Iam nitidum retegente diem noctisque fugantetempora Lucifero cadit eurus, et umida surguntnubila: dant placidi cursum redeuntibus austriAeacidis Cephaloque, quibus feliciter actiante exspectatum portus tenuere petitos.Interea Minos Lelegeia litora vastatpraetemptatque sui vires Mavortis in urbeAlcathoi, quam Nisus habet, cui splendidus ostrointer honoratos medioque in vertice canoscrinis inhaerebat, magni fiducia regni.Sexta resurgebant orientis cornua lunae,et pendebat adhuc belli fortuna: diuqueinter utrumque volat dubiis Victoria pennis.Regia turris erat vocalibus addita muris,in quibus auratam proles Letoia ferturdeposuisse lyram: saxo sonus eius inhaesit.Saepe illuc solita est ascendere filia Nisiet petere exiguo resonantia saxa lapillo,tum cum pax esset: bello quoque saepe solebatspectare ex illa rigidi certamina Martis.Iamque mora belli procerum quoque nomina noratarmaque equosque habitusque Cydonaeasque pharetras.Noverat ante alios faciem ducis Europaei,plus etiam, quam nosse sat est. Hac iudice Minos,seu caput abdiderat cristata casside pennis,in galea formosus erat; seu sumpserat aerefulgentem clipeum, clipeum sumpsisse decebat.Torserat adductis hastilia lenta lacertis:laudabat virgo iunctam cum viribus artem.Imposito calamo patulos sinuaverat arcus:sic Phoebum sumptis iurabat stare sagittis.Cum vero faciem dempto nudaverat aerepurpureusque albi stratis insignia pictisterga premebat equi spumantiaque ora regebat,vix sua, vix sanae virgo Niseia composmentis erat. Felix iaculum, quod tangeret ille,quaeque manu premeret, felicia frena vocabat.Impetus est illi, liceat modo, ferre per agmenvirgineos hostile gradus, est impetus illiturribus e summis in Gnosia mittere corpuscastra, vel aeratas hosti recludere portas,vel siquid Minos aliud velit. Utque sedebatcandida Dictaei spectans tentoria regis,“laeter,” ait “doleamne geri lacrimabile bellum,in dubio est. Doleo, quod Minos hostis amanti est:sed nisi bella forent, numquam mihi cognitus esset.Me tamen accepta poterat deponere bellumobside, me comitem, me pacis pignus haberet.Si quae te peperit, talis, pulcherrime rerum,qualis es ipsa fuit, merito deus arsit in illa.O ego ter felix, si pennis lapsa per aurasGnosiaci possem castris insistere regisfassaque me flammasque meas, qua dote, rogarem,vellet emi! tantum patrias ne posceret arces.Nam pereant potius sperata cubilia, quam simproditione potens! — Quamvis saepe utile vincivictoris placidi fecit clementia multis:iusta gerit certe pro nato bella peremptoet causaque valet causamque tenentibus armis,et, puto, vincemur. Quis enim manet exitus urbem,cum suus haec illi reserabit moenia Mavorset non noster amor? Melius sine caede moraqueimpensaque sui poterit superare cruoris.Non metuam certe, ne quis tua pectora, Minos,vulneret imprudens. Quis enim tam durus, ut in tedirigere inmitem non inscius audeat hastam?Coepta placent, et stat sententia tradere mecumdotalem patriam finemque imponere bello.Verum velle parum est! Aditus custodia servatclaustraque portarum genitor tenet: hunc ego soluminfelix timeo, solus mea vota moratur.Di facerent, sine patre forem! — Sibi quisque profectoest deus: ignavis precibus Fortuna repugnat.Altera iamdudum succensa cupidine tantoperdere gauderet quodcumque obstaret amori.Et cur ulla foret me fortior? Ire per igneset gladios ausim. Nec in hoc tamen ignibus ullisaut gladiis opus est: opus est mihi crine paterno.Illa mihi est auro pretiosior, illa beatampurpura me votique mei factura potentem.”Talia dicenti curarum maxima nutrixnox intervenit, tenebrisque audacia crevit.Prima quies aderat, qua curis fessa diurnispectora somnus habet: thalamos taciturna paternosintrat et (heu facinus!) fatali nata parentemcrine suum spoliat praedaque potita nefandafert secum spolium celeris progressaque portaper medios hostes (meriti fiducia tanta est)pervenit ad regem. Quem sic adfata paventem est:“Suasit amor facinus. Proles ego regia NisiScylla tibi trado patriaeque meosque penates.Praemia nulla peto nisi te. Cape pignus amorispurpureum crinem, nec me nunc tradere crinem,sed patrium tibi crede caput.” Scelerataque dextramunera porrexit. Minos porrecta refugitturbatusque novi respondit imagine facti:“Di te summoveant, o nostri infamia saecli,orbe suo, tellusque tibi pontusque negetur.Certe ego non patiar Iovis incunabula, Creten,qui meus est orbis, tantum contingere monstrum.”Dixit, et ut leges captis iustissimus auctorhostibus imposuit, classis retinacula solviiussit et aeratas impelli remige puppes.Scylla freto postquam deductas nare carinasnec praestare ducem sceleris sibi praemia vidit,consumptis precibus violentam transit in iram,intendensque manus, passis furibunda capillis,“quo fugis” exclamat, “meritorum auctore relicta,o patriae praelate meae, praelate parenti?Quo fugis, inmitis? cuius victoria nostrumet scelus et meritum est. Nec te data munera, nec tenoster amor movit, nec quod spes omnis in unumte mea congesta est? Nam quo deserta revertar?In patriam? Superata iacet. Sed finge manere:proditione mea clausa est mihi. Patris ad ora?Quem tibi donavi! Cives odere merentem,finitimi exemplum metuunt: exponimur orbae,terrarum nobis ut Crete sola pateret.Hac quoque si prohibes et nos, ingrate, relinquis,non genetrix Europa tibi ea, sed inhospita Syrtis,Armeniae tigres austroque agitata Charybdis.Nec Iove tu natus, nec mater imagine tauriducta tua est (generis falsa est ea fabula !): veruset ferus et captus nullius amore iuvencae,qui te progenuit, taurus fuit. Exige poenas,Nise pater! gaudete malis, modo prodita, nostrismoenia! nam fateor, merui et sum digna perire.Sed tamen ex illis aliquis, quos impia laesi,me perimat. Cur, qui vicisti crimine nostro,insequeris crimen? Scelus hoc patriaeque patrique,officium tibi sit. Te vere coniuge digna est,quae torvum ligno decepit adultera taurumdiscordemque utero fetum tulit. Ecquid ad auresperveniunt mea dicta tuas? An inania ventiverba ferunt idemque tuas, ingrate, carinas?Iam iam Pasiphaen non est mirabile taurumpraeposuisse tibi: tu plus feritatis habebas.Me miseram! properare iubet, divulsaque remisunda sonat; mecumque simul mea terra recedit.Nil agis, o frustra meritorum oblite meorum:insequar invitum, puppimque amplexa recurvamper freta longa trahar.” Vix dixerat, insilit undisconsequiturque rates, faciente cupidine vires,Gnosiacaeque haeret comes invidiosa carinae.Quam pater ut vidit (nam iam pendebat in auraet modo factus erat fulvis haliaeetus alis),ibat, ut haerentem rostro laceraret adunco.Illa metu puppim dimisit, et aura cadentemsustinuisse levis, ne tangeret aequora, visa est.Pluma fuit: plumis in avem mutata vocaturciris, et a tonso est hoc nomen adepta capillo.Vota Iovi Minos taurorum corpora centumsolvit, ut egressus ratibus Curetida terramcontigit, spoliis decorata est regia fixis.Creverat opprobrium generis, foedumque patebatmatris adulterium monstri novitate biformis.Destinat hunc Minos thalamo removere pudoremmultiplicique domo caecisque includere tectis.Daedalus ingenio fabrae celeberrimus artisponit opus turbatque notas et lumina flexuducit in errorem variarum ambage viarum.Non secus ac liquidis Phrygius Maeandrus in undisludit et ambiguo lapsu refluitque fluitqueoccurrensque sibi venturas adspicit undas,et nunc ad fontes, nunc ad mare versus apertumincertas exercet aquas: ita Daedalus impletinnumeras errore vias. Vixque ipse revertiad limen potuit: tanta est fallacia tecti.Quo postquam geminam tauri iuvenisque figuramclausit, et Actaeo bis pastum sanguine monstrumtertia sors annis domuit repetita novenis,utque ope virginea nullis iterata priorumianua difficilis filo est inventa relecto,protinus Aegides rapta Minoide Diamvela dedit comitemque suam crudelis in illolitore destituit. Desertae et multa querentiamplexus et opem Liber tulit; utque perennisidere clara foret, sumptam de fronte coronaminmisit caelo. Tenues volat illa per aurasdumque volat, gemmae nitidos vertuntur in ignesconsistuntque loco specie remanente coronae,qui medius Nixique genu est anguemque tenentis.Daedalus interea Creten longumque perosusexsilium tactusque loci natalis amoreclausus erat pelago. “Terras licet” inquit “et undasobstruat: at caelum certe patet; ibimus illac.Omnia possideat, non possidet aera Minos.”Dixit et ignotas animum dimittit in artesnaturamque novat. Nam ponit in ordine pennas,a minima coeptas, longam breviore sequenti,ut clivo crevisse putes. Sic rustica quondamfistula disparibus paulatim surgit avenis.Tum lino medias et ceris adligat imas,atque ita compositas parvo curvamine flectit,ut veras imitetur aves. Puer Icarus unastabat et, ignarus sua se tractare pericla,ore renidenti modo, quas vaga moverat aura,captabat plumas, flavam modo pollice cerammollibat lusuque suo mirabile patrisimpediebat opus. Postquam manus ultima coeptoimposita est, geminas opifex libravit in alasipse suum corpus motaque pependit in aura.Instruit et natum “medio” que “ut limite curras,Icare,” ait “moneo, ne, si demissior ibis,unda gravet pennas, si celsior, ignis adurat.Inter utrumque vola. Nec te spectare Bootenaut Helicen iubeo strictumque Orionis ensem:me duce carpe viam.” Pariter praecepta volanditradit et ignotas umeris accommodat alas.Inter opus monitusque genae maduere seniles,et patriae tremuere manus. Dedit oscula natonon iterum repetenda suo, pennisque levatusante volat comitique timet, velut ales, ab altoquae teneram prolem produxit in aera nido,hortaturque sequi damnosasque erudit arteset movet ipse suas et nati respicit alas.Hos aliquis tremula dum captat harundine pisces,aut pastor baculo stivave innixus aratorvidit et obstipuit, quique aethera carpere possentcredidit esse deos. Et iam Iunonia laevaparte Samos (fuerant Delosque Parosque relictae),dextra Lebinthos erat fecundaque melle Calymne,cum puer audaci coepit gaudere volatudeseruitque ducem caelique cupidine tractusaltius egit iter. Rapidi vicinia solismollit odoratas, pennarum vincula, ceras.Tabuerant cerae: nudos quatit ille lacertos,remigioque carens non ullas percipit auras,oraque caerulea patrium clamantia nomenexcipiuntur aqua: quae nomen traxit ab illo.At pater infelix, nec iam pater, “Icare,” dixit,“Icare,” dixit “ubi es? qua te regione requiram?”“Icare” dicebat: pennas adspexit in undisdevovitque suas artes corpusque sepulcrocondidit, et tellus a nomine dicta sepulti.Hunc miseri tumulo ponentem corpora natigarrula limoso prospexit ab elice perdixet plausit pennis testataque gaudia cantu est:unica tunc volucris nec visa prioribus annis,factaque nuper avis, longum tibi, Daedale, crimen.Namque huic tradiderat, fatorum ignara, docendamprogeniem germana suam, natalibus actisbis puerum senis, animi ad praecepta capacis.Ille etiam medio spinas in pisce notatastraxit in exemplum ferroque incidit acutoperpetuos dentes et serrae repperit usum.Primus et ex uno duo ferrea bracchia nodovinxit, ut aequali spatio distantibus illisaltera pars staret, pars altera duceret orbem.Daedalus invidit sacraque ex arce Minervaepraecipitem misit, lapsum mentitus. At illumquae favet ingeniis excepit Pallas avemquereddidit et medio velavit in aere pennis.Sed vigor ingenii quondam velocis in alasinque pedes abiit: nomen quod et ante remansit.Non tamen haec alte volucris sua corpora tollit,nec facit in ramis altoque cacumine nidos:propter humum volitat ponitque in saepibus ovaantiquique memor metuit sublimia casus.Iamque fatigatum tellus Aetnaea tenebatDaedalon, et sumptis pro supplice Cocalus armismitis habebatur, iam lamentabile Athenaependere desierant Thesea laude tributum.Templa coronantur, bellatricemque Minervamcum Iove disque vocant aliis, quos sanguine votomuneribusque datis et acerris turis honorant.Sparserat Argolicas nomen vaga fama per urbesTheseos, et populi, quos dives Achaia cepit,huius opem magnis imploravere periclis.Huius opem Calydon, quamvis Meleagron haberet,sollicita supplex petiit prece. Causa petendisus erat, infestae famulus vindexque Dianae.Oenea namque ferunt pleni successibus anniprimitias frugum Cereri, sua vina Lyaeo,Palladios flavae latices libasse Minervae.Coeptus ab agricolis superos pervenit ad omnesambitiosus honor; solas sine ture relictaspraeteritae cessasse ferunt Latoidos aras.Tangit et ira deos. “At non impune feremus,quaeque inhonoratae, non et dicemur inultae”inquit, et Oeneos ultorem spreta per agrosmisit aprum, quanto maiores herbida taurosnon habet Epiros, sed habent Sicula arva minores.Sanguine et igne micant oculi, riget horrida cervix,et sactae similes rigidis hastilibus horrentstantque velut vallum, velut alta hastilia saetaefervida cum rauco latos stridore per armosspuma fluit, dentes aequantur dentibus Indis,fulmen ab ore venit, frondes adflatibus ardent.Is modo crescentes segetes proculcat in herba,nunc matura metit fleturi vota coloniet Cererem in spicis intercipit. Area frustraet frustra exspectant promissas horrea messes.Sternuntur gravidi longo cum palmite fetusbacaque cum ramis semper frondentis olivae.Saevit et in pecudes: non has pastorve canisve,non armenta truces possunt defendere tauri.Diffugiunt populi nec se nisi moenibus urbisesse putant tutos, donec Meleagros et unalecta manus iuvenum coiere cupidine laudis:Tyndaridae gemini, spectatus caestibus alter,alter equo, primaeque ratis molitor Iason,et cum Pirithoo, felix concordia, Theseus;et duo Thestiadae prolesque Aphareia, Lynceuset velox Idas, et iam non femina CaeneusLeucippusque ferox iaculoque insignis AcastusHippothousque Dryasque et cretus Amyntore Phoenix,Actoridaeque pares et missus ab Elide Phyleus.Nec Telamon aberat magnique creator Achilliscumque Pheretiade et Hyanteo Iolaoimpiger Eurytion, et cursu invictus Echion,Naryciusque Lelex Panopeusque Hyleusque feroxqueHippasus et primis etiamnum Nestor in annis,et quos Hippocoon antiquis misit Amyclis,Penelopaeque socer cum Parrhasio Ancaeo,Ampycidesque sagax et adhuc a coniuge tutusOeclides, nemorisque decus Tegeaea Lycaei.Rasilis huic summam mordebat fibula vestem,crinis erat simplex, nodum conlectus in unum.Ex umero pendens resonabat eburnea laevotelorum custos, arcum quoque laeva tenebat.Talis erat cultu; facies, quam dicere verevirgineam in puero, puerilem in virgine possis.Hanc pariter vidit, pariter Calydonius herosoptavit renuente deo flammasque latenteshausit et “o felix, siquem dignabitur” inquit“ista virum.” Nec plura sinit tempusque pudorquedicere: maius opus magni certaminis urget.Silva frequens trabibus, quam nulla ceciderat aetas,incipit a plano devexaque prospicit arva.Quo postquam venere viri, pars retia tendunt,vincula pars adimunt canibus, pars pressa sequuntursigna pedum cupiuntque suum reperire periclum.Concava vallis erat, quo se demittere riviadsuerant pluvialis aquae: tenet ima lacunaelenta salix ulvaeque leves iuncique palustresviminaque et longa parvae sub harundine cannae.Hinc aper excitus medios violentus in hostesfertur, ut excussis elisi nubibus ignes.Sternitur incursu nemus et propulsa fragoremsilva dat. Exclamant iuvenes praetentaque fortitela tenent dextra lato vibrantia ferro.Ille ruit spargitque canes, ut quisque furentiobstat, et obliquo latrantes dissipat ictu.Cuspis Echionio primum contorta lacertovana fuit truncoque dedit leve vulnus acerno.Proxima, si nimiis mittentis viribus usanon foret, in tergo visa est haesura petito:longius it. Auctor teli Pagasaeus Iason.“Phoebe,” ait Ampycides “si te coluique coloque,da mihi quod petitur certo contingere telo!”Qua potuit, precibus deus adnuit: ictus ab illo est,sed sine vulnere, aper; ferrum Diana volantiabstulerat iaculo: lignum sine acumine venit.Ira feri mota est, nec fulmine lenius arsit:emicat ex oculis, spirat quoque pectore flamma.Utque volat moles adducto concita nervo,cum petit aut muros aut plenas milite turres,in iuvenes certo sic impete vulnificus susfertur et Hippalmon Pelagonaque, dextra tuentescornua, prosternit; socii rapuere iacentes.At non letiferos effugit Enaesimus ictus,Hippocoonte satus: trepidantem et terga parantemvertere succiso liquerunt poplite nervi.Forsitan et Pylius citra Troiana perissettempora: sed sumpto posita conamine ab hastaarboris insiluit, quae stabat proxima, ramisdespexitque, loco tutus, quem fugerat hostem.Dentibus ille ferox in querno stipite tritisinminet exitio fidensque recentibus armisEurytidae magni rostro femur hausit adunco.At gemini, nondum caelestia sidera, fratres,ambo conspicui, nive candidioribus ambovectabantur equis, ambo vibrata per aurashastarum tremulo quatiebant spicula motu.Vulnera fecissent, nisi saetiger inter opacasnec iaculis isset nec equo loca pervia silvas.Persequitur Telamon studioque incautus eundipronus ab arborea cecidit radice retentus.Dum levat hunc Peleus, celerem Tegeaea sagittamimposuit nervo sinuatoque expulit arcu.Fixa sub aure feri summum destrinxit harundocorpus et exiguo rubefecit sanguine saetas.Nec tamen illa sui successu laetior ictus,quam Meleagros erat. Primus vidisse putaturet primus sociis visum ostendisse cruoremet “meritum” dixisse “feres virtutis honorem.”Erubuere viri seque exhortantur et adduntcum clamore animos iaciuntque sine ordine tela:turba nocet iactis et, quos petit, impedit ictus.Ecce furens contra sua fata bipennifer Arcas“discite, femineis quid tela virilia praestent,o iuvenes, operique meo concedite!” dixit.“Ipsa suis licet hunc Latonia protegat armis,invita tamen hunc perimet mea dextra Diana.”Talia magniloquo tumidus memoraverat oreancipitemque manu tollens utraque securiminstiterat digitis, primos suspensus in artus.Occupat audentem, quaque est via proxima leto,summa ferus geminos direxit ad inguina dentes.Concidit Ancaeus glomerataque sanguine multoviscera lapsa fluunt: madefacta est terra cruore.Ibat in adversum proles Ixionis hostemPirithous valida quatiens venabula dextra.Cui “procul” Aegides “o me mihi carior” inquit“pars animae consiste meae! licet eminus essefortibus: Ancaeo nocuit temeraria virtus.”Dixit et aerata torsit grave cuspide cornum.Quo bene librato votique potente futuro,obstitit abscisa frondosus ab arbore ramus.Misit et Aesonides iaculum: quod casus ab illovertit in inmeriti fatum latrantis et interilia coniectum tellure per ilia fixum est.At manus Oenidae variat, missisque duabushasta prior terra, medio stetit altera tergo.Nec mora, dum saevit, dum corpora versat in orbemstridentemque novo spumam cum sanguine fundit,vulneris auctor adest hostemque inritat ad iramsplendidaque adversos venabula condit in armos.Gaudia testantur socii clamore secundovictricemque petunt dextrae coniungere dextraminmanemque ferum multa tellure iacentemmirantes spectant, neque adhuc contingere tutumesse putant; sed tela tamen sua quisque cruentat.Ipse pede imposito caput exitiabile pressitatque ita “sume mei spolium, Nonacria, iuris,”dixit “et in partem veniat mea gloria tecum.”Protinus exuvias rigidis horrentia saetisterga dat et magnis insignia dentibus ora.Illi laetitiae est cum munere muneris auctor:invidere alii, totoque erat agmine murmur.E quibus ingenti tendentes bracchia voce“pone age nec titulos intercipe, femina, nostros,”Thestiadae clamant “nec te fiducia formaedecipiat, ne sit longe tibi captus amoreauctor” et huic adimunt munus, ius muneris illi.Non tulit et tumida frendens Mavortius ira“discite, raptores alieni” dixit “honoris,facta minis quantum distent,” hausitque nefandopectora Plexippi nil tale timentia ferro.Toxea, quid faciat, dubium pariterque volentemulcisci fratrem fraternaque fata timentemhaud patitur dubitare diu calidumque prioricaede recalfecit consorti sanguine telum.Dona deum templis nato victore ferebat,cum videt exstinctos fratres Althaea referri.Quae plangore dato maestis clamoribus urbemimplet et auratis mutavit vestibus atras.At simul est auctor necis editus, excidit omnisluctus et a lacrimis in poenae versus amorem est.Stipes erat, quem, cum partus enixa iaceretThestias, in flammam triplices posuere sorores;staminaque impresso fatalia pollice nentes“tempora” dixerunt “eadem lignoque tibique,o modo nate, damus.” Quo postquam carmine dictoexcessere deae, flagrantem mater ab igneeripuit ramum sparsitque liquentibus undis.Ille diu fuerat penetralibus abditus imisservatusque tuos, iuvenis, servaverat annos.Protulit hunc genetrix taedasque et fragmina poniimperat et positis inimicos admovet ignes.Tum conata quater flammis imponere ramum,coepta quater tenuit. Pugnant materque sororque,et diversa trahunt unum duo nomina pectus.Saepe metu sceleris pallebant ora futuri,saepe suum fervens oculis dabat ira ruborem.Et modo nescio quid similis crudele minantivultus erat, modo quem misereri credere posses.Cumque ferus lacrimas animi siccaverat ardor,inveniebantur lacrimae tamen. Utque carina,quam ventus ventoque rapit contrarius aestus,vim geminam sentit paretque incerta duobus:Thestias haud aliter dubiis adfectibus erratinque vices ponit positamque resuscitat iram.Incipit esse tamen melior germana parente,et consanguineas ut sanguine leniat umbras,impietate pia est. Nam postquam pestifer ignisconvaluit, “rogus iste cremet mea viscera” dixit.Utque manu dira lignum fatale tenebat,ante sepulcrales infelix adstitit aras“poenarum” que “deae triplices, furialibus,” inquit,“Eumenides, sacris vultus advertite vestros.Ulciscor facioque nefas: mors morte pianda est,in scelus addendum scelus est, in funera funus.Per coacervatos pereat domus impia luctus.An felix Oeneus nato victore fruetur,Thestius orbus erit? Melius lugebitis ambo.Vos modo, fraterni manes animaeque recentes,officium sentite meum magnoque paratasaccipite inferias, uteri mala pignera nostri! —Ei mihi! quo rapior? Fratres, ignoscite matri.Deficiunt ad coepta manus. Meruisse fatemurillum, cur pereat: mortis mihi displicet auctor. —Ergo impune feret, vivusque et victor et ipsosuccessu tumidus regnum Calydonis habebit:vos cinis exiguus gelidaeque iacebitis umbrae?Haud equidem patiar. Pereat sceleratus et illespemque patris regnumque trahat patriaeque ruinam.Mens ubi materna est? Ubi sunt pia iura parentumet quos sustinui bis mensum quinque labores?O utinam primis arsisses ignibus infans,idque ego passa forem! Vixisti munere nostro:nunc merito moriere tuo. Cape praemia factibisque datam, primum partu, mox stipite rapto,redde animam — vel me fraternis adde sepulcris!Et cupio et nequeo. Quid agam? modo vulnera fratrumante oculos mihi sunt et tantae caedis imago,nunc animum pietas maternaque nomina frangunt. —Me miseram! male vincetis, sed vincite, fratres:dummodo quae dedero vobis solacia vosqueipsa sequar.” Dixit, dextraque aversa trementifunereum torrem medios coniecit in ignes.Aut dedit aut visus gemitus est ipse dedissestipes, ut invitis correptus ab ignibus arsit.Inscius atque absens flamma Meleagros ab illauritur et caecis torreri viscera sentitignibus ac magnos superat virtute dolores.Quod tamen ignavo cadat et sine sanguine leto,maeret et Ancaei felicia vulnera dicitgrandaevumque patrem fratresque piasque sororescum gemitu sociamque tori vocat ore supremo,forsitan et matrem. Crescunt ignisque dolorquelanguescuntque iterum: simul est exstinctus uterque,inque leves abiit paulatim spiritus auraspaulatim cana prunam velante favilla.Alta iacet Calydon: lugent iuvenesque senesque,vulgusque proceresque gemunt, scissaeque capillosplanguntur matres Calydonides Eueninae.Pulvere canitiem genitor vultusque senilesfoedat humi fusus spatiosumque increpat aevum.Nam de matre manus diri sibi conscia factiexegit poenas acto per viscera ferro.Non mihi si centum deus ora sonantia linguisingeniumque capax totumque Helicona dedisset,tristia persequerer miserarum dicta sororum.Inmemores decoris liventia pectora tundunt,dumque manet corpus, corpus refoventque foventque,oscula dant ipsi, posito dant oscula lecto.Post cinerem cineres haustos ad pectora pressant,adfusaeque iacent tumulo signataque saxonomina complexae lacrimas in nomina fundunt.Quas Parthaoniae tandem Latonia cladeexsatiata domus praeter Gorgenque nurumquenobilis Alcmenae natis in corpore pennisadlevat et longas per bracchia porrigit alascorneaque ora facit versasque per aera mittit.Interea Theseus sociati parte laborisfunctus Erechtheas Tritonidos ibat ad arces.Clausit iter fecitque moras Achelous euntiimbre tumens. “Succede meis,” ait “inclite, tectis,Cecropida, nec te committe rapacibus undis:ferre trabes solidas obliquaque volvere magnomurmure saxa solent. Vidi contermina ripaecum gregibus stabula alta trahi: nec fortibus illicprofuit armentis, nec equis velocibus esse.Multa quoque hic torrens nivibus de monte solutiscorpora turbineo iuvenalia flumine mersit.Tutior est requies, solito dum flumina currantlimite, dum tenues capiat suus alveus undas.”Adnuit Aegides, “utar” que “Acheloe, domoqueconsilioque tuo” respondit; et usus utroque est.Pumice multicavo nec levibus atria tophisstructa subit: molli tellus erat umida musco,summa lacunabant alterno murice conchae.Iamque duas lucis partes Hyperione mensodiscubuere toris Theseus comitesque laborum:hac Ixionides, illa Troezenius herosparte Lelex, raris iam sparsus tempora canis,quosque alios parili fuerat dignatus honoreamnis Acarnanum, laetissimus hospite tanto.Protinus adpositas nudae vestigia nymphaeinstruxere epulis mensas dapibusque remotisin gemma posuere merum. Tum maximus heros,aequora prospiciens oculis subiecta, “quis” inquit“ille locus?” digitoque ostendit, “et insula nomenquod gerit illa, doce: quamquam non una videtur.”Amnis ad haec “non est” inquit “quod cernitis, unum:quinque iacent terrae: spatium discrimina fallit.Quoque minus spretae factum mirere Dianae,naides hae fuerant. Quae cum bis quinque iuvencosmactassent rurisque deos ad sacra vocassent,inmemores nostri festas duxere choreas.Intumui, quantusque feror, cum plurimus umquam,tantus eram, pariterque animis inmanis et undisa silvis silvas et ab arvis arva revellicumque loco nymphas, memores tum denique nostri,in freta provolvi. Fluctus nosterque marisquecontinuam diduxit humum partesque resolvitin totidem, mediis quot cernis Echinadas undis.Ut tamen ipse vides, procul en procul una recessitinsula, grata mihi; Perimelen navita dicit.Huic ego virgineum dilectae nomen ademi.Quod pater Hippodamas aegre tulit inque profundumpropulit e scopulo periturae corpora natae.Excepi nantemque ferens “o proxima mundiregna vagae” dixi “sortite, tridentifer, undae,
v. 597—608 in multis libris leguntur hi:
In quo desinimus, quo sacri currimus amnes
huc ades atque audi placidus, Neptune, precantem.
Huic ego, quam porto, nocui. Si mitis et aequus,
si pater Hippodamas, aut si minus impius esset,
debuit illius misereri, ignoscere nobis.
Sequuntur v. 601—602, post quos inveniuntur haec:
hunc quoque complectar.” Movit caput aequoreus rex
concussitque suis omnes adsensibus undas.
Extimuit nymphe, nabat tamen. Ipse natantis
pectora tangebam trepido salientia motu.
Dumque ea contrecto, totum durescere sensi
corpus et inducta condi praecordia terra.adfer opem mersaeque precor, feritate paternada, Neptune, locum; vel sit locus ipsa licebit.”Dum loquor, amplexa est artus nova terra natantes,et gravis increvit mutatis insula membris.Amnis ab his tacuit. Factum mirabile cunctosmoverat: inridet credentes, utque deorumspretor erat mentisque ferox, Ixione natus“ficta refers nimiumque putas Acheloe potentesesse deos” dixit, “si dant adimuntque figuras.”Obstipuere omnes nec talia dicta probarunt,ante omnesque Lelex, animo maturus et aevo,sic ait: “Inmensa est finemque potentia caelinon habet, et quidquid superi voluere, peractum est.Quoque minus dubites, tiliae contermina quercuscollibus est Phrygiis modico circumdata muro.Ipse locum vidi; nam me Pelopeia Pittheusmisit in arva, suo quondam regnata parenti.Haud procul hinc stagnum est, tellus habitabilis olim,nunc celebres mergis fulicisque palustribus undae.Iuppiter huc specie mortali cumque parentevenit Atlantiades positis caducifer alis.Mille domos adiere locum requiemque petentes,mille domos clausere serae. Tamen una recepit,parva quidem, stipulis et canna tecta palustri;sed pia Baucis anus parilique aetate Philemonilla sunt annis iuncti iuvenalibus, illaconsenuere casa paupertatemque fatendoeffecere levem nec iniqua mente ferendo.Nec refert, dominos illic famulosne requiras:tota domus duo sunt, idem parentque iubentque.Ergo ubi caelicolae parvos tetigere penatessubmissoque humiles intrarunt vertice postes,membra senex posito iussit relevare sedili,quo superiniecit textum rude sedula Baucis.Inque foco tepidum cinerem dimovit et ignessuscitat hesternos foliisque et cortice sicconutrit et ad flammas anima producit anili.Multifidasque faces ramaliaque arida tectodetulit et minuit parvoque admovit aeno.Quodque suus coniunx riguo conlegerat horto,truncat holus foliis; furca levat illa bicornisordida terga suis nigro pendentia tignoservatoque diu resecat de tergore partemexiguam sectamque domat ferventibus undis.Interea medias fallunt sermonibus horasPro v. 655 in multis libris leguntur hi versus:
sentirique moram prohibent. Erat alveus illic
fagineus, dura clavo suspensus ab ansa.
Is tepidis inpletur aquis artusque fovendos
accipit. In medio torus est de mollibus ulvis,
impositus lecto sq.concutiuntque torum de molli fluminis ulvaimpositum lecto sponda pedibusque salignis.Vestibus hunc velant, quas non nisi tempore festosternere consuerant: sed et haec vilisque vetusquevestis erat, lecto non indignanda saligno.Accubuere dei. Mensam succincta tremensqueponit anus, mensae sed erat pes tertius impar.Testa parem fecit. Quae postquam subdita clivumsustulit, aequatam mentae tersere virentes.Ponitur hic bicolor sincerae baca Minervaeconditaque in liquida corna autumnalia faeceintibaque et radix et lactis massa coactiovaque non acri leviter versata favilla,omnia fictilibus. Post haec caelatus eodemsistitur argento crater fabricataque fagopocula, qua cava sunt, flaventibus inlita ceris.Parva mora est, epulasque foci misere calentes,nec longae rursus referuntur vina senectaedantque locum mensis paulum seducta secundis.Hic nux, hic mixta est rugosis carica palmisprunaque et in patulis redolentia mala canistriset de purpureis conlectae vitibus uvae.Candidus in medio favus est. Super omnia vultusaccessere boni nec iners pauperque voluntas.Interea totiens haustum cratera replerisponte sua per seque vident succrescere vina:attoniti novitate pavent manibusque supinisconcipiunt Baucisque preces timidusque Philemonet veniam dapibus nullisque paratibus orant.Unicus anser erat, minimae custodia villae:quem dis hospitibus domini mactare parabant.Ille celer penna tardos aetate fatigateluditque diu tandemque est visus ad ipsosconfugisse deos. Superi vetuere necari“di” que “sumus, meritasque luet vicinia poenasimpia” dixerunt; “vobis inmunibus huiusesse mali dabitur. Modo vestra relinquite tectaac nostros comitate gradus et in ardua montisite simul.” Parent ambo baculisque levatinituntur longo vestigia ponere clivo.Tantum aberant summo, quantum semel ire sagittamissa potest: flexere oculos et mersa paludecetera prospiciunt, tantum sua tecta manere.Dumque ea mirantur, dum deflent fata suorum,illa vetus, dominis etiam casa parva duobusvertitur in templum: furcas subiere columnae,stramina flavescunt, aurataque tecta videnturcaelataeque fores adopertaque marmore tellus.Talia tum placido Saturnius edidit ore:“Dicite, iuste senex et femina coniuge iustodigna, quid optetis.” Cum Baucide pauca locutusiudicium superis aperit commune Philemon:“Esse sacerdotes delubraque vestra tueriposcimus; et quoniam concordes egimus annos,auferat hora duos eadem, ne coniugis umquambusta meae videam neu sim tumulandus ab illa.”Vota fides sequitur. Templi tutela fuere,donec vita data est. Annis aevoque solutiante gradus sacros cum starent forte lociquenarrarent casus, frondere Philemona Baucis,Baucida conspexit senior frondere PhilemonIamque super geminos crescente cacumine vultusmutua, dum licuit reddebant dicta “vale” que“o coniunx” dixere simul, simul abdita texitora frutex. Ostendit adhuc Thyneius illicincola de gemino vicinos corpore truncos.Haec mihi non vani (neque erat cur fallere vellent)narravere senes: equidem pendentia vidiserta super ramos, ponensque recentia dixi“cura deum di sint, et qui coluere colantur.””Desierat cunctosque et res et moverat auctor,Thesea praecipue. Quem facta audire volentemmira deum, innixus cubito Calydonius amnistalibus adloquitur: “Sunt, o fortissime, quorumforma semel mota est et in hoc renovamine mansit,sunt, quibus in plures ius est transire figuras,ut tibi, complexi terram maris incola, Proteu.Nam modo te iuvenem, modo te videre leonem;nunc violentus aper, nunc, quem tetigisse timerent,anguis eras, modo te faciebant cornua taurum.Saepe lapis poteras, arbor quoque saepe videri;interdum, faciem liquidarum imitatus aquarum,flumen eras, interdum undis contrarius ignis.Nec minus Autolyci coniunx, Erysichthone nata,iuris habet. Pater huius erat, qui numina divumsperneret et nullos aris adoleret odores.Ille etiam Cereale nemus violasse securidicitur et lucos ferro temerasse vetustos.Stabat in his ingens annoso robore quercus,una nemus; vittae mediam memoresque tabellaesertaque cingebant, voti argumenta potentis.Saepe sub hac dryades festas duxere choreas,saepe etiam manibus nexis ex ordine truncicircuiere modum, mensuraque roboris ulnasquinque ter implebat. Nec non et cetera tantumsilva sub hac, silva quantum fuit herba sub omni.Non tamen idcirco ferrum Triopeius illaabstinuit famulosque iubet succidere sacrumrobur; et ut iussos cunctari vidit, ab unoedidit haec rapta sceleratus verba securi:“Non dilecta deae solum, sed et ipsa licebitsit dea, iam tanget frondente cacumine terram.”Dixit, et obliquos dum telum librat in ictus,contremuit gemitumque dedit Deoia quercus:et pariter frondes, pariter pallescere glandescoepere ac longi pallorem ducere rami.Cuius ut in trunco fecit manus impia vulnus,haud aliter fluxit discusso cortice sanguis,quam solet, ante aras ingens ubi victima taurusconcidit, abrupta cruor e cervice profundi.Obstipuere omnes, aliquisque ex omnibus audetdeterrere nefas saevamque inhibere bipennem.Adspicit hunc “mentis” que “piae cape praemia!” dixitThessalus, inque virum convertit ab arbore ferrumdetruncatque caput repetitaque robora caedit,redditus et medio sonus est de robore talis:“Nympha sub hoc ego sum Cereri gratissima ligno,quae tibi factorum poenas instare tuorumvaticinor moriens, nostri solacia leti.”Persequitur scelus ille suum, labefactaque tandemictibus innumeris adductaque funibus arborcorruit et multam prostravit pondere silvam.Attonitae dryades damno nemorumque suoque,omnes germanae, Cererem cum vestibus atrismaerentes adeunt poenamque Erysichthonis orant.Adnuit his capitisque sui pulcherrima motuconcussit gravidis oneratos messibus agros.Moliturque genus poenae miserabile, si nonille suis esset nulli miserabilis actis,pestifera lacerare Fame. Quae quatenus ipsinon adeunda deae est (neque enim Cereremque Famemquefata coire sinunt), montani numinis unamtalibus agrestem compellat oreada dictis:“Est locus extremis Scythiae glacialis in oris,triste solum, sterilis, sine fruge, sine arbore tellus;Frigus iners illic habitant Pallorque Tremorqueet ieiuna Fames. Ea se in praecordia condatsacrilegi scelerata iube; nec copia rerumvincat eam, superetque meas certamine vires.Neve viae spatium te terreat, accipe currus,accipe quos frenis alte moderere dracones.”Et dedit. Illa dato subvecta per aera currudevenit in Scythiam rigidique cacumine montis(Caucason appellant) serpentum colla levavitquaesitamque Famem lapidoso vidit in agrounguibus et raras vellentem dentibus herbas.Hirtus erat crinis, cava lumina, pallor in ore,labra incana situ, scabrae rubigine fauces,dura cutis, per quam spectari viscera possent;ossa sub incurvis exstabant arida lumbis,ventris erat pro ventre locus, pendere putarespectus et a spinae tantummodo crate teneri.Auxerat articulos macies, genuumque tumebatorbis, et inmodico prodibant tubere tali.Hanc procul ut vidit (neque enim est accedere iuxtaausa), refert mandata deae: paulumque morata,quamquam aberat longe, quamquam modo venerat illuc,visa tamen sensisse famem retroque draconesegit in Haemoniam, versis sublimis habenis.Dicta Fames Cereris, quamvis contraria semperillius est operi, peragit. Perque aera ventoad iussam delata domum est et protinus intratsacrilegi thalamos altoque sopore solutum(noctis enim tempus) geminis amplectitur ulnis:seque viro inspirat faucesque et pectus et oraadflat et in vacuis spargit ieiunia venis.Functaque mandato fecundum deserit orbeminque domos inopes adsueta revertitur antra.Lenis adhuc somnus placidis Erysichthona pennismulcebat: petit ille dapes sub imagine somnioraque vana movet dentemque in dente fatigatexercetque cibo delusum guttur inaniproque epulis tenues nequiquam devorat auras.Ut vero est expulsa quies, furit ardor edendiperque avidas fauces incensaque viscera regnat.Nec mora, quod pontus, quod terra, quod educat aer,poscit et adpositis queritur ieiunia mensisinque epulis epulas quaerit; quodque urbibus essequodque satis poterat populo, non sufficit uni,plusque cupit, quo plura suam demittit in alvum.Utque fretum recipit de tota flumina terranec satiatur aquis peregrinosque ebibit amnes,utque rapax ignis non umquam alimenta recusatinnumerasque faces cremat et, quo copia maiorest data, plura petit turbaque voracior ipsa est:sic epulas omnes Erysichthonis ora profaniaccipiunt poscuntque simul. Cibus omnis in illocausa cibi est, semperque locus fit inanis edendo.Iamque fame patrias altaque voragine ventrisattenuarat opes, sed inattenuata manebattum quoque dira fames, implacataeque vigebatflamma gulae. Tandem, demisso in viscera censu,filia restabat, non illo digna parente.Hanc quoque vendit inops. Dominum generosa recusatet vicina suas tendens super aequora palmas“eripe me domino; qui raptae praemia nobisvirginitatis habes” ait. Haec Neptunus habebat.Qui prece non spreta, quamvis modo visa sequentiesset ero, formamque novat vultumque virileminduit et cultus piscem capientibus aptos.Hanc dominus spectans “o qui pendentia parvoaera cibo celas, moderator harundinis,” inquit“sic mare compositum, sic sit tibi piscis in undacredulus et nullos, nisi fixus, sentiat hamos:quae modo cum vili turbatis veste capillislitore in hoc steterat (nam stantem in litore vidi),dic ubi sit: neque enim vestigia longius exstant.”Illa dei munus bene cedere sensit et a sese quaeri gaudens, his est resecuta rogantem:“Quisquis es, ignoscas; in nullam lumina partemgurgite ab hoc flexi studioque operatus inhaesi.Quoque minus dubites, sic has deus aequoris artesadiuvet, ut nemo iamdudum litore in isto,me tamen excepto, nec femina constitit ulla.”Credidit et verso dominus pede pressit harenamelususque abiit: illi sua reddita forma est.Ast ubi habere suam transformia corpora sensit, saepe pater dominis Triopeida tradit. At illanunc equa, nunc ales, modo bos, modo cervus abibatpraebebatque avido non iusta alimenta parenti.Vis tamen illa mali postquam consumpserat omnemmateriam dederatque gravi nova pabula morbo,ipse suos artus lacero divellere morsucoepit et infelix minuendo corpus alebat.Quid moror externis? Etiam mihi nempe novandi estcorporis, o iuvenis, numero finita potestas.Nam modo qui nunc sum videor, modo flector in anguem,armenti modo dux vires in cornua sumo, —cornua, dum potui! nunc pars caret altera telofrontis, ut ipse vides.” Gemitus sunt verba secuti.