Praebuerat dictis Tritonia talibus aurescarminaque Aonidum iustamque probaverat iram.Tum secum “laudare parum est; laudemur et ipsaenumina nec sperni sine poena nostra sinamus”Maeoniaeque animum fatis intendit Arachnes,quam sibi lanificae non cedere laudibus artisaudierat. Non illa loco neque origine gentisclara, sed arte fuit. Pater huic Colophonius IdmonPhocaico bibulas tingebat murice lanas.Occiderat mater; sed et haec de plebe suoqueaequa viro fuerat. Lydas tamen illa per urbesquaesierat studio nomen memorabile, quamvisorta domo parva parvis habitabat Hypaepis.Huius ut adspicerent opus admirabile, saepedeseruere sui nymphae vineta Timoli,deseruere suas nymphae Pactolides undas.Nec factas solum vestes spectare iuvabat;tum quoque, cum fierent: tantus decor adfuit arti.Sive rudem primos lanam glomerabat in orbes,seu digitis subigebat opus repetitaque longovellera mollibat nebulas aequantia tractu,sive levi teretem versabat pollice fusum,seu pingebat acu, scires a Pallade doctam.Quod tamen ipsa negat, tantaque offensa magistra“certet” ait “mecum: nihil est, quod victa recusem.”Pallas anum simulat falsosque in tempora canosaddit et infirmos, baculo quos sustinet, artus.Tum sic orsa loqui: “Non omnia grandior aetas,quae fugiamus, habet: seris venit usus ab annis.Consilium ne sperne meum. Tibi fama petaturinter mortales faciendae maxima lanae:cede deae veniamque tuis, temeraria, dictissupplice voce roga: veniam dabit illa roganti.”Adspicit hanc torvis inceptaque fila relinquit,vixque manum retinens confessaque vultibus iramtalibus obscuram resecuta est Pallada dictis:“Mentis inops longaque venis confecta senecta.Et nimium vixisse diu nocet. Audiat istas,siqua tibi nurus est, siqua est tibi filia, voces.Consilii satis est in me mihi. Neve monendoprofecisse putes, eadem est sententia nobis.Cur non ipsa venit? cur haec certamina vitat?”Tum dea “venit” ait, formamque removit anilemPalladaque exhibuit. Venerantur numina nymphaeMygdonidesque nurus: sola est non territa virgo.Sed tamen erubuit, subitusque invita notavitora rubor rursusque evanuit, ut solet aerpurpureus fieri, cum primum aurora movetur,et breve post tempus candescere solis ab ortu.Perstat in incepto stolidaeque cupidine palmaein sua fata ruit: neque enim Iove nata recusat,nec monet ulterius, nec iam certamina differt.Haud mora, constituunt diversis partibus ambaeet gracili geminas intendunt stamine telas(tela iugo iuncta est, stamen secernit harundo);inseritur medium radiis subtemen acutis,quod digiti expediunt, atque inter stamina ductumpercusso paviunt insecti pectine dentes.Utraque festinant cinctaeque ad pectora vestesbracchia docta movent, studio fallente laborem.Illic et Tyrium quae purpura sensit aenumtexitur et tenues parvi discriminis umbrae,qualis ab imbre solet percussis solibus arcusinficere ingenti longum curvamine caelum:in quo diversi niteant cum mille colores,transitus ipse tamen spectantia lumina fallit;usque adeo quod tangit idem est, tamen ultima distant.Illic et lentum filis inmittitur aurumet vetus in tela deducitur argumentum.Cecropia Pallas scopulum Mavortis in arcepingit et antiquam de terrae nomine litem.Bis sex caelestes medio Iove sedibus altisaugusta gravitate sedent. Sua quemque deoruminscribit facies: Iovis est regalis imago.Stare deum pelagi longoque ferire tridenteaspera saxa facit, medioque e vulnere saxiexsiluisse fretum, quo pignore vindicet urbem;at sibi dat clipeum, dat acutae cuspidis hastam,dat galeam capiti, defenditur aegide pectus,percussamque sua simulat de cuspide terramedere cum bacis fetum canentis olivaemirarique deos: operis Victoria finis.Ut tamen exemplis intellegat aemula laudis,quod pretium speret pro tam furialibus ausis,quattuor in partes certamina quattuor addit,clara colore suo, brevibus distincta sigillis.Threiciam Rhodopen habet angulus unus et Haemum(nunc gelidi montes, mortalia corpora quondam !),nomina summorum sibi qui tribuere deorum.Altera Pygmaeae fatum miserabile matrispars habet: hanc Iuno victam certamine iussitesse gruem populisque suis indicere bella.Pinxit et Antigonen ausam contendere quondamcum magni consorte Iovis, quam regia Iunoin volucrem vertit; nec profuit Ilion illiLaomedonve pater, sumptis quin candida pennisipsa sibi plaudat crepitante ciconia rostro.Qui superest solus, Cinyran habet angulus orbum;isque gradus templi, natarum membra suarum,amplectens saxoque iacens lacrimare videtur.Circuit extremas oleis pacalibus oras:is modus est, operisque sua facit arbore finem.Maeonis elusam designat imagine tauriEuropam: verum taurum, freta vera putares.Ipsa videbatur terras spectare relictaset comites clamare suas tactumque vereriadsilientis aquae timidasque reducere plantas.Fecit et Asterien aquila luctante teneri,fecit olorinis Ledam recubare sub alis;addidit, ut satyri celatus imagine pulchramIuppiter implerit gemino Nycteida fetu,Amphitryon fuerit, cum te, Tirynthia, cepit,aureus ut Danaen, Asopida luserit ignis,Mnemosynen pastor, varius Deoida serpens.Te quoque mutatum torvo, Neptune, iuvencovirgine in Aeolia posuit. Tu visus Enipeusgignis Aloidas, aries Bisaltida fallis;et te flava comas frugum mitissima matersensit equum, sensit volucrem crinita colubrismater equi volucris, sensit delphina Melantho.Omnibus his faciemque suam faciemque locorumreddidit. Est illic agrestis imagine Phoebus,utque modo accipitris pennas, modo terga leonisgesserit, ut pastor Macareida luserit Issen;Liber ut Erigonen falsa deceperit uva,ut Saturnus equo geminum Chirona crearit.Ultima pars telae, tenui circumdata limbo,nexilibus flores hederis habet intertextos.Non illud Pallas, non illud carpere Livorpossit opus. Doluit successu flava viragoet rupit pictas, caelestia crimina, vestes.Utque Cytoriaco radium de monte tenebat,ter quater Idmoniae frontem percussit Arachnes.Non tulit infelix laqueoque animosa ligavitguttura. Pendentem Pallas miserata levavitatque ita “vive quidem, pende tamen, improba” dixit:“lexque eadem poenae, ne sis secura futuri,dicta tuo generi serisque nepotibus esto.”Post ea discedens sucis Hecateidos herbaesparsit; et extemplo tristi medicamine tactaedefluxere comae, cum quis et naris et aures,fitque caput minimum, toto quoque corpore parva est:in latere exiles digiti pro cruribus haerent,cetera venter habet: de quo tamen illa remittitstamen et antiquas exercet aranea telas.Lydia tota fremit, Phrygiaeque per oppida factirumor it et magnum sermonibus occupat orbem.Ante suos Niobe thalamos cognoverat illam,tum cum Maeoniam virgo Sipylumque colebat;nec tamen admonita est poena popularis Arachnescedere caelitibus verbisque minoribus uti.Multa dabant animos: sed enim nec coniugis artesnec genus amborum magnique potentia regnisic placuere illi, quamvis ea cuncta placerent,ut sua progenies; et felicissima matrumdicta foret Niobe, si non sibi visa fuisset.Nam sata Tiresia venturi praescia Mantoper medias fuerat divino concita motuvaticinata vias: “Ismenides, ite frequenteset date Latonae Latonigenisque duobuscum prece tura pia lauroque innectite crinem.Ore meo Latona iubet.” Paretur, et omnesThebaides iussis sua tempora frondibus ornantturaque dant sanctis et verba precantia flammis.Ecce venit comitum Niobe celeberrima turba,vestibus intexto Phrygiis spectabilis auro,et, quantum ira sinit, formosa: movensque decorocum capite inmissos umerum per utrumque capillosconstitit; utque oculos circumtulit alta superbos,“quis furor, auditos” inquit “praeponere visiscaelestes? aut cur colitur Latona per aras,numen adhuc sine ture meum est? mihi Tantalus auctor,cui licuit soli superorum tangere mensas,Pleiadum soror est genetrix mea, maximus Atlasest avus, aetherium qui fert cervicibus axem;Iuppiter alter avus socero quoque glorior illo.Me gentes metuunt Phrygiae, me regia Cadmisub domina est, fidibusque mei commissa maritimoenia cum populis a meque viroque reguntur.In quamcumque domus adverti lumina partem,inmensae spectantur opes. Accedit eodemdigna dea facies. Huc natas adice septemet totidem iuvenes et mox generosque nurusque.Quaerite nunc, habeat quam nostra superbia causam,nescio quoque audete satam Titanida CoeoLatonam praeferre mihi, cui maxima quondamexiguam sedem pariturae terra negavit.Nec caelo nec humo nec aquis dea vestra recepta est:exsul erat mundi, donec miserata vagantem“hospita tu terris erras, ego” dixit “in undis”instabilemque locum Delos dedit. Illa duorumfacta parens: uteri pars haec est septima nostri.Sum felix: quis enim neget hoc? felixque manebo:hoc quoque quis dubitet? tutam me copia fecit,Maior sum, quam cui possit Fortuna nocere,multaque ut eripiat, multo mihi plura relinquet.Excessere metum mea iam bona. Fingite demihuic aliquid populo natorum posse meorum,non tamen ad numerum redigar spoliata duorum,Latonae turbam: qua quantum distat ab orba?Ite, satis, propere ite, sacri est laurumque capillisponite.” Deponunt et sacra infecta relinquunt,quodque licet tacito venerantur murmure numen.Indignata dea est summoque in vertice Cynthitalibus est dictis gemina cum prole locuta:“En ego vestra parens, vobis animosa creatis,et nisi Iunoni nulli cessura dearum,an dea sim dubitor perque omnia saecula cultisarceor, o nati, nisi vos succurritis, aris.Nec dolor hic solus: diro convicia factoTantalis adiecit vosque est postponere natisausa suis, et me, quod in ipsam reccidat, orbam,dixit et exhibuit linguam scelerata paternam.”Adiectura preces erat his Latona relatis:“desine!” Phoebus ait: “poenae mora longa querella est.”Dixit idem Phoebe: celerique per aera lapsucontigerant tecti Calmeida nubibus arcem.Planus erat lateque patens prope moenia campus,adsiduis pulsatus equis, ubi turba rotarumduraque mollierat subiectas ungula glaebas.Pars ibi de septem genitis Amphione fortesconscendunt in equos Tyrioque rubentia sucoterga premunt auroque graves moderantur habenas.E quibus Ismenus, qui matri sarcina quondamprima suae fuerat, dum certum flectit in orbemquadrupedis cursus spumantiaque ora coercet,“ei mihi!” conclamat medioque in pectore fixatela gerit, frenisque manu moriente remissisin latus a dextro paulatim defluit armo.Proximus, audito sonitu per inane pharetrae,frena dabat Sipylus, veluti cum praescius imbrisnube fugit visa pendentiaque undique rectorcarbasa deducit, ne qua levis effluat aura.Frena tamen dantem non evitabile telumconsequitur; summaque tremens cervice sagittahaesit, et exstabat nudum de gutture ferrum.Ille, ut erat, pronus per crura admissa iubasquevolvitur et calido tellurem sanguine foedat.Phaedimus infelix et aviti nominis heresTantalus, ut solito finem imposuere labori,transierant ad opus nitidae iuvenale palaestrae;et iam contulerant arto luctantia nexupectora pectoribus, cum tento concita nervo,sicut erant iuncti, traiecit utrumque sagitta.Ingemuere simul, simul incurvata doloremembra solo posuere, simul suprema iacenteslumina versarunt, animam simul exhalarunt.Adspicit Alphenor laniataque pectora plangensadvolat, ut gelidos complexibus adlevet artus,inque pio cadit officio: nam Delius illiintima fatifero rupit praecordia ferro.Quod simul eductum est, pars est pulmonis in hamiseruta cumque anima cruor est effusus in auras.At non intonsum simplex Damasichthona vulnus adficit. Ictus erat qua crus esse incipit et quamollia nervosus facit internodia poples.Dumque manu temptat trahere exitiabile telum,altera per iugulum pennis tenus acta sagitta est.Expulit hanc sanguis, seque eiaculatus in altumemicat et longe terebrata prosilit aura.Ultimus Ilioneus non profectura precandobracchia sustulerat, “di” que “o communiter omnes,”dixerat ignarus non omnes esse rogandos“parcite.” Motus erat, cum iam revocabile telumnon fuit, arquitenens. Minimo tamen occidit illevulnere, non alte percusso corde sagitta.Fama mali populique dolor lacrimaeque suorumtam subitae matrem certam fecere ruinae,mirantem potuisse, irascentemque, quod ausihoc essent superi, quod tantum iuris haberent.Nam pater Amphion ferro per pectus adactofinierat moriens pariter cum luce dolorem.Heu quantum haec Niobe Niobe distabat ab illa,quae modo Latois populum submoverat ariset mediam tulerat gressus resupina per urbem,invidiosa suis, at nunc miseranda vel hosti.Corporibus gelidis incumbit et ordine nullooscula dispensat natos suprema per omnes.A quibus ad caelum liventia bracchia tollens“pascere, crudelis, nostro, Latona, dolore,pascere” ait “satiaque meo tua pectora luctu:“Corque ferum satia” dixit, “per funera septem”efferor. Exsulta victrixque inimica triumpha.Cur autem victrix? miserae mihi plura supersunt,quam tibi felici: post tot quoque funera vinco.”Dixerat, et sonuit contento nervus ab arcu.Qui praeter Nioben unam conterruit omnes:illa malo est audax. Stabant cum vestibus atrisante toros fratrum demisso crine sorores.E quibus una trahens haerentia viscere telaimposito fratri moribunda relanguit ore:altera solari miseram conata parentemconticuit subito duplicataque vulnere tota est.oraque compressit, nisi postquam spiritus ibat.Haec frustra fugiens collabitur, illa sororiinmoritur, latet haec, illam trepidare videres.Sexque datis leto diversaque vulnera passisultima restabat. Quam toto corpore mater,tota veste tegens “unam minimamque relinquede multis minimam posco” clamavit “et unam.”Dumque rogat, pro qua rogat, occidit. Orba reseditexanimes inter natos natasque virumque,deriguitque malis. Nullos movet aura capillos,in vultu color est sine sanguine, lumina maestisstant inmota genis, nihil est in imagine vivum.Ipsa quoque interius cum duro lingua palatocongelat, et venae desistunt posse moveri;nec flecti cervix nec bracchia reddere motusnec pes ire potest; intra quoque viscera saxum est.Flet tamen. Et validi circumdata turbine ventiin patriam rapta est. Ibi fixa cacumine montisliquitur, et lacrimas etiam nunc marmora manant.Tum vero cuncti manifestam numinis iramfemina virque timent cultuque impensius omnesmagna gemelliparae venerantur numina divae,utque fit, a facto propiore priora renarrant.E quibus unus ait: “Lyciae quoque fertilis agrisnon impune deam veteres sprevere coloni.Res obscura quidem est ignobilitate virorum,mira tamen. Vidi praesens stagnumque locumqueprodigio notum. Nam me iam grandior aevoimpatiensque viae genitor deducere lectosiusserat inde boves gentisque illius euntiipse ducem dederat. Cum quo dum pascua lustro,ecce lacu medio sacrorum nigra favillaara vetus stabat tremulis circumdata cannis.Restitit et pavido “faveas mihi” murmure dixitdux meus; et simili “faveas” ego murmure dixi.Naiadum Faunine foret tamen ara rogabamindigenaeve dei, cum talia rettulit hospes:“Non hac, o iuvenis, montanum numen in ara est:illa suam vocat hanc, cui quondam regia coniunxorbem interdixit, quam vix erratica Delosorantem accepit, tum cum levis insula nabat.Illic incumbens cum Palladis arbore palmaeedidit invita geminos Latona noverca.Hinc quoque Iunonem fugisse puerpera ferturinque suo portasse sinu, duo numina, natos.Iamque Chimaeriferae, cum sol gravis ureret arva,finibus in Lyciae longo dea fessa laboresidereo siccata sitim conlegit ab aestu,uberaque ebiberant avidi lactantia nati.Forte lacum mediocris aquae prospexit in imisvallibus; agrestes illic fruticosa legebantvimina cum iuncis gratamque paludibus ulvam.Accessit positoque genu Titania terrampressit, ut hauriret gelidos potura liquores.Rustica turba vetat. Dea sic adfata vetantes:“Quid prohibetis aquis? usus communis aquarum est.Nec solem proprium natura nec aera fecitnec tenues undas: ad publica munera veni.Quae tamen ut detis, supplex peto. Non ego nostrosabluere hic artus lassataque membra parabam,sed relevare sitim. Caret os umore loquentiset fauces arent, vixque est via vocis in illis.Haustus aquae mihi nectar erit, vitamque fateboraccepisse simul: vitam dederitis in unda.Hi quoque vos moveant, qui nostro bracchia tenduntparva sinu:” et casu tendebant bracchia nati.Quem non blanda deae potuissent verba movere?Hi tamen orantem perstant prohibere minasque,ni procul abscedat, conviciaque insuper addunt.Nec satis est, ipsos etiam pedibusque manuqueturbavere lacus imoque e gurgite mollemhuc illuc limum saltu movere maligno.Distulit ira sitim: neque enim iam filia Coeisupplicat indignis nec dicere sustinet ultraverba minora dea, tollensque ad sidera palmas“aeternum stagno” dixit “vivatis in isto.”Eveniunt optata deae: iuvat esse sub undiset modo tota cava submergere membra palude,nunc proferre caput, summo modo gurgite nare,saepe super ripam stagni consistere, saepein gelidos resilire lacus. Sed nunc quoque turpeslitibus exercent linguas pulsoque pudore,quamvis sint sub aqua, sub aqua maledicere temptant.Vox quoque iam rauca est, inflataque colla tumescunt,ipsaque dilatant patulos convicia rictus.Terga caput tangunt, colla intercepta videntur,spina viret, venter, pars maxima corporis, albet,limosoque novae saliunt in gurgite ranae.””Sic ubi nescio quis Lycia de gente virorumrettulit exitium, satyri reminiscitur alter,quem Tritoniaca Latous harundine victumadfecit poena. “Quid me mihi detrahis?” inquit:“a piget a non est” clamabat “tibia tanti.”Clamanti cutis est summos direpta per artus,nec quicquam nisi vulnus erat; cruor undique manat,detectique patent nervi, trepidaeque sine ullapelle micant venae; salientia viscera posseset perlucentes numerare in pectore fibras.Illum ruricolae, silvarum numina, fauniet satyri fratres et tunc quoque carus Olympuset nymphae flerunt, et quisquis montibus illislanigerosque greges armentaque bucera pavit.Fertilis inmaduit madefactaque terra caducasconcepit lacrimas ac venis perbibit imis;quas ubi fecit aquam, vacuas emisit in auras.Inde petens rapidum ripis declivibus aequorMarsya nomen habet, Phrygiae liquidissimus amnis.Talibus extemplo redit ad praesentia dictisvulgus et exstinctum cum stirpe Amphiona luget.Mater in invidia est. Hanc tunc quoque dicitur unusflesse Pelops, umeroque, suas a pectore postquamdeduxit vestes ebur ostendisse sinistro.Concolor hic umerus nascendi tempore dextrocorporeusque fuit: manibus mox caesa paternismembra ferunt iunxisse deos; aliisque repertis,qui locus est iuguli medius summique lacerti,defuit. Impositum est non comparentis in usumpartis ebur, factoque Pelops fuit integer illo.Finitimi proceres coeunt, urbesque propinquaeoravere suos ire ad solacia reges,Argosque et Sparte Pelopeiadesque Mycenaeet nondum torvae Calydon invisa DianaeOrchomenosque ferax et nobilis aere CorinthusMesseneque ferox Patraeque humilesque Cleonaeet Nelea Pylos, neque adhuc Pittheia Troezen,quaeque urbes aliae bimari clauduntur ab Isthmoexteriusque sitae bimari spectantur ab Isthmo.Credere quis posset? solae cessastis Athenae.Obstitit officio bellum, subvectaque pontobarbara Mopsopios terrebant agmina muros.Threicius Tereus haec auxiliaribus armisfuderat et clarum vincendo nomen habebat.Quem sibi Pandion opibusque virisque potentemet genus a magno ducentem forte Gradivoconubio Procnes iunxit. Non pronuba Iuno,non Hymenaeus adest, non illi Gratia lecto.Eumenides tenuere faces de funere raptas,Eumenides stravere torum, tectoque profanusincubuit bubo thalamique in culmine sedit.Hac ave coniuncti Procne Tereusque, parenteshac ave sunt facti. Gratata est scilicet illisThracia, disque ipsi grates egere diemque,quaque data est claro Pandione nata tyranno,quaque erat ortus Itys, festum iussere vocari.Usque adeo latet utilitas. Iam tempora Titanquinque per autumnos repetiti duxerat anni,cum blandita viro Procne “si gratia” dixit“ulla mea est, vel me visendam mitte sorori,vel soror huc veniat! redituram tempore parvopromittes socero: magni mihi muneris instargermanam vidisse dabis.” Iubet ille carinasin freta deduci veloque et remige portusCecropios intrat Piraeaque litora tangit.Ut primum soceri data copia, dextera dextraeiungitur, et fausto committitur omine sermo.Coeperat adventus causam, mandata referreconiugis et celeres missae spondere recursus:ecce venit magno dives Philomela paratu,divitior forma: quales audire solemusnaidas et dryadas mediis incedere silvis,si modo des illis cultus similesque paratus.Non secus exarsit conspecta virgine Tereus,quam siquis canis ignem supponat aristis,aut frondem positasque cremet faenilibus herbas.Digna quidem facies: sed et hunc innata libidoexstimulat, pronumque genus regionibus illisin venerem est: flagrat vitio gentisque suoque.Impetus est illi comitum corrumpere curamnutricisque fidem, nec non ingentibus ipsamsollicitare datis totumque impendere regnum,aut rapere et saevo raptam defendere bello—,et nihil est quod non effreno captus amoreausit nec capiunt inclusas pectora flammas.Iamque moras male fert cupidoque revertitur oread mandata Procnes, et agit sua vota sub illa.Facundum faciebat amor: quotiensque rogabatulterius iusto Procnen ita velle ferebat.Addidit et lacrimas, tamquam mandasset et illas.Pro superi, quantum mortalia pectora caecaenoctis habent! ipso sceleris molimine Tereuscreditur esse pius laudemque a crimine sumit.Quid quod idem Philomela cupit patriosque lacertisblanda tenens umeros, ut eat visura sororem,perque suam contraque suam petit ipsa salutem.Spectat eam Tereus praecontrectatque videndoosculaque et collo circumdata bracchia cernensomnia pro stimulis facibusque ciboque furorisaccipit; et quotiens amplectitur illa parentem,esse parens vellet: neque enim minus impius esset.Vincitur ambarum genitor prece. Gaudet agitqueilla patri grates et successisse duabusid putat infelix, quod erit lugubre duabus.Iam labor exiguus Phoebo restabat, equiquepulsabant pedibus spatium declivis Olympi:regales epulae mensis et Bacchus in auroponitur; hinc placido dantur sua corpora somno.At rex Odrysius, quamvis secessit, in illaaestuat, et, repetens faciem motusque manusque,qualia vult fingit quae nondum vidit, et ignesipse suos nutrit, cura removente soporem.Lux erat, et generi dextram complexus euntisPandion comitem lacrimis commendat obortis:“Hanc ego, care gener, quoniam pia causa coegitet voluere ambae, voluisti tu quoque, Tereu,do tibi, perque fidem cognataque pectora supplex,per superos oro, patrio ut tuearis amoreet mihi sollicitae lenimen dulce senectaequam primum (omnis erit nobis mora longa) remittas.Tu quoque quam primum (satis est procul esse sororem)si pietas ulla est, ad me, Philomela, redito.”Mandabat pariterque suae dabat oscula natae,et lacrimae mites inter mandata cadebant.Utque fide pignus dextras utriusque poposcitinter seque datas iunxit natamque nepotemqueabsentes pro se memori rogat ore salutent;supremumque vale pleno singultibus orevix dixit timuitque suae praesagia mentis.Ut semel imposita est pictae Philomela carinae,admotumque fretum remis tellusque repulsa est,“vicimus” exclamat, “mecum mea vota feruntur”exsultatque et vix animo sua gaudia differtbarbarus et nusquam lumen detorquet ab illa,non aliter, quam cum pedibus praedator obuncisdeposuit nido leporem Iovis ales in alto:nulla fuga est capto, spectat sua praemia raptor.Iamque iter effectum, iamque in sua litora fessispuppibus exierant, cum rex Pandione natamin stabula alta trahit, silvis obscura vetustis,atque ibi pallentem trepidamque et cuncta timentemet iam cum lacrimis, ubi sit germana, rogantemincludit: fassusque nefas et virginem et unamvi superat frustra clamato saepe parente,saepe sorore sua, magnis super omnia divis.Illa tremit velut agna pavens, quae saucia caniore excussa lupi nondum sibi tuta videtur,utque columba suo madefactis sanguine plumishorret adhuc avidosque timet, quibus haeserat, ungues.Mox ubi mens rediit, passos laniata capillos,lugenti similis, caesis plangore lacertis,intendens palmas “o diris barbare factis,o crudelis” ait “nec te mandata parentiscum lacrimis movere piis nec cura sororisnec mea virginitas nec coniugialia iura!Omnia turbasti: paelex ego facta sororis,tu geminus coniunx, hostis mihi debita Procne.Quin animam hanc, ne quod facinus tibi, perfide, restet,eripis? atque utinam fecisses ante nefandosconcubitus vacuas habuissem criminis umbras.Si tamen haec superi cernunt, si numina divumsunt aliquid, si non perierunt omnia mecum,quandocumque mihi poenas dabis. Ipsa pudoreproiecto tua facta loquar. Si copia detur,in populos veniam; si silvis clausa tenebor,implebo silvas et conscia saxa movebo:audiet haec aether, et si deus ullus in illo est.”Talibus ira feri postquam commota tyranninec minor hac metus est, causa stimulatus utraquequo fuit accinctus, vagina liberat ensemarreptamque coma flexis post terga lacertisvincla pati cogit. Iugulum Philomela parabatspemque suae mortis viso conceperat ense:ille indignantem et nomen patris usque vocantemluctantemque loqui comprensam forcipe linguamabstulit ense fero. Radix micat ultima linguae,ipsa iacet terraeque tremens inmurmurat atrae;utque salire solet mutilatae cauda colubrae,palpitat et moriens dominae vestigia quaerit.Hoc quoque post facinus (vix ausim credere) fertursaepe sua lacerum repetisse libidine corpus.Sustinet ad Procnen post talia facta reverti.Coniuge quae viso germanam quaerit: at illedat gemitus fictos commentaque funera narrat,et lacrimae fecere fidem. Velamima Procnederipit ex umeris auro fulgentia latoinduiturque atras vestes et inane sepulcrumconstituit falsisque piacula manibus infertet luget non sic lugendae fata sororis.Signa deus bis sex acto lustraverat anno.Quid faciat Philomela? fugam custodia claudit,structa rigent solido stabulorum moenia saxo,os mutum facti caret indice. Grande dolorisingenium est, miserisque venit sollertia rebus.Stamina barbarica suspendit callida telapurpureasque notas filis intexuit albis,indicium sceleris; perfectaque tradidit uni,utque ferat dominae gestu rogat: illa rogatapertulit ad Procnen, nec scit, quid tradat in illis.Evolvit vestes saevi matrona tyrannifortunaeque suae carmen miserabile legitet (mirum potuisse) silet. Dolor ora repressit,verbaque quaerenti satis indignantia linguaedefuerunt; nec flere vacat, sed fasque nefasqueconfusura ruit, poenaeque in imagine tota est.Tempus erat, quo sacra solent trieterica BacchiSithoniae celebrare nurus: nox conscia sacris.Nocte sonat Rhodope tinnitibus aeris acuti,nocte sua est egressa domo regina deiqueritibus instruitur furialiaque accipit arma.Vite caput tegitur, lateri cervina sinistrovellera dependent, umero levis incubat hasta.Concita per silvas turba comitante suarumterribilis Procne furiisque agitata doloris,Bacche, tuas simulat. Venit ad stabula avia tandemexululatque euhoeque sonat portasque refringitgermanamque rapit; raptaeque insignia Bacchiinduit et vultus hederarum frondibus abditattonitamque trahens intra sua moenia ducit.Ut sensit tetigisse domum Philomela nefandam,horruit infelix totoque expalluit ore.Nacta locum Procne sacrorum pignera demitoraque develat miserae pudibunda sororisamplexumque petit. Sed non attollere contrasustinet haec oculos, paelex sibi visa sororis,deiectoque in humum vultu iurare volentitestarique deos, per vim sibi dedecus illudillatum, pro voce manus fuit. Ardet et iramnon capit ipsa suam Procne; fletumque sororiscorripiens “non est lacrimis hoc” inquit “agendum,sed ferro, sed si quid habes, quod vincere ferrumpossit. In omne nefas ego me, germana, paravi.Aut ego, cum facibus regalia tecta cremabo,artificem mediis inmittam Terea flammis,aut linguam, aut oculos et quae tibi membra pudoremabstulerunt, ferro rapiam, aut per vulnera millesontem animam expellam. Magnum quodcumque paravi:quid sit, adhuc dubito.” Peragit dum talia Procne,ad matrem veniebat Itys. Quid possit, ab illoadmonita est: oculisque tuens inmitibus “a quames similis patri” dixit. Nec plura locutatriste parat facinus tacitaque exaestuat ira.Ut tamen accessit natus matrique salutemattulit et parvis adduxit colla lacertismixtaque blanditiis puerilibus oscula iunxit,mota quidem est genetrix infractaque constitit irainvitique oculi lacrimis maduere coactis:sed simul ex nimia mentem pietate labaresensit, ab hoc iterum est ad vultus versa sororisinque vicem spectans ambos “cur admovet” inquit“alter blanditias, rapta silet altera lingua?Quam vocat hic matrem, cur non vocat illa sororem?Cui sis nupta, vide, Pandione nata, marito.Degeneras: scelus est pietas in coniuge Tereo.”Nec mora, traxit Ityn, veluti Gangetica cervaelactentem fetum per silvas tigris opacas.Utque domus altae partem tenuere remotam,tendentemque manus et iam sua fata videntemet “mater, mater” clamantem et colla petentemense ferit Procne, lateri qua pectus adhaeret,nec vultum vertit. Satis illi ad fata vel unumvulnus erat: iugulum ferro Philomela resolvit.Vivaque adhuc animaeque aliquid retinentia membradilaniant. Pars inde cavis exsultat aenis,pars veribus stridunt: manant penetralia tabo.His adhibet coniunx ignarum Terea mensiset patrii moris sacrum mentita, quod unifas sit adire viro, comites famulosque removit.Ipse sedens solio Tereus sublimis avitovescitur inque suam sua viscera congerit alvum.Tantaque nox animi est, “Ityn huc accersite” dixit.Dissimulare nequit crudelia gaudia Procne,iamque suae cupiens exsistere nuntia cladis,“intus habes, quem poscis” ait. Circumspicit illeatque ubi sit quaerit. Quaerenti iterumque vocanti,sicut erat sparsis furiali caede capillis,prosiluit Ityosque caput Philomela cruentummisit in ora patris: nec tempore maluit ulloposse loqui et mentis testari gaudia dictis.Thracius ingenti mensas clamore repellitvipereasque ciet Stygia de valle sorores;et modo, si posset reserato pectore dirasegerere inde dapes inmersaque viscera gestit,flet modo seque vocat bustum miserabile nati,nunc sequitur nudo genitas Pandione ferro.Corpora Cecropidum pennis pendere putares:pendebant pennis. Quarum petit altera silvas,altera tecta subit; neque adhuc de pectore caedisexcessere notae, signataque sanguine pluma est.Ille dolore suo poenaeque cupidine veloxvertitur in volucrem, cui stant in vertice cristae;prominet inmodicum pro longa cuspide rostrum:nomen epops volucri, facies armata videtur.Hic dolor ante diem longaeque extrema senectaetempora Tartareas Pandiona misit ad umbras.Sceptra loci rerumque capit moderamen Erechtheus,iustitia dubium validisne potentior armis.Quattuor ille quidem iuvenes totidemque crearatfemineae sortis: sed erat par forma duarum.E quibus Aeolides Cephalus te coniuge felix,Procri, fuit; Boreae Tereus Thracesque nocebant,dilectaque diu caruit deus Orithyia,dum rogat et precibus mavult quam viribus uti.Ast ubi blanditiis agitur nihil, horridus ira,quae solita est illi nimiumque domestica vento,“et merito!” dixit: “quid enim mea tela reliqui,saevitiam et vires iramque animosque minaces,admovique preces, quarum me dedecet usus?Apta mihi vis est: vi tristia nubila pello,vi freta concutio nodosaque robora vertoinduroque nives et terras grandine pulso.Idem ego cum fratres caelo sum nactus aperto(nam mihi campus is est), tanto molimine luctor,ut medius nostris concursibus insonet aetherexsiliantque cavis elisi nubibus ignes.Idem ego cum subii convexa foramina terraesupposuique ferox imis mea terga cavernis,sollicito manes totumque tremoribus orbem.Hac ope debueram thalamos petiisse, socerquenon orandus erat, vi sed faciendus Erechtheus.”Haec Boreas aut his non inferiora locutusexcussit pennas: quarum iactatibus omnisadflata est tellus latumque perhorruit aequor.Pulvereamque trahens per summa cacumina pallamverrit humum pavidamque metu caligine tectusOrithyian amans fulvis amplectitur alis.Dum volat, arserunt agitati fortius ignes.Nec prius aerii cursus suppressit habenas,quam Ciconum tenuit populos et moenia raptor.Illic et gelidi coniunx Actaea tyranniet genetrix facta est, partus enixa gemellos,cetera qui matris, pennas genitoris haberent.Non tamen has una memorant cum corpore natas,barbaque dum rutilis aberat subnixa capillis,implumes Calaisque puer Zetesque fuerunt.Mox pariter pennae ritu coepere volucrumcingere utrumque latus, pariter flavescere malae.Ergo ubi concessit tempus puerile iuventae,vellera cum Minyis nitido radiantia villoper mare non notum prima petiere carina.