneille sit, ignorans, admiraturque coloremcaesariemque umeros subiectaque terga tegentem,ultimaque excipiat quod tortilis inguina piscis.Sensit et innitens, quae stabat proxima, moli,“non ego prodigium nec sum fera belua, virgo,sed deus” inquit “aquae: nec maius in aequore Proteusius habet et Triton Athamantiadesque Palaemon.Ante tamen mortalis eram, sed, scilicet altisdeditus aequoribus, tantum exercebar in illis.Nam modo ducebam ducentia retia pisces,nunc in mole sedens moderabar harundine linum.Sunt viridi prato confinia litora, quorumaltera pars undis, pars altera cingitur herbis,quas neque cornigerae morsu laesere iuvencae,nec placidae carpsistis oves hirtaeve capellae;non apis inde tulit conlectos semine flores,non data sunt capiti genialia serta, neque umquamfalciferae secuere manus; ego primus in illocaespite consedi, dum lina madentia sicco,utque recenserem captivos ordine pisces,insuper exposui, quos aut in retia casusaut sua credulitas in aduncos egerat hamos.Res similis fictae (sed quid mihi fingere prodest?):gramine contacto coepit mea praeda moveriet mutare latus terraque, ut in aequore, niti.Dumque moror mirorque simul, fugit omnis in undasturba suas dominumque novum litusque relinquunt.Obstipui dubitoque diu causamque requiro,num deus hoc aliquis, num sucus fecerit herbae.“Quae” tamen “has” inquam “vires habet herba?”,manuquepabula decerpsi decerptaque dente momordi.Vix bene combiberant ignotos guttura sucos,cum subito trepidare intus praecordia sensialteriusque rapi naturae pectus amore,nec potui restare diu “repetenda” que “numquamterra, vale!” dixi corpusque sub aequora mersi.Di maris exceptum socio dignantur honore,utque mihi quaecumque feram mortalia, demant,Oceanum Tethynque rogant: ego lustror ab illis,et purgante nefas noviens mihi carmine dictopectora fluminibus iubeor supponere centum;nec mora, diversis lapsi de partibus amnestotaque vertuntur supra caput aequora nostrum.Hactenus acta tibi possum memoranda referre,hactenus haec memini, nec mens mea cetera sensit.Quae postquam rediit, alium me corpore totoac fueram nuper, neque eundem mente recepi.Hanc ego tum primum viridem ferrugine barbamcaesariemque meam, quam longa per aequora verro,ingentesque umeros et caerula bracchia vidicruraque pinnigero curvata novissima pisce.Quid tamen haec species, quid dis placuisse marinis,quid iuvat esse deum, si tu non tangeris istis?”Talia dicentem, dicturum plura, reliquitScylla deum; furit ille inritatusque repulsaprodigiosa petit Titanidos atria Circes.