Regia Solis erat sublimibus alta columnis,clara micante auro flammasque imitante pyropo:cuius ebur nitidum fastigia summa tegebat,argenti bifores radiabant lumine valvae.Materiam superabat opus: nam Mulciber illicaequora caelarat medias cingentia terras,terrarumque orbem, caelumque quod inminet orbi.Caeruleos habet unda deos, Tritona canorumProteaque ambiguum, balaenarumque prementemAegaeona suis inmania terga lacertis,Doridaque et natas, quarum pars nare videtur,pars in mole sedens virides siccare capillos,pisce vehi quaedam: facies non omnibus una,non diversa tamen, qualem decet esse sororum.Terra viros urbesque gerit silvasque ferasquefluminaque et nymphas et cetera numina ruris.Haec super imposita est caeli fulgentis imagosignaque sex foribus dextris totidemque sinistris.Quo simul acclivi Clymeneia limite prolesvenit et intravit dubitati tecta parentis,protinus ad patrios sua fert vestigia vultusconsistitque procul: neque enim propiora ferebatlumina. Purpurea velatus veste sedebatin solio Phoebus claris lucente smaragdis.A dextra laevaque Dies et Mensis et AnnusSaeculaque et positae spatiis aequalibus HoraeVerque novum stabat cinctum florente corona,stabat nuda Aestas et spicea serta gerebat,stabat et Autumnus, calcatis sordidus uvis,et glacialis Hiems, canos hirsuta capillos.Inde loco medius rerum novitate paventemSol oculis iuvenem, quibus adspicit omnia, vidit“quae” que “viae tibi causa? quid hac” ait “arce petisti,progenies, Phaethon, haud infitianda parenti?”Ille refert “o lux inmensi publica mundi,Phoebe pater, si das usum mihi nominis huiusnec falsa Clymene culpam sub imagine celat,pignera da, genitor, per quae tua vera propagocredar, et hunc animis errorem detrahe nostris.”Dixerat: at genitor circum caput omne micantesdeposuit radios propiusque accedere iussit;amplexuque dato “nec tu meus esse negaridignus es, et Clymene veros” ait “edidit ortus.Quoque minus dubites, quodvis pete munus, ut illudme tribuente feras. Promissis testis adestodis iuranda palus, oculis incognita nostris.”Vix bene desierat, currus rogat ille paternosinque diem alipedum ius et moderamen equorum.Paenituit iurasse patrem. Qui terque quaterqueconcutiens inlustre caput “temeraria” dixitvox mea facta tua est. Utinam promissa liceretnon dare! confiteor, solum hoc tibi, nate, negarem.Dissuadere licet. Non est tua tuta voluntas.Magna petis, Phaethon, et quae nec viribus istismunera conveniant nec tam puerilibus annis.Sors tua mortalis, non est mortale quod optas.Plus etiam, quam quod superis contingere possit,nescius adfectas. Placeat sibi quisque licebit,non tamen ignifero quisquam consistere in axeme valet excepto. Vasti quoque rector Olympi,qui fera terribili iaculatur fulmina dextra,non agat hos currus: et quid Iove maius habemus?Ardua prima via est et qua vix mane recentesenitantur equi: medio est altissima caelo,unde mare et terras ipsi mihi saepe viderefit timor, et pavida trepidat formidine pectus.Ultima prona via est et eget moderamine certo:tunc etiam quae me subiectis excipit undis,ne ferar in praeceps, Tethys solet ipsa vereri.Adde quod adsidua rapitur vertigine caelumsideraque alta trahit celerique volumine torquet.Nitor in adversum, nec me, qui cetera, vincitimpetus, et rapido contrarius evehor orbi.Finge datos currus: quid ages? poterisne rotatisobvius ire polis, ne te citus auferat axis?Forsitan et lucos illic urbesque deorumconcipias animo delubraque ditia donisesse? per insidias iter est formasque ferarum.Utque viam teneas nulloque errore traharis,per tamen adversi gradieris cornua tauriHaemoniosque arcus violentique ora leonissaevaque circuitu curvantem bracchia longoscorpion atque aliter curvantem bracchia cancrum.Nec tibi quadrupedes animosos ignibus illis,quos in pectore habent, quos ore et naribus efflant,in promptu regere est: vix me patiuntur, ubi acresincaluere animi, cervixque repugnat habenis.At tu, funesti ne sim tibi muneris auctor,nate, cave, dum resque sinit, tua corrige vota.Scilicet ut nostro genitum te sanguine credas,pignera certa petis? do pignera certa timendoet patrio pater esse metu probor. Adspice vultusecce meos; utinamque oculos in pectora possesinserere et patrias intus deprendere curas!Denique quidquid habet dives, circumspice, mundus,eque tot ac tantis caeli terraeque marisqueposce bonis aliquid: nullam patiere repulsam.Deprecor hoc unum, quod vero nomine poena,non honor est: poenam, Phaethon, pro munere poscis.Quid mea colla tenes blandis, ignare, lacertis?ne dubita, dabitur (Stygias iuravimus undas)quodcumque optaris: sed tu sapientius opta.”Finierat monitus: dictis tamen ille repugnatpropositumque premit flagratque cupidine currus.Ergo qua licuit genitor cunctatus ad altosdeducit iuvenem, Vulcania munera, currus.Aureus axis erat, temo aureus, aurea summaecurvatura rotae, radiorum argenteus ordo;per iuga chrysolithi positaeque ex ordine gemmaeclara repercusso reddebant lumina Phoebo.Dumque ea magnanimus Phaethon miratur opusqueperspicit, ecce vigil nitido patefecit ab ortupurpureas Aurora fores et plena rosarumatria. Diffugiunt stellae, quarum agmina cogitLucifer et caeli statione novissimus exit.Quem petere ut terras mundumque rubescere viditcornuaque extremae velut evanescere lunae,iungere equos Titan velocibus imperat Horis.Iussa deae celeres peragunt, ignemque vomentes,ambrosiae suco saturos, praesepibus altisquadrupedes ducunt adduntque sonantia frena.Tum pater ora sui sacro medicamine naticontigit et rapidae fecit patientia flammaeimposuitque comae radios, praesagaque luctuspectore sollicito repetens suspiria dixit:“Si potes his saltem monitis parere parentis,parce, puer, stimulis et fortius utere loris:sponte sua properant; labor est inhibere volentes.Nec tibi directos placeat via quinque per arcus:sectus in obliquum est lato curvamine limes,zonarumque trium contentus fine polumqueeffugit australem iunctamque aquilonibus arcton.Hac sit iter: manifesta rotae vestigia cernes.Utque ferant aequos et caelum et terra calores,nec preme nec summum molire per aethera currum.Altius egressus caelestia tecta cremabis,inferius terras: medio tutissimus ibis.Neu te dexterior tortum declinet ad anguem,neve sinisterior pressam rota ducat ad aram:inter utrumque tene. Fortunae cetera mando,quae iuvet et melius quam tu tibi, consulat opto.Dum loquor, Hesperio positas in litore metasumida nox tetigit. Non est mora libera nobis:poscimur: effulget tenebris aurora fugatis.Corripe lora manu, vel, si mutabile pectusest tibi, consiliis, non curribus utere nostris,dum potes et solidis etiamnunc sedibus adstasdumque male optatos nondum premis inscius axes.Quae tutus spectes, sine me dare lumina terris!”Occupat ille levem iuvenali corpore currum,statque super manibusque datas contingere habenasgaudet et invito grates agit inde parenti.Interea volucres Pyrois et Eous et Aethon,Solis equi, quartusque Phlegon, hinnitibus aurasflammiferis implent pedibusque repagula pulsant.Quae postquam Tethys, fatorum ignara nepotisreppulit, et facta est inmensi copia caeli,corripuere viam pedibusque per aera motisobstantes scindunt nebulas pennisque levatipraetereunt ortos isdem de partibus Euros.Sed leve pondus erat, nec quod cognoscere possentSolis equi, solitaque iugum gravitate carebat;utque labant curvae iusto sine pondere navesperque mare instabiles nimia levitate feruntur,sic onere adsueto vacuus dat in aera saltussuccutiturque alte similisque est currus inani.Quod simulac sensere, ruunt tritumque relinquuntquadriiugi spatium, nec quo prius ordine currunt.Ipse pavet nec qua commissas flectat habenas,nec scit, qua sit iter; nec, si sciat, imperet illis.Tum primum radiis gelidi caluere trioneset vetito frustra temptarunt aequore tingi,quaeque polo posita est glaciali proxima serpens,frigore pigra prius nec formidabilis ulli,incaluit sumpsitque novas fervoribus iras.Te quoque turbatum memorant fugisse, Boote,quamvis tardus eras et te tua plaustra tenebant.Ut vero summo despexit ab aethere terrasinfelix Phaethon penitus penitusque iacentes,palluit et subito genua intremuere timore,suntque oculis tenebrae per tantum lumen obortae.Et iam mallet equos numquam tetigisse paternos,iam cognosse genus piget et valuisse rogando,iam Meropis dici cupiens ita fertur, ut actapraecipiti pinus borea, cui victa remisitfrena suus rector, quam dis votisque reliquit.Quid faciat? multum caeli post terga relictum,ante oculos plus est! animo metitur utrumque,et modo quos illi fatum contingere non est,prospicit occasus, interdum respicit ortus:quidque agat ignarus stupet et nec frena remittitnec retinere valet nec nomina novit equorum.Sparsa quoque in vario passim miracula caelovastarumque videt trepidus simulacra ferarum.Est locus, in geminos ubi bracchia concavat arcusscorpius et cauda flexisque utrimque lacertisporrigit in spatium signorum membra duorum.Hunc puer ut nigri madidum sudore venenivulnera curvata minitantem cuspide vidit,mentis inops gelida formidine lora remisit.Quae postquam summum tetigere iacentia tergum,exspatiantur equi, nulloque inhibente per aurasignotae regionis eunt, quaque impetus egit,hac sine lege ruunt altoque sub aethere fixisincursant stellis rapiuntque per avia currum.Et modo summa petunt, modo per declive viasquepraecipites spatio terrae propiore feruntur.Inferiusque suis fraternos currere Lunaadmiratur equos, ambustaque nubila fumant;corripitur flammis ut quaeque altissima, tellusfissaque agit rimas et sucis aret ademptis.Pabula canescunt, cum frondibus uritur arbor,materiamque suo praebet seges arida damno.Parva queror: magnae pereunt cum moenibus urbes,cumque suis totas populis incendia gentesin cinerem vertunt. Silvae cum montibus ardent,ardet Athos Taurusque Cilix et Tmolus et Oeteet tum sicca, prius creberrima fontibus, Ide,virgineusque Helicon et nondum Oeagrius Haemus;ardet in inmensum geminatis ignibus AetnaParnasusque biceps et Eryx et Cynthus et Othrys,et tandem nivibus Rhodope caritura, MimasqueDindymaque et Mycale natusque ad sacra Cithaeron.Nec prosunt Scythiae sua frigora: Caucasus ardetOssaque cum Pindo maiorque ambobus Olympusaeriaeque Alpes et nubifer Appenninus.Tum vero Phaethon cunctis e partibus orbemadspicit accensum nec tantos sustinet aestus,ferventesque auras velut e fornace profundaore trahit currusque suos candescere sentit;et neque iam cineres eiectatamque favillamferre potest calidoque involvitur undique fumo,quoque eat, aut ubi sit, picea caligine tectusnescit et arbitrio volucrum raptatur equorum.Sanguine tum credunt in corpora summa vocatoAethiopum populos nigrum traxisse colorem.Tum facta est Libye raptis umoribus aestuarida, tum nymphae passis fontesque lacusquedeflevere comis: quaerit Boeotia Dircen,Argos Amymonen, Ephyre Pirenidas undas.Nec sortita loco distantes flumina ripastuta manent: mediis Tanais fumavit in undisPeneusque senex Teuthranteusque Caicuset celer Ismenos cum Phegiaco Erymanthoarsurusque iterum Xanthus flavusque Lycormas,quique recurvatis ludit Maeandrus in undis.Mygdoniusque Melas et Taenarius Eurotas.Arsit et Euphrates Babylonius, arsit OrontesThermodonque citus Gangesque et Phasis et Hister.Aestuat Alpheus, ripae Spercheides ardent,quodque suo Tagus amne vehit, fluit ignibus aurum,et quae Maeonias celebrabant carmine ripasflumineae volucres, medio caluere Caystro.Nilus in extremum fugit perterritus orbemocculuitque caput, quod adhuc latet: ostia septempulverulenta vacant, septem sine flumine valles.Fors eadem Ismarios Hebrum cum Strymone siccatHesperiosque amnes Rhenum Rhodanumque Padumque,cuique fuit rerum promissa potentia, Thybrin.Dissilit omne solum, penetratque in Tartara rimislumen et infernum terret cum coniuge regem.Et mare contrahitur, siccaeque est campus harenaequod modo pontus erat: quosque altum texerat aequor,exsistunt montes et sparsas Cycladas augent.Ima petunt pisces, nec se super aequora curvitollere consuetas audent delphines in auras;corpora phocarum summo resupina profundoexanimata natant. Ipsum quoque Nerea fama estDoridaque et natas tepidis latuisse sub antris.Ter Neptunus aquis cum torvo bracchia vultuexserere ausus erat, ter non tulit aeris ignes.Alma tamen Tellus, ut erat circumdata ponto,inter aquas pelagi contractosque undique fontes,qui se condiderant in opacae viscera matris,sustulit oppressos collo tenus arida vultusopposuitque manum fronti magnoque tremoreomnia concutiens paulum subsedit et infraquam solet esse fuit, siccaque ita voce locuta est:“Si placet hoc, meruique, quid o tua fulmina cessant,summe deum? liceat periturae viribus ignisigne perire tuo clademque auctore levare.Vix equidem fauces haec ipsa in verba resolvo”(presserat ora vapor): “tostos en adspice crinesinque oculis tantum, tantum super ora favillae.Hosne mihi fructus, hunc fertilitatis honoremofficiique refers, quod adunci vulnera aratrirastrorumque fero totoque exerceor anno,quod pecori frondes, alimentaque mitia, fruges,humano generi, vobis quoque tura ministro?Sed tamen exitium fac me meruisse: quid undae,quid meruit frater? cur illi tradita sorteaequora decrescunt et ab aethere longius absunt?Quodsi nec fratris nec te mea gratia tangit,at caeli miserere tui. Circumspice utrumque,fumat uterque polus. Quos si vitiaverit ignis,atria vestra ruent. Atlas en ipse laboratvixque suis umeris candentem sustinet axem.Si freta, si terrae pereunt, si regia caeli,in chaos antiquum confundimur. Eripe flammis,siquid adhuc superest, et rerum consule summae.”Dixerat haec Tellus: neque enim tolerare vaporemulterius potuit nec dicere plura: suumquerettulit os in se propioraque manibus antra.At pater omnipotens, superos testatus et ipsum,qui dederat currus, nisi opem ferat, omnia fatointeritura gravi, summam petit arduus arcem,unde solet nubes latis inducere terris,unde movet tonitrus vibrataque fulmina iactat.Sed neque quas posset terris inducere nubestunc habuit, nec quos caelo demitteret imbres.Intonat et dextra libratum fulmen ab auremisit in aurigam pariterque animaque rotisqueexpulit et saevis compescuit ignibus ignes.Consternantur equi et saltu in contraria factocolla iugo eripiunt abruptaque lora relinquunt.Illic frena iacent, illic temone revulsusaxis, in hac radii fractarum parte rotarum,sparsaque sunt late laceri vestigia currus.At Phaethon rutilos flamma populante capillos,volvitur in praeceps longoque per aera tractufertur, ut interdum de caelo stella serenoetsi non cecidit, potuit cecidisse videri.Quem procul a patria diverso maximus orbeexcipit Eridanus fumantiaque abluit ora.Naïdes Hesperiae trifida fumantia flammacorpora dant tumulo, signant quoque carmine saxum:HIC SITUS EST PHAETHON, CURRUS AURIGA PATERNI:QUEM SI NON TENUIT, MAGNIS TAMEN EXCIDIT AUSIS.Nam pater obductos, luctu miserabilis aegrocondiderat vultus: et, si modo credimus, unumisse diem sine sole ferunt: incendia lumenpraebebant aliquisque malo fuit usus in illo.At Clymene postquam dixit quaecumque fueruntin tantis dicenda malis, lugubris et amenset laniata sinus totum percensuit orbem,exanimesque artus primo, mox ossa requirensrepperit (ossa tamen peregrina condita ripa!),incubuitque loco nomenque in marmore lectumperfudit lacrimis et aperto pectore fovit.Nec minus Heliades lugent et inania mortimunera dant lacrimas, et caesae pectora palmisnon auditurum miseras Phaethonta querellasnocte dieque vocant adsternunturque sepulcro.Luna quater iunctis implerat cornibus orbem:illae more suo (nam morem fecerat usus)plangorem dederant. E quis Phaethusa, sororummaxima, cum vellet terra procumbere, questa estderiguisse pedes. Ad quam conata venirecandida Lampetie subita radice retenta est.Tertia cum crinem manibus laniare pararet,avellit frondes; haec stipite crura teneri,illa dolet fieri longos sua bracchia ramos.Dumque ea mirantur, complectitur inguina cortex,perque gradus uterum pectusque umerosque manusqueambit et exstabant tantum ora vocantia matrem.Quid faciat mater, nisi, quo trahat impetus illam,huc eat atque illuc, et, dum licet, oscula iungat?Non satis est; truncis avellere corpora temptat,et teneros manibus ramos abrumpit; at indesanguineae manant, tamquam de vulnere, guttae.“Parce, precor, mater”, quaecumque est saucia, clamat,“parce, precor: nostrum laceratur in arbore corpus.iamque vale” —cortex in verba novissima venit.Inde fluunt lacrimae, stillataque sole rigescuntde ramis electra novis, quae lucidus amnisexcipit et nuribus mittit gestanda Latinis.Adfuit huic monstro proles Stheneleia Cycnus,qui tibi materno quamvis a sanguine iunctus,mente tamen, Phaethon, propior fuit. Ille relicto(nam Ligurum populos et magnas rexerat urbes)imperio ripas virides amnemque querellisEridanum implerat silvamque sororibus auctam,cum vox est tenuata viro, canaeque capillosdissimulant plumae, collumque a pectore longeporrigitur, digitosque ligat iunctura rubentes,penna latus velat, tenet os sine acumine rostrum.Fit nova Cycnus avis, nec se caeloque Ioviquecredit, ut iniuste missi memor ignis ab illo:stagna petit patulosque lacus, ignemque perosusquae colat elegit contraria flumina flammis.Squalidus interea genitor Phaethontis et expersipse sui decoris, qualis, cum deficit orbem,esse solet, lucemque odit seque ipse diemque,datque animum in luctus; et luctibus adicit iramofficiumque negat mundo. “Satis” inquit “ab aevisors mea principiis fuit inrequieta, pigetqueactorum sine fine mihi, sine honore, laborum.Quilibet alter agat portantes lumina currus!Si nemo est omnesque dei non posse fatentur,ipse agat ut saltem, dum nostras temptat habenas,orbatura patres aliquando fulmina ponat.Tum sciet, ignipedum vires expertus equorum,non meruisse necem, qui non bene rexerit illos.”Talia dicentem circumstant omnia Solemnumina, neve velit tenebras inducere rebus,supplice voce rogant: missos quoque Iuppiter ignesexcusat precibusque minas regaliter addit.Conligit amentes et adhuc terrore paventesPhoebus equos stimuloque dolens et verbere saevit:saevit enim, natumque obiectat et imputat illis. At pater omnipotens ingentia moenia caelicircuit et ne quid labefactum viribus igniscorruat explorat. Quae postquam firma suiqueroboris esse videt terras hominumque laboresperspicit. Arcadiae tamen est impensior illicura suae: fontes et nondum audentia labiflumina restituit dat terrae gramina, frondesarboribus, laesasque iubet revirescere silvas.Dum redit itque frequens, In virgine Nonacrinahaesit et accepti caluere sub ossibus ignes.Non erat huius opus lanam mollire trahendonec positu variare comas; ubi fibula vestem,vitta coercuerat neglectos alba capillos,et modo leve manu iaculum, modo sumpserat arcum,miles erat Phoebes: nec Maenalon attigit ullagratior hac Triviae. Sed nulla potentia longa est.Ulterius medio spatium sol altus habebat,cum subit illa nemus, quod nulla ceciderat aetas.Exuit hic umero pharetram lentosque retenditarcus, inque solo, quod texerat herba, iacebatet pictam posita pharetram cervice premebat.Iuppiter ut vidit fessam et custode vacantem,“hoc certe furtum coniunx mea nesciet” inquit,“aut si rescierit sunt o sunt iurgia tanti.”Protinus induitur faciem cultumque Dianaeatque ait: “O comitum, virgo, pars una mearum,in quibus es venata iugis?” De caespite virgose levat et “salve numen, me indice”, dixit“audiat ipse licet maius Iove.” Ridet et audit,et sibi praeferri se gaudet et oscula iungitnec moderata satis nec sic a virgine danda.Qua venata foret silva, narrare parantemimpedit amplexu, nec se sine crimine prodit.Illa quidem contra, quantum modo femina possit(adspiceres utinam, Saturnia: mitior esses !),illa quidem pugnat: sed quem superare puella,quisve Iovem poterat? — Superum petit aethera victorIuppiter: huic odio nemus est et conscia silva.Unde pedem referens paene est oblita pharetramtollere cum telis et quem suspenderat arcum.Ecce, suo comitata choro Dictynna per altumMaenalon ingrediens et caede superba ferarumadspicit hanc visamque vocat: clamata refugit,et timuit primo, ne Iuppiter esset in illa.Sed postquam pariter nymphas incedere vidit,sensit abesse dolos numerumque accessit ad harum.Heu quam difficile est crimen non prodere vultu!Vix oculos attollit humo, nec, ut ante solebat,iuncta deae lateri, nec toto est agmine prima,sed silet et laesi dat signa rubore pudoris;et nisi quod virgo est poterat sentire Dianamille notis culpam; nymphae sensisse feruntur.Orbe resurgebant lunaria cornua nono,cum dea venatu, fraternis languida flammis,nacta nemus gelidum, de quo cum murmure labensibat et attritas versabat rivus harenas.Ut loca laudavit, summas pede contigit undas:his quoque laudatis “procul est” ait “arbiter omnis;nuda superfusis tingamus corpora lymphis.”Parrhasis erubuit. Cunctae velamina ponunt:una moras quaerit. Dubitanti vestis adempta est;qua posita nudo patuit cum corpore crimen.Attonitae manibusque uterum celare volenti“i procul hinc” dixit “nec sacros pollue fontes”Cynthia; deque suo iussit secedere coetu.Senserat hoc olim magni matrona Tonantisdistuleratque graves in idonea tempora poenas.Causa morae nulla est, et iam puer Arcas (id ipsumindoluit Iuno) fuerat de paelice natus.Quo simul obvertit saevam cum lumine mentem,“scilicet hoc etiam restabat, adultera” dixit,“ut fecunda fores, fieretque iniuria partunota, Iovisque mei testatum dedecus esset.Haud impune feres: adimam tibi nempe figuram,qua tibi, quaque places nostro, importuna, marito.”Dixit et adversa prensis a fronte capillisstravit humi pronam. Tendebat bracchia supplex:bracchia coeperunt nigris horrescere villiscurvarique manus et aduncos crescere in unguesofficioque pedum fungi, laudataque quondamora Iovi lato fieri deformia rictu.Neve preces animos et verba precantia flectantposse loqui eripitur; vox iracunda minaxqueplenaque terroris rauco de gutture fertur.Mens antiqua tamen facta quoque mansit in ursa,adsiduoque suos gemitu testata doloresqualescumque manus ad caelum et sidera tollitingratumque Iovem, nequeat cum dicere, sentit.A quotiens, sola non ausa quiescere silva,ante domum quondamque suis erravit in agris!A quotiens per saxa canum latratibus acta estvenatrixque metu venantum territa fugit!Saepe feris latuit visis, oblita quid esset,ursaque conspectos in montibus horruit ursospertimuitque lupos, quamvis pater esset in illis.Ecce, Lycaoniae proles, ignara parentis,Arcas adest, ter quinque fere natalibus actis:dumque feras sequitur, dum saltus eligit aptosnexilibusque plagis silvas Erymanthidas ambit,incidit in matrem; quae restitit Arcade visoet cognoscenti similis fuit. Ille refugitinmotosque oculos in se sine fine tenentemnescius extimuit propiusque accedere aventivulnifico fuerat fixurus pectora telo.Arcuit omnipotens pariterque ipsosque nefasquesustulit, et celeri raptos per inania ventoimposuit caelo vicinaque sidera fecit.Intumuit Iuno, postquam inter sidera paelexfulsit et ad canam descendit in aequora TethynOceanumque senem, quorum reverentia movitsaepe deos, causamque viae scitantibus infit:“Quaeritis, aetheriis quare regina deorumsedibus huc adsim? pro me tenet altera caelum.Mentiar, obscurum nisi nox cum fecerit orbem,nuper honoratas summo, mea vulnera, caelovideritis stellas illic, ubi circulus axemultimus extremum spatioque brevissimus ambit.Est vero, cur quis Iunonem laedere nolitoffensamque tremat, quae prosum sola nocendo?O ego quantum egi! quam vasta potentia nostra est!Esse hominem vetui: facta est dea. Sic ego poenassontibus impono, sic est mea magna potestas.Vindicet antiquam faciem vultusque ferinosdetrahat, Argolica quod in ante Phoronide fecit.Cur non et pulsa ducit Iunone meoquecollocat in thalamo socerumque Lycaona sumit?At vos si laesae tangit contemptus alumnae,gurgite caeruleo septem prohibete trionessideraque in caelo, stupri mercede, receptapellite, ne puro tingatur in aequore paelex.”Di maris adnuerant: habili Saturnia curruingreditur liquidum pavonibus aethera pictis,tam nuper pictis caeso pavonibus Argo,quam tu nuper eras, cum candidus ante fuisses,corve loquax, subito nigrantes versus in alas.Nam fuit haec quondam niveis argentea pennisales ut aequaret totas sine labe columbasnec servaturis vigili Capitolia vocecederet anseribus nec amanti flumina cycno.Lingua fuit damno; lingua faciente loquaciqui color albus erat, nunc est contrarius albo.Pulchrior in tota, quam Larisaea Coronis,non fuit Haemonia: placuit tibi, Delphice, certe,dum vel casta fuit vel inobservata. Sed alessensit adulterium Phoebeius, utque latentemdetegeret culpam, non exorabilis index,ad dominum tendebat iter. Quem garrula motisconsequitur pennis, scitetur ut omnia, cornix,auditaque viae causa “non utile carpis”inquit “iter: ne sperne meae praesagia linguae.Quid fuerim quid simque vide, meritumque require:invenies nocuisse fidem. Nam tempore quodamPallas Erichthonium, prolem sine matre creatam,clauserat Actaeo texta de vimine cistavirginibusque tribus gemino de Cecrope natiset legem dederat, sua ne secreta viderent.Abdita fronde levi densa speculabar ab ulmo,quid facerent. Commissa duae sine fraude tuentur,Pandrosos atque Herse; timidas vocat una sororesAglauros nodosque manu diducit, et intusinfantemque vident adporrectumque draconem.Acta deae refero. Pro quo mihi gratia talisredditur, ut dicar tutela pulsa Minervaeet ponar post noctis avem. Mea poena volucresadmonuisse potest ne voce pericula quaerant.At, puto, non ultro nec quicquam tale rogantemme petiit? ipsa licet hoc a Pallade quaeras:quamvis irata est, non hoc irata negabit.Nam me Phocaica clarus tellure Coroneus(nota loquor) genuit fueramque ego regia virgodivitibusque procis (ne me contemne) petebar.Forma mihi nocuit. Nam cum per litora lentispassibus, ut soleo, summa spatiarer harena,vidit et incaluit pelagi deus; utque precandotempora cum blandis absumpsit inania verbis,vim parat et sequitur. Fugio densumque relinquolitus et in molli nequiquam lassor harena.Inde deos hominesque voco; nec contigit ullumvox mea mortalem: mota est pro virgine virgoauxiliumque tulit. Tendebam bracchia caelo:bracchia coeperunt levibus nigrescere pennis.Reicere ex umeris vestem molibar: at illapluma erat inque cutem radices egerat imas.Plangere nuda meis conabar pectora palmis:sed neque iam palmas nec pectora nuda gerebam.Currebam: nec, ut ante, pedes retinebat harena,sed summa tollebar humo. Mox alta per aurasevehor et data sum comes inculpata Minervae.Quid tamen hoc prodest, si diro facta volucriscrimine Nyctimene nostro successit honori?An quae per totam res est notissima Lesbon,non audita tibi est, patrium temerasse cubileNyctimenen? avis illa quidem, sed conscia culpaeconspectum lucemque fugit tenebrisque pudoremcelat et a cunctis expellitur aethere toto.”Talia dicenti “tibi” ait “revocamina” corvus“sint precor ista malo: nos vanum spernimus omen.”Nec coeptum dimittit iter, dominoque iacentemcum iuvene Haemonio vidisse Coronida narrat.Laurea delapsa est audito crimine amanti,et pariter vultusque deo plectrumque colorqueexcidit. Utque animus tumida fervebat ab ira,arma adsueta rapit flexumque a cornibus arcumtendit et illa suo totiens cum pectore iunctaindevitato traiecit pectora telo.Icta dedit gemitum, tractoque a corpore ferrocandida puniceo perfudit membra cruore,et dixit: “Potui poenas tibi, Phoebe, dedisse,sed peperisse prius: duo nunc moriemur in una.”Hactenus, et pariter vitam cum sanguine fudit.Corpus inane animae frigus letale secutum est.Paenitet heu sero poenae crudelis amantem,seque, quod audierit, quod sic exarserit, odit;odit avem, per quam crimen causamque dolendiscire coactus erat, nec non arcumque manumqueodit, cumque manu temeraria tela sagittasconlapsamque fovet seraque ope vincere fatanititur et medicas exercet inaniter artes.Quae postquam frustra temptata, rogumque pararividit et arsuros supremis ignibus artus,tum vero gemitus (neque enim caelestia tingiora licet lacrimis) alto de corde petitosedidit, haud aliter quam cum spectante iuvencalactentis vituli, dextra libratus ab auretempora discussit claro cava malleus ictu.Ut tamen ingratos in pectora fudit odoreset dedit amplexus iniustaque iusta peregit,non tulit in cineres labi sua Phoebus eosdemsemina, sed natum flammis uteroque parentiseripuit geminique tulit Chironis in antrum;sperantemque sibi non falsae praemia linguaeinter aves albas vetuit consistere corvum.Semifer interea divinae stirpis alumnolaetus erat mixtoque oneri gaudebat honore.Ecce venit rutilis umeros protecta capillisfilia Centauri, quam quondam nympha Chariclofluminis in rapidi ripis enixa vocavitOcyroen. Non haec artes contenta paternasedidicisse fuit: fatorum arcana canebat.Ergo ubi vaticinos concepit mente furoresincaluitque deo, quem clausum pectore habebat,adspicit infantem “toto” que “salutifer orbicresce puer” dixit: “tibi se mortalia saepecorpora debebunt; animas tibi reddere ademptasfas erit; idque semel dis indignantibus aususposse dare hoc iterum flamma prohibebere avitaeque deo corpus fies exsangue, deusque,qui modo corpus eras, et bis tua fata novabis.Tu quoque, care pater, nunc inmortalis et aevisomnibus ut maneas nascendi lege creatus,posse mori cupies, tum cum cruciabere diraesanguine serpentis per saucia membra recepto;teque ex aeterno patientem numina mortisefficient, triplicesque deae tua fila resolvent.”Restabat fatis aliquid. Suspirat ab imispectoribus, lacrimaeque genis labuntur obortae,atque ita “praevertunt” inquit “me fata, vetorqueplura loqui, vocisque meae praecluditur usus.Non fuerant artes tanti, quae numinis iramcontraxere mihi; mallem nescisse futura.Iam mihi subduci facies humana videtur,iam cibus herba placet, iam latis currere campisimpetus est: in equam cognataque corpora vertor.Tota tamen quare? pater est mihi nempe biformis.”Talia dicenti pars est extrema querellaeintellecta parum, confusaque verba fuerunt.Mox nec verba quidem nec equae sonus ille videtur,sed simulantis equam, parvoque in tempore certosedidit hinnitus et bracchia movit in herbas.Tum digiti coeunt et quinos adligat unguesperpetuo cornu levis ungula, crescit et oriset colli spatium, longae pars maxima pallaecauda fit, utque vagi crines per colla iacebant,in dextras abiere iubas: pariterque novata estet vox et facies nomen quoque monstra dedere.Flebat opemque tuam frustra Philyreius heros,Delphice, poscebat. Nam nec rescindere magniiussa Iovis poteras, nec, si rescindere posses,tunc aderas: Elin Messeniaque arva colebas.Illud erat tempus, quo te pastoria pellistexit onusque fuit baculum silvestre sinistrae,alterius dispar septenis fistula cannis.Dumque amor est curae, dum te tua fistula mulcet,incustoditae Pylios memorantur in agrosprocessisse boves. Videt has Atlantide Maianatus et arte sua silvis occultat abactas.Senserat hoc furtum nemo nisi notus in illorure senex; Battum vicinia tota vocabant.Divitis hic saltus herbosaque pascua Neleinobiliumque greges custos servabat equarum.Hunc timuit blandaque manu seduxit et illi“quisquis es, hospes” ait, “si forte armenta requirethaec aliquis, vidisse nega; neu gratia factonulla rependatur, nitidam cape praemia vaccam” —et dedit. Accepta voces has reddidit hospes:“Tutus eas: lapis iste prius tua furta loquetur”,et lapidem ostendit. Simulat Iove natus abire,mox redit, et versa pariter cum voce figura“rustice, vidisti siquas hoc limite” dixit“ire boves, fer opem furtoque silentia deme:iuncta suo pariter dabitur ubi femina tauro.”At senior, postquam est merces geminata, “sub illismontibus” inquit “erunt”: et erant sub montibus illis.Risit Atlantiades et “me mihi, perfide, prodis?me mihi prodis?” ait, periuraque pectora vertitin durum silicem, qui nunc quoque dicitur index,inque nihil merito vetus est infamia saxo.Hinc se sustulerat paribus caducifer alis,Munychiosque volans agros gratamque Minervaedespectabat humum cultique arbusta Lycei.Illa forte die castae de more puellaevertice supposito festas in Palladis arcespura coronatis portabant sacra canistris.Inde revertentes deus adspicit ales iterquenon agit in rectum, sed in orbem curvat eundem.Ut volucris visis rapidissima miluus extis,dum timet et densi circumstant sacra ministri,flectitur in gyrum nec longius audet abirespemque suam motis avidus circumvolat alis,sic super Actaeas agilis Cyllenius arcesinclinat cursus et easdem circinat auras.Quanto splendidior quam cetera sidera fulgetLucifer, et quanto quam Lucifer aurea Phoebe,tanto virginibus praestantior omnibus Herseibat, eratque decus pompae comitumque suarum.Obstipuit forma Iove natus, et aethere pendensnon secus exarsit, quam cum Balearica plumbumfunda iacit: volat illud et incandescit eundoet quos non habuit, sub nubibus invenit ignes.Vertit iter caeloque petit terrena relictonec se dissimulat: tanta est fiducia formae.Quae quamquam iusta est, cura tamen adiuvat illampermulcetque comas chlamydemque, ut pendeat apte,collocat, ut limbus totumque appareat aurum,ut teres in dextra, qua somnos ducit et arcet,virga sit, ut tersis niteant talaria plantis.Pars secreta domus ebore et testudine cultostres habuit thalamos: quorum tu, Pandrose, dextrum,Aglauros laevum, medium possederat Herse.Quae tenuit laevum, venientem prima notavitMercurium nomenque dei scitarier ausa estet causam adventus. Cui sic respondit AtlantisPleionesque nepos: “Ego sum, qui iussa per aurasverba patris porto: pater est mihi Iuppiter ipse.Nec fingam causas; tu tantum fida sororiesse velis prolisque meae matertera dici.Herse causa viae. Faveas oramus amanti.”Adspicit hunc oculis isdem, quibus abdita nuperviderat Aglauros flavae secreta Minervae,proque ministerio magni sibi ponderis aurumpostulat: interea tectis excedere cogit.Vertit ad hanc torvi dea bellica luminis orbemet tanto penitus traxit suspiria motu,ut pariter pectus positamque in pectore fortiaegida concuteret. Subit, hanc arcana profanadetexisse manu tum cum sine matre creatamLemnicolae stirpem contra data foedera vidit,et gratamque deo fore iam gratamque sororiet ditem sumpto, quod avara poposcerat, auro.Protinus Invidiae nigro squalentia tabotecta petit. Domus est imis in vallibus huiusabdita, sole carens, non ulli pervia vento,tristis et ignavi plenissima frigoris, et quaeigne vacet semper, caligine semper abundet.Huc ubi pervenit belli metuenda virago,constitit ante domum (neque enim succedere tectisfas habet) et postes extrema cuspide pulsat.Concussae patuere fores. Videt intus edentemvipereas carnes, vitiorum alimenta suorum,Invidiam, visaque oculos avertit. At illasurgit humo pigre semesarumque relinquitcorpora serpentum passuque incedit inerti;utque deam vidit formaque armisque decoram,ingemuit vultumque ima ad suspiria duxit.Pallor in ore sedet, macies in corpore toto,nusquam recta acies, livent rubigine dentes,pectora felle virent, lingua est suffusa veneno.Risus abest, nisi quem visi movere dolores.Nec fruitur somno, vigilacibus excita curis,sed videt ingratos intabescitque videndosuccessus hominum, carpitque et carpitur una,suppliciumque suum est. Quamvis tamen oderat illam,talibus adfata est breviter Tritonia dictis:“Infice tabe tua natarum Cecropis unam.Sic opus est. Aglauros ea est.” Haud plura locutafugit et impressa tellurem reppulit hasta.Illa deam obliquo fugientem lumine cernensmurmura parva dedit, successurumque Minervaeindoluit, baculumque capit, quod spinea totumvincula cingebant, adopertaque nubibus atris,quacumque ingreditur, florentia proterit arvaexuritque herbas et summa cacumina carpit,adflatuque suo populos urbesque domosquepolluit. Et tandem Tritonida conspicit arcemingeniis opibusque et festa pace virentem,vixque tenet lacrimas, quia nil lacrimabile cernit.Sed postquam thalamos intravit Cecrope natae,iussa facit pectusque manu ferrugine tinctatangit et hamatis praecordia sentibus implet,inspiratque nocens virus, piceumque per ossadissipat et medio spargit pulmone venenum.Neve mali causae spatium per latius errent,germanam ante oculos fortunatumque sororisconiugium pulchraque deum sub imagine ponit,cunctaque magna facit. Quibus inritata doloreCecropis occulto mordetur et anxia nocte,anxia luce gemit, lentaque miserrima tabeliquitur ut glacies incerto saucia sole.Felicisque bonis non lenius uritur Herses,quam cum spinosis ignis supponitur herbis,quae neque dant flammas lenique tepore cremantur.Saepe mori voluit, ne quicquam tale videret,saepe velut crimen rigido narrare parenti;denique in adverso venientem limine seditexclusura deum. Cui blandimenta precesqueverbaque iactanti mitissima “desine” dixit:“hinc ego me non sum nisi te motura repulso.”“Stemus” ait “pacto” velox Cyllenius “isto”:caelestique fores virga patefecit. At illisurgere conanti partes, quascumque sedendoflectimus, ignava nequeunt gravitate moveri.Illa quidem pugnat recto se attollere trunco,sed genuum iunctura riget, frigusque per inguenlabitur, et callent amisso sanguine venae.Utque malum late solet inmedicabile cancerserpere et inlaesas vitiatis addere partes,sic letalis hiems paulatim in pectora venitvitalesque vias et respiramina clausit.Nec conata loqui est, nec, si conata fuisset,vocis habebat iter: saxum iam colla tenebat,oraque duruerant, signumque exsangue sedebat.Nec lapis albus erat: sua mens infecerat illam.Has ubi verborum poenas mentisque profanaecepit Atlantiades, dictas a Pallade terraslinquit et ingreditur iactatis aethera pennis.Sevocat hunc genitor. Nec causam fassus amoris“fide minister” ait “iussorum, nate, meorum,pelle moram solitoque celer delabere cursu,quaeque tuam matrem tellus a parte sinistrasuspicit (indigenae Sidonida nomine dicunt),hanc pete, quodque procul montano gramine pasciarmentum regale vides, ad litora verte.”Dixit, et expulsi iamdudum monte iuvencilitora iussa petunt, ubi magni filia regisludere virginibus Tyriis comitata solebat.Non bene conveniunt nec in una sede moranturmaiestas et amor: sceptri gravitate relictaille pater rectorque deum, cui dextra trisulcisignibus armata est, qui nutu concutit orbem,induitur faciem tauri mixtusque iuvencismugit et in teneris formosus obambulat herbis.Quippe color nivis est, quam nec vestigia duricalcavere pedis nec solvit aquaticus auster.Colla toris exstant, armis palearia pendent,cornua parva quidem, sed quae contendere possisfacta manu, puraque magis perlucida gemma.Nullae in fronte minae, nec formidabile lumen;pacem vultus habet. Miratur Agenore nata,quod tam formosus, quod proelia nulla minetur.Sed quamvis mitem metuit contingere primo:mox adit et flores ad candida porrigit ora.Gaudet amans et, dum veniat sperata voluptas,oscula dat manibus; vix iam, vix cetera differt.Et nunc adludit viridique exsultat in herba,nunc latus in fulvis niveum deponit harenis;paulatimque metu dempto modo pectora praebetvirginea plaudenda manu, modo cornua sertisimpedienda novis. Ausa est quoque regia virgonescia quem premeret, tergo considere tauri,cum deus a terra siccoque a litore sensimfalsa pedum primis vestigia ponit in undis:inde abit ulterius mediique per aequora pontifert praedam. Pavet haec litusque ablata relictumrespicit, et dextra cornum tenet, altera dorsoimposita est; tremulae sinuantur flamine vestes.