Iamque fretum Minyae Pagasaea puppe secabant,perpetuaque trahens inopem sub nocte senectamPhineus visus erat, iuvenesque Aquilone creativirgineas volucres miseri senis ore fugarant,multaque perpessi claro sub Iasone tandemcontigerant rapidas limosi Phasidos undas.Dumque adeunt regem Phrixeaque vellera poscuntlexque datur Minyis magnorum horrenda laborum,concipit interea validos Aeetias igneset luctata diu, postquam ratione furoremvincere non poterat, “frustra Medea, repugnas:nescio quis deus obstat” ait; “mirumque, nisi hoc est,aut aliquid certe simile huic, quod amare vocatur.Nam cur iussa patris nimium mihi dura videntur?Sunt quoque dura nimis. Cur, quem modo denique vidi,ne pereat, timeo? quae tanti causa timoris?Excute virgineo conceptas pectore flammas,si potes, infelix! — Si possem, sanior essem.Sed trahit invitam nova vis, aliudque cupido,mens aliud suadet. Video meliora proboque,deteriora sequor. Quid in hospite, regia virgo,ureris et thalamos alieni concipis orbis?Haec quoque terra potest, quod ames, dare. Vivat an illeoccidat, in dis est. Vivat tamen! idque precarivel sine amore licet: quid enim commisit Iason?Quem, nisi crudelem, non tangat Iasonis aetaset genus et virtus? Quem non, ut cetera desint,ore movere potest? Certe mea pectora movit.At nisi opem tulero, taurorum adflabitur oreconcurretque suae segeti, tellure creatishostibus, aut avido dabitur fera praeda draconi.Hoc ego si patiar, tum me de tigride natam,tum ferrum et scopulos gestare in corde fatebor.Cur non et specto pereuntem oculosque videndoconscelero? Cur non tauros exhortor in illumterrigenasque feros insopitumque draconem?Di meliora velint. Quamquam non ista precanda,sed facienda mihi. — Prodamne ego regna parentis,atque ope nescio quis servabitur advena nostra,ut per me sospes sine me det lintea ventisvirque sit alterius, poenae Medea relinquar?Si facere hoc aliamve potest praeponere nobis,occidat ingratus. Sed non is vultus in illo,non ea nobilitas animo est, ea gratia formae,ut timeam fraudem meritique oblivia nostri.Et dabit ante fidem, cogamque in foedera testesesse deos. Quid tuta times? accingere et omnempelle moram: tibi se semper debebit Iason,te face sollemni iunget sibi, perque Pelasgasservatrix urbes matrum celebrabere turba.Ergo ego germanam fratremque patremque deosqueet natale solum, ventis ablata, relinquam?Nempe pater saevus, nempe est mea barbara tellus,frater adhuc infans: stant mecum vota sororis,maximus intra me deus est. Non magna relinquam,magna sequar: titulum servatae pubis Achivaenotitiamque loci melioris et oppida, quorumhic quoque fama viget, cultusque artesque locorum;quemque ego cum rebus, quas totus possidet orbis,Aesoniden mutasse velim; quo coniuge felixet dis cara ferar et vertice sidera tangam.Quid, quod nescio qui mediis concurrere in undisdicuntur montes, ratibusque inimica Charybdisnunc sorbere fretum, nunc reddere, cinctaque saevisScylla rapax canibus Siculo latrare profundo?Nempe tenens, quod amo, gremioque in Iasonis haerensper freta longa ferar: nihil illum amplexa vereboraut, siquid metuam, metuam de coniuge solo. —Coniugiumne vocas speciosaque nomina culpaeimponis, Medea, tuae? Quin adspice, quantumadgrediare nefas, et, dum licet, effuge crimen.”Dixit, et ante oculos rectum pietasque pudorqueconstiterant, et victa dabat iam terga Cupido.Ibat ad antiquas Hecates Perseidos aras,quas nemus umbrosum secretaque silva tegebat.Et iam fortis erat pulsusque resederat ardor,cum videt Aesoniden exstinctaque flamma reluxit.Erubuere genae, totoque recanduit ore,utque solet ventis alimenta adsumere quaequeparva sub inducta latuit scintilla favillacrescere et in veteres agitata resurgere vires,sic iam lentus amor, iam quem languere putares,ut vidit iuvenem, specie praesentis inarsit.Et casu solito formosior Aesone natusilla luce fuit: posses ignoscere amanti.Spectat et in vultu veluti tum denique visolumina fixa tenet nec se mortalia demensora videre putat, nec se declinat ab illo.Ut vero coepitque loqui dextramque prehendithospes et auxilium submissa voce rogavitpromisitque torum, lacrimis ait illa profusis:“Quid faciam, video (non ignorantia veridecipiet, sed amor): servabere munere nostro;servatus promissa dato.” Per sacra triformisille deae, lucoque foret quod numen in illo,perque patrem soceri cernentem cuncta futurieventusque suos et tanta pericula iurat.Creditus accepit cantatas protinus herbasedidicitque usum, laetusque in tecta recessit.Postera depulerat stellas aurora micantes:conveniunt populi sacrum Mavortis in arvumconsistuntque iugis. Medio rex ipse reseditagmine purpureus sceptroque insignis eburno.Ecce adamanteis Vulcanum naribus efflantaeripedes tauri, tactaeque vaporibus herbaeardent; utque solent pleni resonare camini,aut ubi terrena silices fornace soluticoncipiunt ignem liquidarum adspergine aquarum,pectora sic intus clausas volventia flammasgutturaque usta sonant. Tamen illis Aesone natusobvius it. Vertere truces venientis ad oraterribiles vultus praefixaque cornua ferro,pulvereumque solum pede pulsavere bisulcofumificisque locum mugitibus impleverunt.Deriguere metu Minyae: subit ille, nec ignessentit anhelatos (tantum medicamina possunt),pendulaque audaci mulcet palearia dextra,suppositosque iugo pondus grave cogit aratriducere et insuetum ferro proscindere campum.Mirantur Colchi, Minyae clamoribus augentadiciuntque animos. Galea tum sumit aenavipereos dentes et aratos spargit in agros.Semina mollit humus valido praetincta veneno,et crescunt fiuntque sati nova corpora dentes.Utque hominis speciem materna sumit in alvoperque suos intus numeros componitur infans,nec nisi maturus communes exit in auras,sic ubi visceribus gravidae telluris imagoeffecta est hominis, feto consurgit in arvo,quodque magis mirum est, simul edita concutit arma.Quos ubi viderunt praeacutae cuspidis hastasin caput Haemonii iuvenis torquere parantes,demisere metu vultumque animumque Pelasgi.Ipsa quoque extimuit, quae tutum fecerat illum;utque peti vidit iuvenem tot ab hostibus unum,palluit et subito sine sanguine frigida sedit;neve parum valeant a se data gramina, carmenauxiliare canit secretasque advocat artes.Ille gravem medios silicem iaculatus in hostesa se depulsum Martem convertit in ipsos.Terrigenae pereunt per mutua vulnera fratrescivilique cadunt acie. Gratantur Achivivictoremque tenent avidisque amplexibus haerent.Tu quoque victorem complecti, barbara, velles:obstitit incepto pudor. At complexa fuissessed te, ne faceres, tenuit reverentia famae.Quod licet, adfectu tacito laetaris agisquecarminibus grates et dis auctoribus horum.Pervigilem superest herbis sopire draconem,qui crista linguisque tribus praesignis et uncisdentibus horrendus custos erat arboris aureae.Hunc postquam sparsit Lethaei gramine suciverbaque ter dixit placidos facientia somnos,quae mare turbatum, quae concita flumina sistunt,somnus in ignotos oculos sibi venit, et auroheros Aesonius potitur spolioque superbusmuneris auctorem secum, spolia altera, portansvictor Iolciacos tetigit cum coniuge portus.Haemoniae matres pro gnatis dona receptisgrandaevique ferunt patres congestaque flammatura liquefaciunt, inductaque cornibus aurumvictima vota cadit. Sed abest gratantibus Aeson,iam propior leto fessusque senilibus annis.Cum sic Aesonides: “O cui debere salutemconfiteor, coniunx, quamquam mihi cuncta dedistiexcessitque fidem meritorum summa tuorum,si tamen hoc possunt (quid enim non carmina possunt?),deme meis annis et demptos adde parenti.”Nec tenuit lacrimas. Mota est pietate rogantis,dissimilemque animum subiit Aeeta relictus.Nec tamen adfectus tales confessa “quod” inquit“excidit ore tuo, coniunx, scelus? ergo ego cuiquamposse tuae videor spatium transcribere vitae?Nec sinat hoc Hecate, nec tu petis aequa. Sed isto,quod petis, experiar maius dare munus Iason.Arte mea soceri longum temptabimus aevum,non annis renovare tuis: modo diva triformisadiuvet et praesens ingentibus adnuat ausis.”Tres aberant noctes, ut cornua tota coirentefficerentque orbem. Postquam plenissima fulsitet solida terras spectavit imagine luna,egreditur tectis vestes induta recinctas,nuda pedem, nudos umeris infusa capillos,fertque vagos mediae per muta silentia noctisincomitata gradus. Homines volucresque ferasquesolverat alta quies: nullo cum murmure saepes,inmotaeque silent frondes, silet umidus aer;sidera sola micant. Ad quae sua bracchia tendenster se convertit, ter sumptis flumine crineminroravit aquis ternisque ululatibus orasolvit et, in dura submisso poplite terra,“Nox” ait “arcanis fidissima, quaeque diurnisaurea cum luna succeditis ignibus astra,tuque triceps Hecate, quae coeptis conscia nostrisadiutrixque venis cantusque artisque magorum,quaeque magos, Tellus, pollentibus instruis herbis,auraeque et venti montesque amnesque lacusquedique omnes nemorum, dique omnes noctis adeste.Quorum ope, cum volui, ripis mirantibus amnesin fontes rediere suos, concussaque sisto,stantia concutio cantu freta, nubila pellonubilaque induco, ventos abigoque vocoque,vipereas rumpo verbis et carmine fauces,vivaque saxa sua convulsaque robora terraet silvas moveo, iubeoque tremescere monteset mugire solum manesque exire sepulcris.Te quoque, Luna, traho, quamvis Temesaea laboresaera tuos minuant; currus quoque carmine nostropallet avi, pallet nostris Aurora venenis.Vos mihi taurorum flammas hebetastis et uncoimpatiens oneris collum pressistis aratro,vos serpentigenis in se fera bella dedistiscustodemque rudem somno sopistis et aurumvindice decepto Graias misistis in urbes.Nunc opus est sucis, per quos renovata senectusin florem redeat primosque reconligat annos.Et dabitis. Neque enim micuerunt sidera frustra,nec frustra volucrum tractus cervice draconumcurrus adest.” Aderat demissus ab aethere currus.Quo simul adscendit frenataque colla draconumpermulsit manibusque leves agitavit habenas,sublimis rapitur subiectaque Thessala Tempedespicit et Threces regionibus applicat angues:et quasque Ossa tulit quasque altus Pelion herbasOthrysque Pindusque et Pindo maior Olympusperspicit, et placitas partim radice revellit,partim succidit curvamine falcis aenae.Multa quoque Apidani placuerunt gramina ripis,multa quoque Amphrysi neque eras inmunis, Enipeu;nec non Peneos, nec non Spercheides undaecontribuere aliquid iuncosaque litora Boebes.Carpsit et Euboica vivax Anthedone gramen,nondum mutato vulgatum corpore Glauci.Et iam nona dies curru pennisque draconumnonaque nox omnes lustrantem viderat agros,cum rediit. Neque erant tacti, nisi odore, dracones,et tamen annosae pellem posuere senectae.Constitit adveniens citra limenque foresqueet tantum caelo tegitur refugitque virilescontactus statuitque aras de caespite binas,dexteriore Hecates, ast laeva parte Iuventae.Has ubi verbenis silvaque incinxit agresti.haud procul egesta scrobibus tellure duabussacra facit cultrosque in guttura velleris atriconicit et patulas perfundit sanguine fossas.Tum super invergens liquidi carchesia vinialteraque invergens tepidi carchesia lactisverba simul fudit terrenaque numina civitumbrarumque rogat rapta cum coniuge regem,ne properent artus anima fraudare senili.Quos ubi placavit precibusque et murmure longo,Aesonis effetum proferri corpus ad aurasiussit et in plenos resolutum carmine somnos,exanimi similem, stratis porrexit in herbis.Hinc procul Aesoniden, procul hinc iubet ire ministroset monet arcanis oculos removere profanos.Diffugiunt iussi. Passis Medea capillisbacchantum ritu, flagrantes circuit arasmultifidasque faces in fossa sanguinis atratingit et infectas geminis accendit in aristerque senem flamma, ter aqua, ter sulphure lustrat.Interea validum posito medicamen aenofervet et exsultat spumisque tumentibus albet.Illic Haemonia radices valle resectasseminaque floresque et sucos incoquit atros.Adicit extremo lapides oriente petitoset quas Oceani refluum mare lavit harenas,addit et exceptas luna pernocte pruinaset strigis infames ipsis cum carnibus alasinque virum soliti vultus mutare ferinosambigui prosecta lupi; nec defuit illissquamea Cinyphii tenuis membrana chelydrivivacisque iecur cervi; quibus insuper additora caputque novem cornicis saecula passae.His et mille aliis postquam sine nomine rebuspropositum instruxit mortali barbara maiusarenti ramo iampridem mitis olivaeomnia confudit summisque inmiscuit ima.Ecce vetus calido versatus stipes aenofit viridis primo, nec longo tempore frondesinduit et subito gravidis oneratur olivis.At quacumque cavis spumas eiecit aenisignis et in terram guttae cecidere calentes,vernat humus, floresque et mollia pabula surgunt.Quae simul ac vidit, stricto Medea recluditense senis iugulum, veteremque exire cruorempassa, replet sucis. Quos postquam combibit Aesonaut ore acceptos aut vulnere, barba comaequecanitie posita nigrum rapuere colorem,pulsa fugit macies, abeunt pallorque situsque,adiectoque cavae supplentur corpore rugae,membraque luxuriant. Aeson miratur et olimante quater denos hunc se reminiscitur annos.Viderat ex alto tanti miracula monstriLiber, et admonitus iuvenes nutricibus annosposse suis reddi, capit hoc a Colchide munus.Neve doli cessent, odium cum coniuge falsumPhasias adsimulat Peliaeque ad limina supplexconfugit. Atque illam, quoniam gravis ipse senecta est,excipiunt natae. Quas tempore callida parvoColchis amicitiae mendacis imagine cepit.Dumque refert inter meritorum maxima, demptosAesonis esse situs, atque hac in parte moratur,spes est virginibus Pelia subiecta creatisarte suum parili revirescere posse parentem.Idque petunt pretiumque iubent sine fine pacisci.Illa brevi spatio silet et dubitare videtursuspenditque animos ficta gravitate rogantes.Mox ubi pollicita est, “quo sit fiducia maiormuneris huius” ait, “qui vestri maximus aevo estdux gregis inter oves, agnus medicamine fiet.”Protinus innumeris effetus laniger annisattrahitur flexo circum cava tempora cornu.Cuius ut Haemonio marcentia guttura cultrofodit et exiguo maculavit sanguine ferrum,membra simul pecudis validosque venefica sucosmergit in aere cavo: minuunt en corporis artuscornuaque exurunt nec non cum cornibus annos,et tener auditur medio balatus aeno.Nec mora, balatum mirantibus exsilit agnuslascivitque fuga lactantiaque ubera quaerit.Obstipuere satae Pelia: promissaque postquamexhibuere fidem, tum vero impensius instant.Ter iuga Phoebus equis in Hibero flumine mersisdempserat et quarta radiantia nocte micabantsidera, cum rapido fallax Aeetias igniimponit purum laticem et sine viribus herbas.Iamque neci similis resoluto corpore regemet cum rege suo custodes somnus habebat,quem dederant cantus magicaeque potentia linguae:intrarant iussae cum Colchide limina nataeambierantque torum. “Quid nunc dubitatis inertes?Stringite” ait “gladios veteremque haurite cruorem,ut repleam vacuas iuvenali sanguine venas.In manibus vestris vita est aetasque parentis:si pietas ulla est nec spes agitatis inanes,officium praestate patri telisque senectamexigite et saniem coniecto emittite ferro.”His, ut quaeque pia est, hortatibus impia prima est,et ne sit scelerata, facit scelus. Haud tamen ictusulla suos spectare potest, oculosque reflectuntcaecaque dant saevis aversae vulnera dextris.Ille, cruore fluens, cubito tamen adlevat artussemilacerque toro temptat consurgere et intertot medius gladios pallentia bracchia tendens“quid facitis, gnatae? quis vos in fata parentisarmat?” ait. Cecidere illis animique manusque.Plura locuturo cum verbis guttura Colchisabstulit et calidis laniatum mersit in undis.Quod nisi pennatis serpentibus isset in auras,non exempta foret poenae. Fugit alta superquePelion umbrosum, Philyreia tecta, superqueOthryn et eventu veteris loca nota Cerambi.Hic ope nympharum sublatus in aera pennis,cum gravis infuso tellus foret obruta ponto,Deucalioneas effugit inobrutus undas.Aeoliam Pitanen a laeva parte relinquitfactaque de saxo longi simulacra draconis,Idaeumque nemus, quo nati furta, iuvencumocculuit Liber falsi sub imagine cervi,quaque pater Corythi parva tumulatus harena est,et quos Maera novo latratu terruit agros,Eurypylique urbem, qua Coae cornua matresgesserunt tum cum discederet Herculis agmenPhoebeamque Rhodon et Ialysios Telchinas,quorum oculos ipso vitiantes omnia visuIuppiter exosus fraternis subdidit undis.Transit et antiquae Cartheia moenia Ceae,qua pater Alcidamas placidam de corpore nataemiraturus erat nasci potuisse columbam.Inde lacus Hyries videt et Cycneia tempe,quae subitus celebravit olor. Nam Phyllius illicimperio pueri volucresque ferumque leonemtradiderat domitos; taurum quoque vincere iussusvicerat, et spreto totiens iratus amorepraemia poscenti taurum suprema negabat.Ille indignatus “cupies dare” dixit et altodesiluit saxo. Cuncti cecidisse putabant:factus olor niveis pendebat in aere pennis.At genetrix Hyrie, servatum nescia, flendodelicuit stagnumque suo de nomine fecit.Adiacet his Pleuron, in qua trepidantibus alisOphias effugit natorum vulnera Combe.Inde Calaureae Letoidos adspicit arva,in volucrem versi cum coniuge conscia regis.Dextera Cyllene est, in qua cum matre Menephronconcubiturus erat saevarum more ferarumCephison procul hinc deflentem fata nepotisrespicit, in tumidam phocen ab Apolline versi,Eumelique domum lugentis in aere natum.Tandem vipereis Ephyren Pirenida penniscontigit. Hic aevo veteres mortalia primocorpora vulgarunt pluvialibus edita fungis.Sed postquam Colchis arsit nova nupta venenis,flagrantemque domum regis mare vidit utrumque,sanguine natorum perfunditur impius ensis, ultaque se male mater Iasonis effugit arma.Hinc Titaniacis ablata draconibus intratPalladias arces, quae te, iustissima Phene,teque, senex Peripha, pariter videre volantesinnixamque novis neptem Polypemonis alis.Excipit hanc Aegeus, facto dammandus in uno;nec satis hospitium est: thalami quoque foedere iungit.Iamque aderat Theseus, proles ignara parenti,et virtute sua bimarem pacaverat Isthmon.Huius in exitium miscet Medea quod olimattulerat secum Scythicis aconiton ab oris.Illud Echidneae memorant e dentibus ortumesse canis. Specus est tenebroso caecus hiatu,est via declivis, per quam Tirynthius herosrestantem contraque diem radiosque micantesobliquantem oculos nexis adamante catenisCerberon abstraxit; rabida qui concitus iraimplevit pariter ternis latratibus auraset sparsit virides spumis albentibus agros.Has concresse putant nactasque alimenta feracisfecundique soli vires cepisse nocendi.Quae quia nascuntur dura vivacia caute,agrestes aconita vocant. Ea coniugis astuipse parens Aegeus nato porrexit ut hosti.Sumpserat ignara Theseus data pocula dextra,cum pater in capulo gladii cognovit eburnosigna sui generis facinusque excussit ab ore.Effugit illa necem nebulis per carmina motis.At genitor, quamquam laetatur sospite nato,attonitus tamen est ingens discrimine parvocommitti potuisse nefas. Fovet ignibus arasmuneribusque deos implet, feriuntque securescolla torosa boum vinctorum corpora vittis.Nullus Erechthidis fertur celebratior illoinluxisse dies. Agitant convivia patreset medium vulgus, nec non et carmina, vinoingenium faciente, canunt: “Te, maxime Theseu,mirata est Marathon Cretaei sanguine tauri;quodque suis securus arat Cromyona colonus,munus opusque tuum est. Tellus Epidauria per teclavigeram vidit Vulcani occumbere prolem,vidit et inmitem Cephisias ora Procrusten,Cercyonis letum vidit Cerealis Eleusin.Occidit ille Sinis, magnis male viribus usus,qui poterat curvare trabes et agebat ab altoad terram late sparsuras corpora pinus.Tutus ad Alcathoen, Lelegeia moenia, limescomposito Scirone patet, sparsisque latronisterra negat sedem, sedem negat ossibus unda;quae iactata diu fertur durasse vetustasin scopulos: scopulis nomen Scironis inhaeret.Si titulos annosque tuos numerare velimus,facta premant annos. Pro te, fortissime, votapublica suscipimus, Bacchi tibi sumimus haustus.”Consonat adsensu populi precibusque faventumregia, nec tota tristis locus ullus in urbe est.Nec tamen (usque adeo nulla est sincera voluptas,sollicitumque aliquid laetis intervenit) Aegeusgaudia percepit nato secura recepto.Bella parat Minos. Qui quamquam milite, quamquamclasse valet, patria tamen est firmissimus iraAndrogeique necem iustis ulciscitur armis.Ante tamen bello vires adquirit amicas,quaque potens habitus, volucri freta classe pererrat.Hinc Anaphen sibi iungit et Astypaleia regna,promissis Anaphen, regna Astypaleia bello;hinc humilem Myconum cretosaque rura Cimoliflorentemque thymo Cythnum parvamque Seriphonmarmoreamque Paron, quaque impia prodidit ArnenSithonis (accepto, quod avara poposcerat, auromutata est in avem, quae nunc quoque diligit aurum,nigra pedes, nigris velata monedula pennis).At non Oliaros Didymaeque et Tenos et Androset Gyaros nitidaeque ferax Peparethos olivaeGnosiacas iuvere rates. Latere inde sinistroOenopiam Minos petit, Aeacideia regna:Oenopiam veteres appellavere, sed ipseAeacus Aeginam genetricis nomine dixit.Turba ruit tantaeque virum cognoscere famaeexpetit. Occurrunt illi Telamonque, minorquequam Telamon Peleus, et proles tertia Phocus.Ipse quoque egreditur tardus gravitate seniliAeacus, et quae sit veniendi causa requirit.Admonitus patrii luctus suspirat et illidicta refert rector populorum talia centum:“Arma iuves oro pro gnato sumpta piaequepars sis militiae; tumulo solacia posco.”Huic Asopiades “petis inrita” dixit “et urbinon facienda meae: neque enim coniunctior ullaCecropidis hac est tellus: ea foedera nobis.”Tristis abit “stabunt” que “tibi tua foedera magno”dixit et utilius bellum putat esse minariquam gerere atque suas ibi praeconsumere vires.Classis ab Oenopiis etiamnum Lyctia murisspectari poterat, cum pleno concita veloAttica puppis adest in portusque intrat amicos,quae Cephalum patriaeque simul mandata ferebat.Aeacidae longo iuvenes post tempore visumagnovere tamen Cephalum dextrasque dedereinque patris duxere domum. Spectabilis heroset veteris retinens etiamnum pignera formaeingreditur ramumque tenens popularis olivaea dextra laevaque duos aetate minoresmaior habet, Clyton et Buten, Pallante creatos.Postquam congressus primi sua verba tulerunt,Cecropidae Cephalus peragit mandata rogatqueauxilium foedusque refert et iura parentumimperiumque peti totius Achaidos addit.Sic ubi mandatam iuvit facundia causam,Aeacus, in capulo sceptri nitente sinistra,“ne petite auxilium, sed sumite”, dixit “Athenae;nec dubie vires, quas haec habet insula, vestrasducite; et omnia habet (rerum status iste mearum).Robora non desunt, superat mihi miles et hosti:gratia dis, felix et inexcusabile tempus.”“Immo ita sit,” Cephalus, ”crescat tua civibus optourbs!” ait. “Adveniens equidem modo gaudia cepi,cum tam pulchra mihi, tam par aetate iuventusobvia processit. Multos tamen inde requiro,quos quondam vidi vestra prius urbe receptus.”Aeacus ingemuit tristique ita voce locutus:”Flebile principium melior fortuna secuta est.Hanc utinam possem vobis memorare sine illo!Ordine nunc repetam. Neu longa ambage morer vos:ossa cinisque iacent, memori quos mente requiris.Et quota pars illi rerum periere mearum!Dira lues ira populis Iunonis iniquaeincidit exosae dictas a paelice terras.Dum visum mortale malum tantaeque latebatcausa nocens cladis, pugnatum est arte medendi:exitium superabat opem, quae victa iacebat.Principio caelum spissa caligine terraspressit et ignavos inclusit nubibus aestus;dumque quater iunctis explevit cornibus orbemluna, quater plenum tenuata retexuit orbem,letiferis calidi spirarunt aestibus austri.Constat et in fontes vitium venisse lacusque,miliaque incultos serpentum multa per agroserrasse atque suis fluvios temerasse venenis.Strage canum primo volucrumque oviumque boumque,inque feris subiti deprensa potentia morbi.Concidere infelix validos miratur aratorinter opus tauros medioque recumbere sulco;lanigeris gregibus balatus dantibus aegrossponte sua lanaeque cadunt et corpora tabent.Acer equus quondam magnaeque in pulvere famaedegenerat palmas veterumque oblitus honorumad praesepe gemit leto moriturus inerti.Non aper irasci meminit, non fidere cursucerva, nec armentis incurrere fortibus ursi.Omnia languor habet; silvisque agrisque viisquecorpora foeda iacent, vitiantur odoribus aurae.Mira loquar: non illa canes avidaeque volucres,non cani tetigere lupi; dilapsa liquescuntadflatuque nocent et agunt contagia late.Pervenit ad miseros damno graviore colonospestis et in magnae dominatur moenibus urbis.Viscera torrentur primo, flammaeque latentisindicium rubor est et ductus anhelitus ingens.Aspera lingua tumet, tepidisque arentia ventisora patent, auraeque graves captantur hiatu.Non stratum, non ulla pati velamina possunt,dura sed in terra ponunt praecordia; nec fitcorpus humo gelidum, sed humus de corpore fervet.Nec moderator adest, inque ipsos saeva medenteserumpit clades, obsuntque auctoribus artes:quo propior quisque est servitque fidelius aegro,in partem leti citius venit. Utque salutisspes abiit finemque vident in funere morbi,indulgent animis et nulla, quid utile, cura est:utile enim nihil est. Passim positoque pudorefontibus et fluviis puteisque capacibus haerent,nec sitis est exstincta prius quam vita bibendo.Inde graves multi nequeunt consurgere et ipsisinmoriuntur aquis: aliquis tamen haurit et illas.Tantaque sunt miseris invisi taedia lecti:prosiliunt, aut si prohibent consistere vires,corpora devolvunt in humum: fugiuntque penatesquisque suos, sua cuique domus funesta videtur,et quia causa latet, locus est in crimine parvusSemianimes errare viis, dum stare valebant,adspiceres, flentes alios terraque iacenteslassaque versantes supremo lumina motu:membraque pendentis tendunt ad sidera caeli,hic illic, ubi mors deprenderat, exhalantes.Quid mihi tunc animi fuit? an quod debuit esse,ut vitam odissem et cuperem pars esse meorum?Quo se cumque acies oculorum flexerat, illicvulgus erat stratum, veluti cum putria motispoma cadunt ramis agitataque ilice glandes.Templa vides contra gradibus sublimia longis:Iuppiter illa tenet. Quis non altaribus illisinrita tura dedit? Quotiens pro coniuge coniunx,pro gnato genitor dum verba precantia dicit,non exoratis animam finivit in aris,inque manu turis pars inconsumpta reperta est!Admoti quotiens templis, dum vota sacerdosconcipit et fundit purum inter cornua vinum,haud exspectato ceciderunt vulnere tauri!Ipse ego sacra Iovi pro me patriaque tribusquecum facerem natis, mugitus victima dirosedidit et subito conlapsa sine ictibus ullisexiguo tinxit subiectos sanguine cultros.Exta quoque aegra notas veri monitusque deorumperdiderant: tristes penetrant ad viscera morbi.Ante sacros vidi proiecta cadavera postes,ante ipsas, quo mors foret invidiosior, aras.Pars animam laqueo claudunt mortisque timoremmorte fugant ultroque vocant venientia fata.Corpora missa neci nullis de more ferunturfuneribus: neque enim capiebant funera portae.Aut inhumata premunt terras aut dantur in altosindotata rogos. Et iam reverentia nulla est,deque rogis pugnant alienisque ignibus ardent.Qui lacriment, desunt; indefletaeque vaganturmatrumque nuruumque animae iuvenumque senumque:nec locus in tumulos, nec sufficit arbor in ignes.Attonitus tanto miserarum turbine rerum,“Iuppiter o!” dixi “si te non falsa loquunturdicta sub amplexus Aeginae Asopidos isse,nec te, magne pater, nostri pudet esse parentem,aut mihi redde meos aut me quoque conde sepulcro.”Ille notam fulgore dedit tonitruque secundo.“Accipio, sintque ista, precor, felicia mentissigna tuae” dixi. “Quod das mihi, pigneror omen.”Forte fuit iuxta patulis rarissima ramissacra Iovi quercus de semine Dodonaeo:hic nos frugilegas adspeximus agmine longogrande onus exiguo formicas ore gerentesrugosoque suum servantes cortice callem.Dum numerum miror, “totidem, pater optime” dixi,“tu mihi da cives et inania moenia supple.”Intremuit ramisque sonum sine flamine motisalta dedit quercus. Pavido mihi membra timorehorruerant, stabantque comae. Tamen oscula terraeroboribusque dedi; nec me sperare fatebar:sperabam tamen atque animo mea vota fovebam.Nox subit, et curis exercita corpora somnusoccupat: ante oculos eadem mihi quercus adesseet ramos totidem totidemque animalia ramisferre suis visa est pariterque tremiscere motugraniferumque agmen subiectis spargere in arvis;crescere quod subito et maius maiusque videriac se tollere humo rectoque adsistere truncoet maciem numerumque pedum nigrumque coloremponere et humanam membris inducere formam.Somnus abit: damno vigilans mea visa querorquein superis opis esse nihil. At in aedibus ingensmurmur erat, vocesque hominum exaudire videbariam mihi desuetas. Dum suspicor has quoque somniesse, venit Telamon properus, foribusque reclusis“speque fideque, pater” dixit, “maiora videbis:egredere!” Egredior, qualesque in imagine somnivisus eram vidisse viros, ex ordine talesadspicio noscoque. Adeunt regemque salutant.Vota Iovi solvo populisque recentibus urbempartior et vacuos priscis cultoribus agros,Myrmidonasque voco, nec origine nomina fraudo.Corpora vidisti; mores quos ante gerebant,nunc quoque habent: parcum genus est patiensque laborumquaesitique tenax et quod quaesita reservet.Hi te ad bella pares annis animisque sequentur,cum primum qui te feliciter attulit, eurus”(eurus enim attulerat) “fuerit mutatus in austros.”Talibus atque aliis longum sermonibus illiimplevere diem. Lucis pars ultima mensaeest data, nox somnis. Iubar aureus extulerat Sol(flabat adhuc eurus redituraqua vela tenebat):ad Cephalum Pallante sati, cui grandior aetas,ad regem Cephalus simul et Pallante creaticonveniunt. Sed adhuc regem sopor altus habebat.Excipit Aeacides illos in limine Phocus:nam Telamon fraterque viros ad bella legebant.Phocus in interius spatium pulchrosque recessusCecropidas ducit, cum quis simul ipse resedit.Adspicit Aeoliden ignota ex arbore factumferre manu iaculum, cuius fuit aurea cuspis.Pauca prius mediis sermonibus ille locutus“sum nemorum studiosus” ait “caedisque ferinae:qua tamen e silva teneas hastile recisum,iamdudum dubito. Certe si fraxinus esset,fulva colore foret; si cornus, nodus inesset.Unde sit, ignoro. Sed non formosius istoviderunt oculi telum iaculabile nostri.”Excipit Actaeis e fratribus alter, et “usummaiorem specie mirabere” dixit “in isto.Consequitur quodcumque petit, fortunaque missumnon regit, et revolat nullo referente cruentum.”Tum vero iuvenis Nereius omnia quaerit,cur sit et unde datum, quis tanti muneris auctor.Quae petit, ille refert. Sed enim (narrare pudori est !),qua tulerit mercede silet; tactusque doloreconiugis amissae lacrimis ita fatur obortis:“Hoc me, nate dea, (quis possit credere?) telumflere facit facietque diu, si vivere nobisfata diu dederint. Hoc me cum coniuge caraperdidit: hoc utinam caruissem munere semper!Procris erat (si forte magis pervenit ad auresOrithyia tuas, raptae soror Orithyiae),si faciem moresque velis conferre duarum,dignior ipsa rapi. Pater hanc mihi iunxit Erechtheus,hanc mihi iunxit amor. Felix dicebar eramque.Non ita dis visum est, aut nunc quoque forsitan essem.Alter agebatur post sacra iugalia mensis,cum me cornigeris tendentem retia cervisvertice de summo semper florentis Hymettilutea mane videt pulsis Aurora tenebrisinvitumque rapit. Liceat mihi vera referrepace deae. Quod sit roseo spectabilis ore,quod teneat lucis, teneat confinia noctis,nectareis quod alatur aquis, ego —Procrin amabam:pectore Procris erat, Procris mihi semper in ore.Sacra tori coitusque novos thalamosque recentesprimaque deserti referebam foedera lecti.Mota dea est et “siste tuas, ingrate, querellas:Procrin habe!” dixit. “Quodsi mea provida mens est,non habuisse voles.” Meque illi irata remisit.Dum redeo mecumque deae memorata retracto,esse metus coepit, ne iura iugalia coniunxnon bene servasset. Facies aetasque iubebatcredere adulterium; prohibebant credere mores.Sed tamen afueram, sed et haec erat unde redibam,criminis exemplum, sed cuncta timemus amantes.Quaerere quod doleam statuo donisque pudicamsollicitare fidem. Favet huic Aurora timoriinmutatque meam (videor sensisse) figuram.Palladias ineo non cognoscendus Athenasingrediorque domum. Culpa domus ipsa carebatcastaque signa dabat dominoque erat anxia rapto:vix aditus per mille dolos ad Erechthida factus.Ut vidi, obstipui meditataque paene reliquitemptamenta fide. Male me, quin vera faterer,continui, male, quin, ut oportuit, oscula ferrem.Tristis erat (sed nulla tamen formosior illaesse potest tristi) desiderioque calebatconiugis abrepti. Tu conlige, qualis in illa,Phoce, decor fuerit, quam sic dolor ipse decebat.Quid referam, quotiens temptamina nostra pudicireppulerint mores, quotiens “ego” dixerit “uniservor; ubicumque est, uni mea gaudia servo!”Cui non ista fide satis experientia sanomagna foret? Non sum contentus et in mea pugnovulnera, dum census dare me pro nocte loquendomuneraque augendo tandem dubitare coegi.Exclamo: “Male (fictor adest !), male fictus adulterverus eram coniunx! me, perfida, teste teneris!”Illa nihil. Tacito tantummodo victa pudoreinsidiosa malo cum coniuge limina fugit;offensaque mei genus omne perosa virorummontibus errabat, studiis operata Dianae.Tum mihi deserto violentior ignis ad ossapervenit. Orabam veniam et peccasse fatebaret potuisse datis simili succumbere culpaeme quoque muneribus, si munera tanta darentur.Haec mihi confesso, laesum prius ulta pudorem,redditur et dulces concorditer exigit annos.Dat mihi praeterea, tamquam se parva dedissetdona, canem munus, quem cum sua traderet illiCynthia, “currendo superabit” dixerat “omnes.”Dat simul et iaculum, manibus quod (cernis) habemus.Muneris alterius quae sit fortuna, requiris?Accipe mirandum: novitate movebere facti.Carmina Laiades non intellecta priorumsolverat ingeniis, et praecipitata iacebatinmemor ambagum vates obscura suarum.scilicet alma Themis non talia liquit inulta.Protinus Aoniis inmittitur altera Thebispestis, et exitio multi pecorumque suoquerurigenae pavere feram. Vicina iuventusvenimus et latos indagine cinximus agros.Illa levi velox superabat retia saltusummaque transibat positarum lina plagarum.Copula detrahitur canibus: quos illa sequenteseffugit et celeri non segnior alite ludit.Poscor et ipse meum consensu Laelapa magno(muneris hoc nomen). Iamdudum vincula pugnatexuere ipse sibi colloque morantia tendit.Vix bene missus erat, nec iam poteramus, ubi esset,scire. Pedum calidus vestigia pulvis habebat,ipse oculis ereptus erat. Non ocior illohasta nec exutae contorto verbere glandes,nec Gortyniaco calamus levis exit ab arcu.Collis apex medii subiectis inminet arvis:tollor eo capioque novi spectacula cursus,quo modo deprendi, modo se subducere ab ipsovulnere visa fera est. Nec limite callida rectoin spatiumque fugit, sed decipit ora sequentiset redit in gyrum, ne sit suus impetus hosti.Inminet hic sequiturque parem similisque tenentinon tenet et vanos exercet in aera morsus.Ad iaculi vertebar opem. Quod dextera libratdum mea, dum digitos amentis addere tempto,lumina deflexi. Revocataque rursus eodemrettuleram: in medio (mirum) duo marmora campoadspicio: fugere hoc, illud captare putares.Scilicet invictos ambo certamine cursusesse deus voluit, siquis deus adfuit illis.”Hactenus, et tacuit. “Iaculo quod crimen in ipso est?”Phocus ait. Iaculi sic crimina reddidit ille:“Gaudia principium nostri sunt, Phoce, doloris:illa prius referam. Iuvat o meminisse beatitemporis, Aeacida, quo primos rite per annosconiuge eram felix, felix erat illa marito.Mutua cura duos et amor socialis habebat;nec Iovis illa meo thalamos praeferret amori,nec, me quae caperet, non si Venus ipsa veniret,ulla erat: aequales urebant pectora flammae.Sole fere radiis feriente cacumina primisvenatum in silvas iuvenaliter ire solebam.Nec mecum famuli nec equi nec naribus acresire canes, nec lina sequi nodosa solebant:tutus eram iaculo. Sed cum satiata ferinaedextera caedis erat, repetebam frigus et umbraset quae de gelidis exibat vallibus aura.Aura petebatur medio mihi lenis in aestu,auram exspectabam, requies erat illa labori.“Aura” (recordor enim) “venias” cantare solebam,“meque iuves intresque sinus, gratissima, nostros,utque facis, relevare velis, quibus urimur, aestus.”Forsitan addiderim (sic me mea fata trahebant)blanditias plures et “tu mihi magna voluptas,”dicere sim solitus, “tu me reficisque fovesque,tu facis, ut silvas, ut amem loca sola; meoquespiritus iste tuus semper captatur ab ore.”Vocibus ambiguis deceptam praebuit auremnescio quis, nomenque aurae tam saepe vocatumesse putat nymphae: nympham mihi credit amari.Criminis extemplo ficti temerarius indexProcrin adit linguaque refert audita susurra.Credula res amor est: subito conlapsa dolore,ut mihi narratur, cecidit; longoque refectatempore se miseram, se fati dixit iniqui,deque fide questa est; et crimine concita vanoquod nihil est, metuit, metuit sine corpore nomenet dolet infelix veluti de paelice vera.Saepe tamen dubitat speratque miserrima falliindicioque fidem negat et, nisi viderit ipsa,damnatura sui non est delicta mariti.Postera depulerant Aurorae lumina noctem:egredior silvamque peto, victorque per herbas“Aura veni” dixi, “nostroque medere labori.”Et subito gemitus inter mea verba videbarnescio quos audisse: “veni” tamen “optima!” dicensfronde levem rursus strepitum faciente caducasum ratus esse feram telumque volatile misi.Procris erat; medioque tenens in pectore vulnus“ei mihi” conclamat. Vox est ubi cognita fidaeconiugis, ad vocem praeceps amensque cucurri.Semianimem et sparsas foedantem sanguine vesteset sua (me miserum!) de vulnere dona trahenteminvenio, corpusque meo mihi carius ulnismollibus attollo scissaque a pectore vestevulnera saeva ligo conorque inhibere cruorem,neu me morte sua sceleratum deserat, oro.Viribus illa carens et iam moribunda coegithaec se pauca loqui: “Per nostri foedera lectiperque deos supplex oro superosque meosque,per siquid merui de te bene perque manentemnunc quoque, cum pereo, causam mihi mortis, amorem,ne thalamis Auram patiare innubere nostris.”Dixit, et errorem tum denique nominis esseet sensi et docui. Sed quid docuisse iuvabat?Labitur, et parvae fugiunt cum sanguine vires.Dumque aliquid spectare potest, me spectat et in meinfelicem animam nostroque exhalat in ore;sed vultu meliore mori secura videtur.”Flentibus haec lacrimans heros memorabat: et ecceAeacus ingreditur duplici cum prole novoquemilite, quem Cephalus cum fortibus accipit armis.