Iamque deus posita fallacis imagine taurise confessus erat Dictaeaque rura tenebat,cum pater ignarus Cadmo perquirere raptamimperat et poenam, si non invenerit, additexilium, facto pius et sceleratus eodem.Orbe pererrato (quis enim deprendere possitfurta Iovis?) profugus patriamque iramque parentisvitat Agenorides Phoebique oracula supplexconsulit et, quae sit tellus habitanda, requirit.“Bos tibi” Phoebus ait “solis occurret in arvis,nullum passa iugum curvique inmunis aratri.Hac duce carpe vias et qua requieverit herbamoenia fac condas, Boeotiaque ma vocato.”Vix bene Castalio Cadmus descenderat antro,incustoditam lente videt ire iuvencamnullum servitii signum cervice gerentem.Subsequitur pressoque legit vestigia gressu,auctoremque viae Phoebum taciturnus adorat.Iam vada Cephisi Panopesque evaserat arva:bos stetit et tollens speciosam cornibus altisad caelum frontem mugitibus impulit auras,atque ita, respiciens comites sua terga sequentes,procubuit teneraque latus submisit in herba.Cadmus agit grates peregrinaeque oscula terraefigit et ignotos montes agrosque salutat.Sacra Iovi facturus erat. Iubet ire ministroset petere e vivis libandas fontibus undas.Silva vetus stabat, nulla violata securi,et specus in medio, virgis ac vimine densus,efficiens humilem lapidum compagibus arcum,uberibus fecundus aquis, ubi conditus antroMartius anguis erat, cristis praesignis et auro;igne micant oculi, corpus tumet omne venenis,tres vibrant linguae, triplici stant ordine dentes.Quem postquam Tyria lucum de gente profectiinfausto tetigere gradu, demissaque in undasurna dedit sonitum, longo caput extulit antrocaeruleus serpens horrendaque sibila misit.Effluxere urnae manibus sanguisque reliquitcorpus, et attonitos subitus tremor occupat artus.Ille volubilibus squamosos nexibus orbestorquet et inmensos saltu sinuatur in arcus,ac media plus parte leves erectus in aurasdespicit omne nemus, tantoque est corpore, quantosi totum spectes, geminas qui separat arctos.Nec mora, Phoenicas, sive illi tela parabant,sive fugam, sive ipse timor prohibebat utrumque,occupat: hos morsu, longis complexibus illos,hos necat adfiatu funesti tabe veneni.Fecerat exiguas iam sol altissimus umbras:quae mora sit sociis, miratur Agenore natus,vestigatque viros. Tegimen derepta leonipellis erat, telum splendenti lancea ferroet iaculum, teloque animus praestantior omni.Ut nemus intravit letataque corpora viditvictoremque supra spatiosi corporis hostemtristia sanguinea lambentem vulnera lingua,“aut ultor vestrae, fidissima corpora, mortis,aut comes” inquit “ero.” Dixit, dextraque molaremsustulit et magnum magno conamine misit.Illius impulsu cum turribus ardua celsismoenia mota forent: serpens sine vulnere mansitloricaeque modo squamis defensus et atraeduritia pellis validos cute reppulit ictus.At non duritia iaculum quoque vicit eadem:quod medio lentae spinae curvamine fixumconstitit et totum descendit in ilia ferrum.Ille dolore ferox caput in sua terga retorsitvulneraque adspexit fixumque hastile momorditidque, ubi vi multa partem labefecit in omnem,vix tergo eripuit; ferrum tamen ossibus haesit.Tum vero, postquam solitas accessit ad irascausa recens, plenis tumuerunt guttura venis,spumaque pestiferos circumfluit albida rictus,terraque rasa sonat squamis, quique halitus exitore niger Stygio, vitiatas inficit auras.Ipse modo inmensum spiris facientibus orbemcingitur, interdum longa trabe rectior adstatimpete nunc vasto ceu concitus imbribus amnisfertur et obstantes proturbat pectore silvas.Cedit Agenorides paulum spolioque leonissustinet incursus instantiaque ora retardatcuspide praetenta. Furit ille et inania durovulnera dat ferro figitque in acumine dentes.Iamque venenifero sanguis manare palatocoeperat et virides adspergine tinxerat herbas:sed leve vulnus erat, quia se retrahebat ab ictulaesaque colla dabat retro plagamque sederecedendo arcebat nec longius ire sinebat,donec Agenorides coniectum in guttura ferrumusque sequens pressit, dum retro quercus euntiobstitit, et fixa est pariter cum robore cervix.Pondere serpentis curvata est arbor et imaparte flagellari gemuit sua robora caudae.Dum spatium victor victi considerat hostis,vox subito audita est; neque erat cognoscere promptumunde, sed audita est: “Quid, Agenore nate, peremptumserpentem spectas? et tu spectabere serpens.”Ille diu pavidus pariter cum mente coloremperdiderat, gelidoque comae terrore rigebant.Ecce viri fautrix, superas delapsa per auras,Pallas adest motaeque iubet supponere terraevipereos dentes, populi incrementa futuri.Paret et, ut presso sulcum patefecit aratro,spargit humi iussos, mortalia semina, dentes.Inde (fide maius) glaebae coepere moveri,primaque de sulcis acies apparuit hastae,tegmina mox capitum picto nutantia cono,mox umeri pectusque onerataque bracchia telisexsistunt, crescitque seges clipeata virorum.Sic ubi tolluntur festis aulaea theatris,surgere signa solent primumque ostendere vultus,cetera paulatim, placidoque educta tenoretota patent imoque pedes in margine ponunt.Territus hoste novo Cadmus capere arma parabat:“ne cape”, de populo, quem terra creaverat, unusexclamat “nec te civilibus insere bellis.”Atque ita terrigenis rigido de fratribus unumcomminus ense ferit; iaculo cadit eminus ipse.Hunc quoque qui leto dederat, non longius illovivit et exspirat modo quas acceperat auras;exemploque pari furit omnis turba, suoqueMarte cadunt subiti per mutua vulnera fratres.Iamque brevis vitae spatium sortita iuventussanguineam tepido plangebat pectore matrem,quinque superstitibus, quorum fuit unus Echion.Is sua iecit humo monitu Tritonidis armafraternaeque fidem pacis petiitque deditque.Hos operis comites habuit Sidonius hospes,cum posuit iussam Phoebeis sortibus urbem.Iam stabant Thebae: poteras iam, Cadme, videriexsilio felix. Soceri tibi Marsque Venusquecontigerant: huc adde genus de coniuge tanta,tot natos natasque et pignera cara nepotes,hos quoque iam iuvenes. Sed scilicet ultima semperexspectanda dies homini est, dicique beatusante obitum nemo supremaque funera debet.Prima nepos inter tot res tibi, Cadme, secundascausa fuit luctus, alienaque cornua frontiaddita, vosque canes satiatae sanguine erili.At bene si quaeras, fortunae crimen in illo,non scelus invenies: quod enim scelus error habebat? Mons erat infectus variarum caede ferarum;iamque dies medius rerum contraxerat umbraset sol ex aequo meta distabat utraque,cum iuvenis placido per devia lustra vagantesparticipes operum compellat Hyantius ore:“Lina madent, comites, ferrumque cruore ferarum,fortunamque dies habuit satis. Altera lucemcum croceis invecta rotis Aurora reducet,propositum repetemus opus; nunc Phoebus utraquedistat idem terra finditque vaporibus arva.Sistite opus praesens nodosaque tollite lina.”Iussa viri faciunt intermittuntque laborem.Vallis erat piceis et acuta densa cupressu,nomine Gargaphie, succinctae sacra Dianae.Cuius in extremo est antrum nemorale recessu,arte laboratum nulla: simulaverat artemingenio natura suo; nam pumice vivoet levibus tofis nativum duxerat arcum.Fons sonat a dextra, tenui perlucidus unda,margine gramineo patulos succinctus hiatus.Hic dea silvarum venatu fessa solebatvirgineos artus liquido perfundere rore.Quo postquam subiit, nympharum tradidit uniarmigerae iaculum pharetramque arcusque retentos;altera depositae subiecit bracchia pallae,vincla duae pedibus demunt; nam doctior illisIsmenis Crocale sparsos per colla capillosconligit in nodum, quamvis erat ipsa solutis.Excipiunt laticem Nepheleque Hyaleque Rhanisqueet Psecas et Phiale funduntque capacibus urnis.Dumque ibi perluitur solita Titania lympha,ecce nepos Cadmi dilata parte laborumper nemus ignotum non certis passibus erranspervenit in lucum: sic illum fata ferebant.Qui simul intravit rorantia fontibus antra,sicut erant, viso nudae sua pectora nymphaepercussere viro, subitisque ululatibus omneimplevere nemus circumfusaeque Dianamcorporibus texere suis; tamen altior illisipsa dea est colloque tenus supereminet omnes.Qui color infectis adversi solis ab ictunubibus esse solet aut purpureae aurorae,is fuit in vultu visae sine veste Dianae.Quae quamquam comitum turba est stipata suarum,in latus obliquum tamen adstitit oraque retroflexit, et ut vellet promptas habuisse sagittas,quas habuit sic hausit aquas vultumque virilemperfudit, spargensque comas ultricibus undisaddidit haec cladis praenuntia verba futurae:“Nunc tibi me posito visam velamine narres,si poteris narrare, licet.” Nec plura minatadat sparso capiti vivacis cornua cervi,dat spatium collo summasque cacuminat aures,cum pedibusque manus, cum longis bracchia mutatcruribus et velat maculoso vellere corpus.Additus et pavor est. Fugit Autonoeius heroset se tam celerem cursu miratur in ipso.Ut vero vultus et cornua vidit in unda,“me miserum!” dicturus erat: vox nulla secuta est.Ingemuit: vox illa fuit, lacrimaeque per oranon sua fluxerunt; mens tantum pristina mansit.Quid faciat? repetatne domum et regalia tectaan lateat silvis? pudor hoc, timor impedit illud.Dum dubitat, videre canes. Primumque MelampusIchnobatesque sagax latratu signa dedere,Gnosius Ichnobates, Spartana gente Melampus.Inde ruunt alii rapida velocius aura,Pamphagus et Dorceus et Oribasus, Arcades omnes,Nebrophonusque valens et trux cum Laelape Theronet pedibus Pterelas et naribus utilis Agre,Hylaeusque ferox, nuper percussus ab apro,deque lupo concepta Nape, pecudesque secutaPoemenis et natis comitata Harpyia duobus,et substricta gerens Sicyonius ilia Ladon,et Dromas et Canache Sticteque et Tigris et Alceet niveis Leucon et villis Asbolus atrispraevalidusque Lacon et cursu fortis Aelloet Thous et Cyprio velox cum fratre Lycisce,et nigram medio frontem distinctus ab alboHarpalos, et Melaneus hirsutaque corpore Lachne,et patre Dictaeo, sed matre Laconide natiLabros et Argiodus, et acutae vocis Hylactor,quosque referre mora est. Ea turba cupidine praedaeper rupes scopulosque adituque carentia saxa,quaque est difficilis quaque est via nulla, sequuntur.Ille fugit per quae fuerat loca saepe secutus,heu famulos fugit ipse suos. Clamare libebat“Actaeon ego sum, dominum cognoscite vestrum!”Verba animo desunt: resonat latratibus aether.Prima Melanchaetes in tergo vulnera fecit,proxima Therodamas, Oresitrophus haesit in armo:tardius exierant, sed per compendia montisanticipata via est. Dominum retinentibus illis,cetera turba coit confertque in corpore dentes.Iam loca vulneribus desunt. Gemit ille sonumque,etsi non hominis, quem non tamen edere possitcervus habet, maestisque replet iuga nota querellis.Et genibus pronis supplex similisque roganticircumfert tacitos tamquam sua bracchia vultus.At comites rapidum solitis hortatibus agmenignari instigant oculisque Actaeona quaeruntet velut absentem certatim Actaeona clamant(ad nomen caput ille refert), et abesse querunturnec capere oblatae segnem spectacula praedae.Vellet abesse quidem, sed adest; velletque videre,non etiam sentire canum fera facta suorum.Undique circumstant mersisque in corpore rostrisdilacerant falsi dominum sub imagine cervi.nec nisi finita per plurima vulnera vitaira pharetratae fertur satiata Dianae.Rumor in ambiguo est: aliis violentior aequovisa dea est, alii laudant dignamque severavirginitate vocant; pars invenit utraque causas.Sola Iovis coniunx non tam culpetne probetneeloquitur, quam clade domus ab Agenore ductaegaudet et a Tyria conlectum paelice transfertin generis socios odium. Subit ecce prioricausa recens, gravidamque dolet de semine magniesse Iovis Semelen. Dum linguam ad iurgia solvit,“profeci quid enim totiens per iurgia?” dixit:“ipsa petenda mihi est, ipsam, si maxima Iunorite vocor, perdam, si me gemmantia dextrasceptra tenere decet, si sum regina Iovisqueet soror et coniunx, certe soror. At, puto, furto estcontenta, et thalami brevis est iniuria nostri:concipit, id deerat! manifestaque crimina plenofert utero, et mater, quod vix mihi contigit unode Iove vult fieri: tanta est fiducia formae.Fallat eam faxo; nec sum Saturnia, si nonab Iove mersa suo Stygias penetrabit in undas.”Surgit ab his solio fulvaque recondita nubelimen adit Semeles. Nec nubes ante removit,quam simulavit anum posuitque ad tempora canossulcavitque cutem rugis et curva trementimembra tulit passu; vocem quoque fecit anilem,ipsaque erat Beroe, Semeles Epidauria nutrix.Ergo ubi captato sermone diuque loquendoad nomen venere Iovis, suspirat et “opto,Iuppiter ut sit” ait: “metuo tamen omnia: multinomine divorum thalamos iniere pudicos.Nec tamen esse Iovem satis est: det pignus amoris,si modo verus is est, quantusque et qualis ab altaIunone excipitur, tantus talisque, rogato,det tibi complexus suaque ante insignia sumat.”Talibus ignaram Iuno Cadmeida dictisformarat. Rogat illa Iovem sine nomine munus.Cui deus “elige” ait: “nullam patiere repulsam.Quoque magis credas, Stygii quoque conscia suntonumina torrentis: timor et deus ille deorum est“.Laeta malo nimiumque potens perituraque amantisobsequio Semele “qualem Saturnia” dixit“te solet amplecti, Veneris cum foedus initis,da mihi te talem.” Voluit deus ora loquentisopprimere: exierat iam vox properata sub auras.Ingemuit; neque enim non haec optasse, neque illenon iurasse potest. Ergo maestissimus altumaethera conscendit vultuque sequentia traxitnubila, quis nimbos inmixtaque fulgura ventisaddidit et tonitrus et inevitabile fulmen.Qua tamen usque potest, vires sibi demere temptat;nec, quo centimanum deiecerat igne Typhoea,nunc armatur eo: nimium feritatis in illo est.Est aliud levius fulmen, cui dextra Cyclopumsaevitiae flammaeque minus, minus addidit irae;tela secunda vocant superi. Capit illa, domumqueintrat Agenoream. Corpus mortale tumultusnon tulit aetherios donisque iugalibus arsit.Imperfectus adhuc infans genetricis ab alvoeripitur, patrioque tener (si credere dignum est)insuitur femori maternaque tempora complet.Furtim illum primis Ino matertera cuuiseducat: inde datum nymphae Nyseides antrisocculuere suis lactisque alimenta dedere.Dumque ea per terras fatali lege gerunturtutaque bis geniti sunt incunabula Bacchi,forte Iovem memorant, diffusum nectare, curasseposuisse graves vacuumque agitasse remissoscum Iunone iocos et “maior vestra profecto est,quam quae contingit maribus” dixisse “voluptas.”Illa negat. Placuit quae sit sententia doctiquaerere Tiresiae: venus huic erat utraque nota.Nam duo magnorum viridi coeuntia silvacorpora serpentum baculi violaverat ictu;deque viro factus (mirabile) femina septemegerat autumnos. Octavo rursus eosdemvidit, et “est vestrae si tanta potentia plagae”dixit “ut auctoris sortem in contraria mutet,nunc quoque vos feriam.” Percussis anguibus isdemforma prior rediit genetivaque venit imago.Arbiter hic igitur sumptus de lite iocosadicta Iovis firmat. Gravius Saturnia iustonec pro materia fertur doluisse, suiqueiudicis aeterna damnavit lumina nocte.At pater omnipotens (neque enim licet inrita cuiquamfacta dei fecisse deo) pro lumine ademptoscire futura dedit, poenamque levavit honore.Ille per Aonias fama celeberrimus urbesinreprehensa dabat populo responsa petenti.Prima fide vocisque ratae temptamina sumpsitcaerula Liriope. Quam quondam flumine curvoimplicuit clausaeque suis Cephisus in undisvim tulit. Enixa est utero pulcherrima plenoinfantem, nymphis iam tunc qui posset amari,Narcissumque vocat. De quo consultus, an essettempora maturae visurus longa senectae,fatidicus vates “si se non noverit” inquit.Vana diu visa est vox auguris: exitus illamresque probat letique genus novitasque furoris.Namque ter ad quinos unum Cephisius annumaddiderat poteratque puer iuvenisque videri:multi illum iuvenes, multae cupiere puellae.Sed fuit in tenera tam dura superbia forma:nulli illum iuvenes, nullae tetigere puellae.Adspicit hunc trepidos agitantem in retia cervosvocalis nymphe, quae nec reticere loquenti,nec prior ipsa loqui didicit, resonabilis Echo.Corpus adhuc Echo, non vox erat; et tamen usumgarrula non alium, quam nunc habet, oris habebat,reddere de multis ut verba novissima posset.Fecerat hoc Iuno, quia, cum deprendere possetcum Iove saepe suo nymphas in monte iacentes,illa deam longo prudens sermone tenebat,dum fugerent nymphae. Postquam Saturnia sensit“huius” ait “linguae, qua sum delusa, potestasparva tibi dabitur vocisque brevissimus usus”:reque minas firmat. Tamen haec in fine loquendiingeminat voces auditaque verba reportat.Ergo ubi Narcissum per devia rura vagantemvidit et incaluit, sequitur vestigia furtim,quoque magis sequitur, flamma propiore calescit,non aliter, quam cum summis circumlita taedisadmotas rapiunt vivacia sulphura flammas.O quotiens voluit blandis accedere dictiset molles adhibere preces: natura repugnatnec sinit incipiat. Sed, quod sinit, illa parata estexspectare sonos, ad quos sua verba remittat.Forte puer comitum seductus ab agmine fido,dixerat “ecquis adest?” et “adest!” responderat Echo.Hic stupet, utque aciem partes dimittit in omnes,voce “veni!” magna clamat: vocat illa vocantem.Respicit et rursus nullo veniente “quid” inquit“me fugis?” et totidem, quot dixit, verba recepit.Perstat et, alternae deceptus imagine vocis,“huc coeamus!” ait: nullique libentius umquamresponsura sono “coeamus” rettulit Echo,et verbis favet ipsa suis egressaque silvaibat, ut iniceret sperato bracchia collo.Ille fugit fugiensque “manus complexibus aufer:ante” ait “emoriar, quam sit tibi copia nostri.”Rettulit illa nihil nisi “sit tibi copia nostri.”Spreta latet silvis pudibundaque frondibus oraprotegit et solis ex illo vivit in antris.Sed tamen haeret amor crescitque dolore repulsae.Extenuant vigiles corpus miserabile curae,adducitque cutem macies et in aera sucuscorporis omnis abit. Vox tantum atque ossa supersunt:vox manet; ossa ferunt lapidis traxisse figuram.inde latet silvis nulloque in monte videtur;omnibus auditur: sonus est, qui vivit in illa.Sic hanc, sic alias undis aut montibus ortasluserat hic nymphas, sic coetus ante viriles.Inde manus aliquis despectus ad aethera tollens“sic amet ipse licet sic non potiatur amato!”dixerat. Adsensit precibus Rhamnusia iustis.Fons erat inlimis, nitidis argenteus undis,quem neque pastores neque pastae monte capellaecontigerant aliudve pecus, quem nulla volucrisnec fera turbarat nec lapsus ab arbore ramus.Gramen erat circa, quod proximus umor alebat,silvaque sole locum passura tepescere nullo.Hic puer, et studio venandi lassus et aestu,procubuit faciemque loci fontemque secutus.dumque sitim sedare cupit, sitis altera crevit.Dumque bibit, visae correptus imagine formaespem sine corpore amat: corpus putat esse, quod unda estadstupet ipse sibi, vultuque inmotus eodemhaeret, ut e Pario formatum marmore signum.Spectat humi positus geminum, sua lumina, siduset dignos Baccho, dignos et Apolline crinesimpubesque genas et eburnea colla decusqueoris et in niveo mixtum candore ruborem,cunctaque miratur, quibus est mirabilis ipse.Se cupit imprudens et qui probat, ipse probatur,dumque petit, petitur, pariterque accendit et ardet.Inrita fallaci quotiens dedit oscula fonti!In mediis quotiens visum captantia collumbracchia mersit aquis, nec se deprendit in illis!Quid videat, nescit: sed quod videt, uritur illo,atque oculos idem, qui decipit, incitat error.Credule, quid frusta simulacra fugacia captas?quod petis, est nusquam; quod amas, avertere, perdes.Ista repercussae, quam cernis, imaginis umbra est:nil habet ista sui; tecum venitque manetque,tecum discedet, si tu discedere possis.Non illum Cereris, non illum cura quietisabstrahere inde potest, sed opaca fusus in herbaspectat inexpleto mendacem lumine formam,perque oculos perit ipse suos; paulumque levatusad circumstantes tendens sua bracchia silvas“ecquis, io silvae, crudelius” inquit “amavit?Scitis enim, et multis latebra opportuna fuistis.Ecquem, cum vestrae tot agantur saecula vitae,qui sic tabuerit, longo meministis in aevo?Et placet et video; sed quod videoque placetque,non tamen invenio: tantus tenet error amantem.Quoque magis doleam, nec nos mare separat ingens,nec via nec montes nec clausis moenia portis:exigua prohibemur aqua. Cupit ipse teneri:nam quotiens liquidis porreximus oscula lymphis,hic totiens ad me resupino nititur ore.Posse putes tangi: minimum est, quod amantibus obstat.Quisquis es, huc exi! quid me, puer unice, fallis,quove petitus abis? certe nec forma nec aetasest mea quam fugias, et amarunt me quoque nymphae.Spem mihi nescio quam vultu promittis amico,cumque ego porrexi tibi bracchia, porrigis ultro:cum risi, adrides; lacrimas quoque saepe notavime lacrimante tuas, nutu quoque signa remittis,et quantum motu formosi suspicor oris,verba refers aures non pervenientia nostras.Iste ego sum: sensi, nec me mea fallit imago.Uror amore mei, flammas moveoque feroque.Quid faciam? roger, anne rogem? quid deinde rogabo?quod cupio mecum est: inopem me copia fecit.O utinam a nostro secedere corpore possem!Votum in amante novum: vellem quod amamus abesset! —Iamque dolor vires adimit, nec tempora vitaelonga meae superant, primoque exstinguor in aevo.Nec mihi mors gravis est posituro morte dolores:hic, qui diligitur, vellem diuturnior esset.Nunc duo concordes anima moriemur in una.”Dixit et ad faciem rediit male sanus eandemet lacrimis turbavit aquas, obscuraque motoreddita forma lacu est. Quam cum vidisset abire,“quo refugis? remane, nec me, crudelis, amantemdesere!” clamavit: “liceat, quod tangere non est,adspicere et misero praebere alimenta furori.”Dumque dolet, summa vestem deduxit ab oranudaque marmoreis percussit pectora palmis.Pectora traxerunt tenuem percussa ruborem,non aliter quam poma solent, quae candida parte,parte rubent, aut ut variis solet uva racemisducere purpureum nondum matura colorem.Quae simul adspexit liquefacta rursus in unda,non tulit ulterius, sed ut intabescere flavaeigne levi cerae matutinaeque pruinaesole tepente solent, sic attenuatus amoreliquitur et tecto paulatim carpitur igni.Et neque iam color est mixto candore rubori,nec vigor et vires et quae modo visa placebant,nec corpus remanet, quondam quod amaverat Echo.Quae tamen ut vidit, quamvis irata memorque,indoluit, quotiensque puer miserabilis “eheu”dixerat, haec resonis iterabat vocibus “eheu”;cumque suos manibus percusserat ille lacertos,haec quoque reddebat sonitum plangoris eundem.Ultima vox solitam fuit haec spectantis in undam,“heu frustra dilecte puer!” totidemque remisitverba locns, dictoque vale “vale!” inquit et Echo.Ille caput viridi fessum submisit in herba;lumina mors clausit domini mirantia formam.Tunc quoque se, postquam est inferna sede receptus,in Stygia spectabat aqua. Planxere sororesnaides et sectos fratri posuere capillos,planxerunt dryades: plangentibus adsonat Echo.Iamque rogum quassasque faces feretrumque parabant:nusquam corpus erat; croceum pro corpore floreminveniunt, foliis medium cingentibus albis.Cognita res meritam vati per Achaidas urbesattulerat famam, nomenque erat auguris ingens.Spernit Echionides tamen hunc ex omnibus unus,contemptor superum, Pentheus, praesagaque ridetverba senis tenebrasque et cladem lucis ademptaeobicit. Ille movens albentia tempora canis“quam felix esses, si tu quoque luminis huiusorbus” ait “fieres, ne Bacchica sacra videres!Namque dies aderit, quam non procul auguror esse,qua novus huc veniat, proles Semeleia, Liber;quem nisi templorum fueris dignatus honore,mille lacer spargere locis et sanguine silvasfoedabis matremque tuam matrisque sorores.Evenient; neque enim dignabere numen honore,meque sub his tenebris nimium vidisse quereris.”Talia dicentem proturbat Echione natus.Dicta fides sequitur, responsaque vatis aguntur:Liber adest, festisque fremunt ululatibus agri;turba ruit, mixtaeque viris matresque nurusquevulgusque proceresque ignota ad sacra feruntur.“Quis furor, anguigenae, proles Mavortia, vestrasattonuit mentes?” Pentheus ait: “aerane tantumaere repulsa valent et adunco tibia cornuet magicae fraudes, ut, quos non bellicus ensis,non tuba terruerit, non strictis agmina telis,femineae voces et mota insania vinoobscenique greges et inania tympana vincant?Vosne, senes, mirer, qui longa per aequora vectihac Tyron, hac profugos posuistis sede penates,nunc sinitis sine Marte capi? vosne, acrior aetas,o iuvenes, propiorque meae, quos arma tenere,non thyrsos, galeaque tegi, non fronde, decebat?Este, precor, memores, qua sitis stirpe creati,illiusque animos, qui multos perdidit unus,sumite serpentis! Pro fontibus ille lacuqueinteriit: at vos pro fama vincite vestra!Ille dedit leto fortes, vos pellite molleset patrium retinete decus. Si fata vetabantstare diu Thebas, utinam tormenta viriquemoenia diruerent, ferrumque ignisque sonarent!Essemus miseri sine crimine, sorsque querenda,non celanda foret, lacrimaeque pudore carerent.At nunc a puero Thebae capientur inermi,quem neque bella iuvant nec tela nec usus equorum,sed madidi murra crines mollesque coronaepurpuraque et pictis intextum vestibus aurum.Quem quidem ego actutum (modo vos absistite) cogamadsumptumque patrem commentaque sacra fateri.An satis Acrisio est animi contemnere vanumnumen et Argolicas venienti claudere portas,Penthea terrebit cum totis advena Thebis?Ite citi” (famulis hoc imperat), “ite ducemqueattrahite huc vinctum! iussis mora segnis abesto.”Hunc avus, hunc Athamas, hunc cetera turba suorumcorripiunt dictis frustraque inhibere laborant.Acrior admonitu est, inritaturque retentaet crescit rabies, remoraminaque ipsa nocebant.Sic ego torrentem, qua nil obstabat eunti,lenius et modico strepitu decurrere vidi:at quacumque trabes obstructaque saxa tenebant,spumeus et fervens et ab obice saevior ibat.Ecce cruentati redeunt et, Bacchus ubi esset,quaerenti domino Bacchum vidisse negarunt;“hunc” dixere “tamen comitem famulumque sacrorumcepimus”; et tradunt manibus post terga ligatissacra dei quondam Tyrrhena gente secutum.Adspicit hunc Pentheus oculis, quos ira tremendosfecerat, et quamquam poenae vix tempora differt,“o periture tuaque aliis documenta daturemorte” ait, “ede tuum nomen nomenque parentumet patriam, morisque novi cur sacra frequentes.”Ille metu vacuus “nomen mihi” dixit “Acoetes,patria Maeonia est, humili de plebe parentes.Non mihi quae duri colerent pater arva iuvenci,lanigerosve greges, non ulla armenta reliquit;pauper et ipse fuit, linoque solebat et hamisdecipere et calamo salientes ducere pisces.Ars illi sua census erat. Cum traderet artem,“accipe quas habeo, studii successor et heres,”dixit “opes.” Moriensque mihi nil ille reliquitpraeter aquas: unum hoc possum appellare paternum.Mox ego, ne scopulis haererem semper in isdem,addidici regimen dextra moderante carinaeflectere et Oleniae sidus pluviale capellaeTaygetenque hyadasque oculis arctonque notaviventorumque domos et portus puppibus aptos.Forte petens Delum Chiae telluris ad orasapplicor et dextris adducor litora remis,doque leves saltus udaeque inmittor harenae.Nox ubi consumpta est (aurora rubescere primacoeperat), exsurgo, laticesque inferre recentesadmoneo monstroque viam, quae ducat ad undas.Ipse, quid aura mihi tumulo promittat ab altoprospicio comitesque voco repetoque carinam.“Adsumus en!” inquit sociorum primus Opheltes,utque putat, praedam deserto nactus in agro,virginea puerum ducit per litora forma.Ille mero somnoque gravis titubare videturvixque sequi. Specto cultum faciemque gradumque:nil ibi quod credi posset mortale videbam.Et sensi et dixi sociis: “Quod numen in istocorpore sit, dubito; sed corpore numen in isto est.Quisquis es, o faveas nostrisque laboribus adsis.His quoque des veniam.” — “Pro nobis mitte precari”Dictys ait, quo non alius conscendere summasocior antemnas prensoque rudente relabi.Hoc Libys, hoc flavus, prorae tutela, Melanthus,hoc probat Alcimedon, et qui requiemque modumquevoce dabat remis, animorum hortator Epopeus,hoc omnes alii: praedae tam caeca cupido est.“Non tamen hanc sacro violari pondere pinumperpetiar” dixi: “pars hic mihi maxima iuris”;inque aditu obsisto. Furit audacissimus omnide numero Lycabas, qui Tusca pulsus ab urbeexsilium dira poenam pro caede luebat.Is mihi, dum resto, iuvenali guttura pugnorupit et excussum misisset in aequora, si nonhaesissem, quamvis amens, in fune retentus.Impia turba probat factum. Tum denique Bacchus(Bacchus enim fuerat), veluti clamore solutussit sopor aque mero redeant in pectora sensus,“quid facitis? quis clamor?” ait “qua, dicite, nautae,huc ope perveni? quo me deferre paratis?”“Pone metum”, Proreus “et quos contingere portusede velis” dixit: “terra sistere petita.” —“Naxon” ait Liber “cursus advertite vestros.Illa mihi domus est, vobis erit hospita tellus.”Per mare fallaces perque omnia numina iurantsic fore, meque iubent pictae dare vela carinae.Dextera Naxos erat. Dextra mihi lintea danti“quid facis, o demens? quis te furor—?” inquit Opheltes.Pro se quisque timet: “laevam pete” maxima nutupars mihi significat, pars quid velit aure susurrat.Obstipui “capiat” que “aliquis moderamina” diximeque ministerio scelerisque artisque removi.Increpor a cunctis, totumque inmurmurat agmen.E quibus Aethalion “te scilicet omnis in unonostra salus posita est” ait, et subit ipse meumqueexplet opus, Naxoque petit diversa relicta.Tum deus inludens, tamquam modo denique fraudemsenserit, e puppi pontum prospectat aduncaet flenti similis “non haec mihi litora, nautae,promisistis” ait, “non haec mihi terra rogata est.Quo merui poenam facto? quae gloria vestra est,si puerum iuvenes, si multi fallitis unum?”Iamdudum flebam: lacrimas manus impia nostrasridet et impellit properantibus aequora remis.Per tibi nunc ipsum (nec enim praesentior illoest deus) adiuro, tam me tibi vera referre,quam veri maiora fide: stetit aequore puppishaud aliter quam si siccum navale teneret.Illi admirantes remorum in verbere perstantvelaque deducunt geminaque ope currere temptant.Impediunt hederae remos nexuque recurvoserpunt et gravidis distinguunt vela corymbis.Ipse racemiferis frontem circumdatus uvispampineis agitat velatam frondibus hastam.Quem circa tigres simulacraque inania lyncumpictarumque iacent fera corpora pantherarum.Exsiluere viri, sive hoc insania fecit,sive timor, primusque Medon nigrescere coepitcorpore et expresso spinae curvamine flecti.Incipit huic Lycabas: “In quae miracula” dixit“verteris?” et lati rictus et panda loquentinaris erat, squamamque cutis durata trahebat.At Libys obstantes dum vult obvertere remos,in spatium resilire manus breve vidit et illasiam non esse manus, iam pinnas posse vocari.Alter, ad intortos cupiens dare bracchia funes,bracchia non habuit, truncoque repandus in undascorpore desiluit: falcata novissima cauda est,qualia dimidiae sinuantur cornua lunae.Undique dant saltus multaque adspergine rorantemerguntque iterum redeuntque sub aequora rursusinque chori ludunt speciem lascivaque iactantcorpora et acceptum patulis mare naribus efflant.De modo viginti (tot enim ratis illa ferebat)restabam solus. Pavidum gelidumque trementicorpore vixque meum firmat deus “excute” dicens“corde metum Diamque tene.” Delatus in illamaccessi sacris Baccheaque sacra frequento.”“Praebuimus longis” Pentheus “ambagibus aures”inquit “ut ira mora vires absumere posset.Praecipitem famuli rapite hunc cruciataque diriscorpora tormentis Stygiae demittite nocti.”Protinus abstractus solidis Tyrrhenus Acoetesclauditur in tectis; et dum crudelia iussaeinstrumenta necis ferrumque ignesque parantur,sponte sua patuisse fores lapsasque lacertissponte sua fama est nullo solvente catenas.Perstat Echionides. Nec iam iubet ire, sed ipsevadit, ubi electus facienda ad sacra Cithaeroncantibus et clara bacchantum voce sonabat.Ut fremit acer equus, cum bellicus aere canorosigna dedit tubicen, pugnaeque adsumit amorem,Penthea sic ictus longis ululatibus aethermovit, et audito clamore recanduit ira.Monte fere medio est, cingentibus ultima silvis,purus ab arboribus, spectabilis undique campus.Hic oculis illum cernentem sacra profanisprima videt, prima est insano concita cursu,prima suum misso violavit Penthea thyrsomater. “Io, geminae” clamavit “adeste sorores!ille aper, in nostris errat qui maximus agris,ille mihi feriendus aper.” Ruit omnis in unumturba furens; cunctae coeunt trepidumque sequuntur,iam trepidum, iam verba minus violenta loquentem,iam se damnantem, iam se peccasse fatentem.Saucius ille tamen “fer opem, matertera” dixit“Autonoë! moveant animos Actaeonis umbrae.”Illa, quis Actaeon, nescit dextramque precantisabstulit: Inoo lacerata est altera raptu.Non habet infelix quae matri bracchia tendat,trunca sed ostendens deiectis vulnera membris“adspice, mater!” ait. Visis ululavit Agauecollaque iactavit movitque per aera crinemavulsumque caput digitis complexa cruentisclamat “io comites, opus haec victoria nostrum est!”Non citius frondes autumni frigore tactasiamque male haerentes alta rapit arbore ventus,quam sunt membra viri manibus direpta nefandis.Talibus exemplis monitae nova sacra frequentantturaque dant sanctasque colunt Ismenides aras.