Hic quoque mensis habet dubias in nomine causas, quae placeant, positis omnibus ipse leges. facta canam; sed erunt qui me finxisse loquantur nullaque mortali numina visa putent. est deus in nobis; agitante calescimus illo:impetus hic sacrae semina mentis habet,fas mihi praecipue voltus vidisse deorum,vel quia sum vates, vel quia sacra cano.est nemus arboribus densum, secretus ab omni voce locus, si non obstreperetur aquis,hic ego quaerebam, coepti quae mensis origoesset, et in cura nominis huius eram.ecce deas vidi, non quas praeceptor arandividerat, Ascraeas cum sequeretur oves, nec quas Priamides in aquosae vallibus Idaecontulit: ex illis sed tamen una fuit.ex illis fuit una, sui germana mariti;haec erat (agnovi) quae stat in arce Iovis,horrueram tacitoque animum pallore fatebar; tum dea, quos fecit, sustulit ipsa metus,namque ait ‘o vates, Romani conditor anni,ause per exiguos magna referre modos,ius tibi fecisti numen caeleste videndi,cum placuit numeris condere festa tuis. ne tamen ignores volgique errore traharis,Iunius a nostro nomine nomen habet,est aliquid nupsisse Iovi, Iovis esse sororem:fratre magis, dubito, glorier, anne viro.si genus aspicitur, Saturnum prima parentem feci, Saturni sors ego prima fui.a patre dicta meo quondam Saturnia Roma est:haec illi a caelo proxima terra fuit.si torus in pretio est, dicor matrona Tonantis,iunctaque Tarpeio sunt mea templa Iovi. an potuit Maio paelex dare nomina mensi,hic honor in nobis invidiosus erit?cur igitur regina vocor princepsque dearum?aurea cur dextrae sceptra dedere meae?an facient mensem luces, Lucinaque ab illis dicar et a nullo nomina mense traham?tum me paeniteat posuisse fideliter irasin genus Electrae Dardaniamque domum,causa duplex irae: rapto Ganymede dolebam,forma quoque Idaeo iudice victa mea est. paeniteat, quod non foveo Carthaginis arces,cum mea sint illo currus et arma loco:paeniteat Sparten Argosque measque Mycenaset veterem Latio supposuisse Samon:adde senem Tatium Iunonicolasque Faliscos, quos ego Romanis succubuisse tuli.sed neque paeniteat, nec gens milli carior ulla est:hic colar, hic teneam cum Iove templa meo.ipse mihi Mavors commendo moenia dixithaec tibi. tu pollens urbe nepotis eris, dicta fides sequitur: centum celebramur in aris,nec levior quovis est mihi mensis honor.nec tamen hunc nobis tantummodo praestat honoremRoma: suburbani dant mihi munus idem.inspice, quos habeat nemoralis Aricia fastos et populus Laurens Lanuviumque meum;est illic mensis Iunonius, inspice Tiburet Praenestinae moenia sacra deae;Iunonale leges tempus, nec Romulus illascondidit: at nostri Roma nepotis erat.’ finierat Iuno. respeximus: Herculis uxorstabat, et in voltu signa vigoris erant.‘non ego, si toto mater me cedere caeloiusserit, invita matre morabor’ ait.‘nunc quoque non luctor de nomine temporis huius: blandior et partes paene rogantis agoremque mei iuris malim tenuisse precando,et faveas causae forsitan ipse meae.aurea possedit socio Capitolia templomater et, ut debet, cum Iove summa tenet. at decus omne mihi contingit origine mensis:unicus est, de quo sollicitamur, honor,quid grave, si titulum mensis, Romane, dedistiHerculis uxori, posteritasque memor?haec quoque terra aliquid debet mihi nomine magni coniugis; huc captas appulit ille boves,hic male defensus flammis et dote paternaCacus Aventinam sanguine tinxit humum,ad propiora vocor. populum digessit ab annisRomulus, in partes distribuitque duas: haec dare consilium, pugnare paratior illa est;haec aetas bellum suadet, at illa gerit,sic statuit mensesque nota secrevit eadem:Iunius est iuvenum; qui fuit ante, senum.’dixit, et in litem studio certaminis issent, atque ira pietas dissimulata foret:venit Apollinea longas Concordia lauronexa comas, placidi numen opusque ducis,haec ubi narravit Tatium fortemque Quirinumbinaque cum populis regna coisse suis et lare communi soceros generosque receptos,his nomen iunctis Iunius inquit habet. dicta triplex causa est. at vos ignoscite, divae:res est arbitrio non dirimenda meo.ite pares a me. perierunt iudice formae Pergama: plus laedunt, quam iuvat una, duae. 1. ~~HK . IVN.~~ N Prima dies tibi, Carna, datur, dea cardinis haec est:numine clausa aperit, claudit aperta suo.unde datas habeat vires, obscurior aevofama, sed e nostro carmine certus eris. adiacet antiquus Tiberino lucus Helerni:pontifices illuc nunc quoque sacra ferunt.inda sata est nymphe (Cranen 1 dixere priores)nequiquam multis saepe petita procis.rura sequi iaculisque feras agitare solebat nodosasque cava tendere valle plagas.non habuit pharetram, Phoebi tamen esse sororemcredebant; nec erat, Phoebe, pudenda tibi.huic aliquis iuvenum dixisset amantia verba,reddebat tales protinus illa sonos: ‘haec loca lucis habent nimis et cum luce pudoris:si secreta magis ducis in antra, sequor.’credulus ante ut iit, frutices haec nacta resistitet latet et nullo est invenienda modo.viderat hanc Ianus visaeque cupidine captus ad duram verbis mollibus usus erat.nympha iubet quaeri de more remotius antrumutque comes sequitur destituitque ducem,stulta! videt Ianus, quae post sua terga gerantur:nil agis, et latebras respicit ille tuas. nil agis, en! dixi: nam te sub rupe latentemoccupat amplexu speque potitus ait:‘ius pro concubitu nostro tibi cardinis esto:hoc pretium positae virginitatis habe.’sic fatus spinam, qua tristes pellere posset a foribus noxas (haec erat alba), dedit.sunt avidae volucres, non quae Phineia mensisguttura fraudabant, sed genus inde trahunt:grande caput, stantes oculi, rostra apta rapinis,canities pinnis, unguibus hamus inest. nocte volant puerosque petunt nutricis egenteset vitiant cunis corpora rapta suis.carpere dicuntur lactentia viscera rostriset plenum poto sanguine guttur habent,est illis strigibus nomen; sed nominis huius causa, quod horrendum stridere nocte solent,sive igitur nascuntur aves, seu carmine fiuntnaeniaque in volucres Marsa figurat anus,in thalamos venere Procae. Proca natus in illispraeda recens avium quinque diebus erat, pectoraque exsorbent avidis infantia linguis;at puer infelix vagit opemque petit.territa voce sui nutrix accurrit alumniet rigido sectas invenit ungue genas,quid faceret? color oris erat, qui frondibus olim esse solet seris, quas nova laesit hiems.pervenit ad Cranen et rem docet, illa ‘timorempone: tuus sospes’ dixit alumnus erit. venerat ad cunas: flebant materque paterque:sistite vos lacrimas, ipsa medebor ait. protinus arbutea postes ter in ordine tangitfronde, ter arbutea limina fronde notat;spargit aquis aditus (et aquae medicamen habebant)extaque de porca cruda bimenstre tenet;atque ita noctis aves, extis puerilibus inquit ‘parcite: pro parvo victima parva cadit.cor pro corde, precor, pro fibris sumite fibras.hanc animam vobis pro meliore damus.’sic ubi libavit, prosecta sub aethere ponit,quique adsint sacris, respicere illa vetat; virgaque Ianalis de spina ponitur alba,qua lumen thalamis parva fenestra dabat,post illud nec aves cunas violasse feruntur,et rediit puero, qui fuit ante, color,pinguia cur illis gustentur larda Kalendis, mixtaque cum calido sit faba farre, rogas?prisca dea est aliturque cibis, quibus ante solebat,nec petit ascitas luxuriosa dapes,piscis adhuc illi populo sine fraude natabat,ostreaque in conchis tuta fuere suis. nec Latium norat, quam praebet Ionia dives,nec quae Pygmaeo sanguine gaudet, avem;et praeter pennas nihil in pavone placebat,nec tellus captas miserat ante feras,sus erat in pretio, caesa sue festa colebant: terra fabas tantum duraque farra dabat.quae duo mixta simul sextis quicumque Kalendisederit, huic laedi viscera posse negant.arce quoque in summa Iunoni templa Monetaeex voto memorant facta, Camille, tuo: ante domus Manli fuerat, qui Gallica quondama Capitolino reppulit arma Iove.quam bene, di magni, pugna cecidisset in illa,defensor solii, Iuppiter alte, tui!vixit, ut occideret damnatus crimine regni: hunc illi titulum longa senecta dabat.lux eadem Marti festa est, quem prospicit extraappositum Tectae porta Capena viae.te quoque, Tempestas, meritam delubra fatemur,cum paene est Corsis obruta classis aquis. haec hominum monumenta patent, si quaeritis astratunc oritur magni praepes adunca Iovis. 2. AF Postera lux Hyadas, Taurinae cornua frontis,evocat, et multa terra madescit aqua. 3. BC Mane ubi bis fuerit Phoebusque iteraverit ortus factaque erit posito rore bis uda seges,hac sacrata die Tusco Bellona duellodicitur et Latio prospera semper adest.Appius est auctor, Pyrrho qui pace negatamultum animo vidit, lumine captus erat. prospicit a templo summum brevis area Circum,est ibi non parvae parva columna notae:hinc solet hasta manu belli praenuntia mitti,in regem et gentes cum placet arma capi. 4. CC Altera pars Circi Custode sub Hercule tuta est: quod deus Euboico carmine munus habet.muneris est tempus, qui Nonas Lucifer ante est:si titulum quaeris, Sulla probavit opus. 5. D NON Quaerebam, Nonas Sanco Fidione referrem,an tibi, Semo pater; tum mihi Sancus ait: ‘cuicumque ex istis dederis, ego munus habebo:nomina terna fero: sic voluere Cures.’hunc igitur veteres donarunt aede Sabiniinque Quirinali constituere iugo. 6. EN Est mihi (sitque, precor, nostris diuturnior annis) filia, qua felix sospite semper ero.hanc ego cum vellem genero dare, tempora taedisapta requirebam, quaeque cavenda forent:tum mihi post sacras monstratur Iunius Idusutilis et nuptis, utilis esse viris, primaque pars huius thalamis aliena reperta est;nam mihi sic coniunx sancta Dialis ait:‘donec ab Iliaca placidus purgamina Vestadetulerit flavis in mare Thybris aquis,non mihi dentosa crinem depectere buxo, non ungues ferro subsecuisse licet,non tetigisse virum, quamvis Iovis ille sacerdos,quamvis perpetua sit mihi lege datus.tu quoque ne propera, melius tua filia nubet,ignea cum pura Vesta nitebit humo.’ 7. FN Tertia post Nonas removere Lycaona Phoebefertur, et a tergo non habet Ursa metum,tunc ego me memini ludos in gramine Campiaspicere et dici, lubrice Thybri, tuos.festa dies illis, qui lina madentia ducunt, quique tegunt parvis aera recurva cibis, 8. GN MENTI — IN — CAPIT Mens quoque numen habet. Mentis delubra videmusvota metu belli, perfide Poene, tui.Poene rebellaras, et leto consulis omnesattoniti Mauras pertimuere manus. spem metus expulerat, cum Menti vota senatussuscipit, et melior protinus illa venit.aspicit instantes mediis sex lucibus Idusilla dies, qua sunt vota soluta deae. 9. H VEST FER — VESTAE Vesta, fave! tibi nunc operata resolvimus ora, ad tua si nobis sacra venire licet.in prece totus eram: caelestia numina sensi,laetaque purpurea luce refulsit humus,non equidem vidi (valeant mendacia vatum)te, dea, nec fueras aspicienda viro; sed quae nescieram, quorumque errore tenebar,cognita sunt nullo praecipiente mihi.dena quater memorant habuisse Parilia Romam,cum flammae custos aede recepta dea est,regis opus placidi, quo non metuentius ullum numinis ingenium terra Sabina tulit.quae nunc aere vides, stipula tum tecta videres,et paries lento vimine textus erat.hic locus exiguus, qui sustinet atria Vestae,tunc erat intonsi regia magna Numae. forma tamen templi, quae nunc manet, ante fuissedicitur, et formae causa probanda subest.Vesta eadem est et terra: subest vigil ignis utrique:significant sedem terra focusque suam.terra pilae similis nullo fulcimine nixa, ~~aere subiecto tam grave pendet onus.~~ ~~ipsa volubilitas libratum sustinet orbem,quique premat partes, angulus omnis abest,cumque sit in media rerum regione locataet tangat nullum plusve minusve latus,~~ ~~ni convexa foret, parti vicinior esset,nec medium terram mundus haberet onus.arte Syracosia suspensus in aere clausostat globus, immensi parva figura poli,~~et quantum a summis, tantum secessit ab imis terra; quod ut fiat, forma rotunda facit,par facies templi: nullus procurrit in illoangulus; a pluvio vindicat imbre tholus.cur sit virginibus, quaeris, dea culta ministris?inveniam causas hac quoque parte suas. ex Ope Iunonem memorant Cereremque creatassemine Saturni, tertia Vesta fuit;utraque nupserunt, ambae peperisse feruntur,de tribus impatiens restitit una viri.quid mirum, virgo si virgine laeta ministra admittit castas ad sua sacra manus?nec tu aliud Vestam quam vivam intellege flammam,nataque de flamma corpora nulla vides.iure igitur virgo est, quae semina nulla remittitnec capit et comites virginitatis amat. esse diu stultus Vestae simulacra putavi,mox didici curvo nulla subesse tholo:ignis inextinctus templo celatur in illo,effigiem nullam Vesta nec ignis habet,stat vi terra sua: vi stando Vesta vocatur, causaque par Grai nominis esse potest.at focus a flammis et quod fovet omnia, dictus;qui tamen in primis aedibus ante fuit.hinc quoque vestibulum dici reor: inde precandopraefamur Vestam, quae loca prima tenet. ante focos olim scamnis considere longismos erat et mensae credere adesse deos;nunc quoque, cum fiunt antiquae sacra Vacunae,ante Vacunales stantque sedentque focos,venit in hos annos aliquid de more vetusto: fert missos Vestae pura patella cibos,ecce coronatis panis dependet asellis,et velant scabras florida serta molas,sola prius furnis torrebant farra coloni (et Fornacali sunt sua sacra deae): suppositum cineri panem focus ipse parabat,strataque erat tepido tegula quassa solo.inde focum observat pistor dominamque focorum,et quae pumiceas versat asella molas,praeteream referamne tuum, rubicunde Priape, dedecus? est multi fabula parva loci.turrigera frontem Cybele redimita coronaconvocat aeternos ad sua festa deos.convocat et satyros et, rustica numina, nymphas;Silenus, quamvis nemo vocarat, adest. nec licet et longum est epulas narrare deorum:in multo nox est pervigilata mero.hi temere errabant in opacae vallibus Idae,pars iacet et molli gramine membra levat,hi ludunt, hos somnus habet, pars brachia nectit et viridem celeri ter pede pulsat humum.Vesta iacet placidamque capit secura quietem,sicut erat, positum caespite fulta caput,at ruber hortorum custos nymphasque deasquecaptat et errantes fertque refertque pedes. aspicit et Vestam: dubium, nymphamne putantan scient Vestam, scisse sed ipse negat.spem capit obscenam furtimque accedere temptatet fert suspensos corde micante gradus.forte senex, quo vectus erat, Silenus asellum liquerat ad ripas lene sonantis aquae.ibat, ut inciperet, longi deus Hellesponti,intempestivo cum rudit ille sono.territa voce gravi surgit dea; convolat omnisturba, per infestas effugit ille manus. Lampsacus hoc animal solita est mactare Priapo fata: asini flammis indicis exta damus.quem tu, diva, memor de pane monilibus ornas;cessat opus, vacuae conticuere molae.Nomine quam pretio celebratior arce Tonantis, dicam, Pistoris quid velit ara Iovis.cincta premebantur trucibus Capitolia Gallis:fecerat obsidio iam diuturna famem.Iuppiter ad solium superis regale vocatisincipe! ait Marti, protinus ille refert: ‘scilicet ignotum est, quae sit fortuna meorum,et dolor hic animi voce querentis eget.si tamen, ut referam breviter mala iuncta pudori,exigis: Alpino Roma sub hoste iacet.haec est, cui fuerat promissa potentia rerum. Iuppiter? hanc terris impositurus eras?iamque suburbanos Etruscaque contudit arma,spes erat in cursu: nunc lare pulsa suo est.vidimus ornatos aerata per atria pictaveste triumphales occubuisse senes: vidimus Iliacae transferri pignora Vestaesede: putant aliquos scilicet esse deos.at si respicerent, qua vos habitatis in arce,totque domos vestras obsidione premi,nil opis in cura scirent superesse deorum et data sollicita tura perire manu.atque utinam pugnae pateat locus! arma capessantet, si non poterunt exsuperare, cadant,nunc inopes victus ignavaque fata timentesmonte suo clausos barbara turba premit.’ tunc Venus et lituo pulcher trabeaque QuirinusVestaque pro Latio multa locuta suo est.publica respondit cura est pro moenibus istis, Iuppiter ‘et poenas Gallia victa dabit,tu modo, quae desunt fruges, superesse putentur effice, nec sedes desere, Vesta, tuas.quodcumque est solidae Cereris, cava machina frangat,mollitamque manu duret in igne focus.’iusserat, et fratris virgo Saturnia iussisannuit, et mediae tempora noctis erant, iam ducibus somnum dederat labor: increpat illosIuppiter et sacro, quid velit, ore docet:‘surgite et in medios de summis arcibus hostesmittite, quam minime tradere voltis, opem!’somnus abit, quaeruntque novis ambagibus acti, tradere quam nolint et iubeantur opem.esse Ceres visa est; iaciunt Cerealia dona,iacta super galeas scutaque longa sonant,posse fame vinci spes excidit, hoste repulsocandida Pistori ponitur ara Iovi. Forte revertebar festis Vestalibus illa,qua Nova Romano nunc via iuncta foro est.huc pede matronam vidi descendere nudo:obstipui tacitus sustinuique gradum,sensit anus vicina loci iussumque sedere alloquitur quatiens voce tremente caput:‘hoc, ubi nunc fora sunt, udae tenuere paludes;amne redundatis fossa madebat aquis.Curtius ille lacus, siccas qui sustinet aras,nunc solida est tellus, sed lacus ante fuit. qua Velabra solent in Circum ducere pompas,nil praeter salices cassaque canna fuit;saepe suburbanas rediens conviva per undascantat et ad nautas ebria verba iacit,nondum conveniens diversis iste figuris nomen ab averso ceperat amne deus.hic quoque lucus erat iuncis et harundine densuset pede velato non adeunda palus,stagna recesserunt et aquas sua ripa coercet,siccaque nunc tellus: mos tamen ille manet.’ reddiderat causam. valeas, anus optima! dixiquod superest aevi, molle sit omne, tui.Cetera iam pridem didici puerilibus annis,non tamen idcirco praetereunda mihi.moenia Dardanides nuper nova fecerat Ilus (Ilus adhuc Asiae dives habebat opes):creditur armiferae signum caeleste Minervaeurbis in Iliacae desiluisse iuga.cura videre fuit, vidi templumque locumque:hoc superest illic, Pallada Roma tenet. consulitur Smintheus lucoque obscurus opacohos non mentito reddidit ore sonos:‘aetheriam servate deam, servabitis urbem:imperium secum transferet illa loci.’servat et inclusam summa tenet Ilus in arce, curaque ad heredem Laomedonta redit,sub Priamo servata parum: sic ipsa volebat,ex quo iudicio forma revicta sua est.seu genus Adrasti, seu furtis aptus Ulixes, seu pius Aeneas eripuisset eam, auctor in incerto, res est Romana: tueturVesta, quod assiduo lumine cuncta videt,heu quantum timuere patres, quo tempore Vestaarsit et est tectis obruta paene suis!flagrabant sancti sceleratis ignibus ignes, mixtaque erat flammae flamma profana piae.attonitae flebant demisso crine ministrae:abstulerat vires corporis ipse timor,provolat in medium, et magna succurrite! vocenon est auxilium flere Metellus ait. ‘pignora virgineis fatalia tollite palmis:non ea sunt voto, sed rapienda manu.me miserum! dubitatis?’ ait. dubitare videbatet pavidas posito procubuisse genu.haurit aquas tollensque manus, ignoscite, dixit ‘sacra! vir intrabo non adeunda viro.si scelus est, in me commissi poena redundet:sit capitis damno Roma soluta mei.’dixit et inrupit, factum dea rapta probavitpontificisque sui munere tuta fuit. nunc bene lucetis sacrae sub Caesare flammae:ignis in Iliacis nunc erit usque focis,nullaque dicetur vittas temerasse sacerdoshoc duce nec viva defodietur humo.sic incesta perit, quia quam violavit, in illam conditur, et Tellus Vestaque numen idem.Tum sibi Callaico Brutus cognomen ab hostefecit et Hispanam sanguine tinxit humum,scilicet interdum miscentur tristia laetis,nec populum toto pectore festa iuvant: Crassus ad Euphraten aquilas natumque suosqueperdidit et leto est ultimus ipse datus.Parthe, quid exultas? dixit dea ‘signa remittes,quique necem Crassi vindicet, ultor erit.’ 10. AN At simul auritis violae demuntur asellis, et Cereris fruges aspera saxa terunt,navita puppe sedens Delphina videbimus, inquit ‘humida cum pulso nox erit orta die.’ 11. B MATR — N Iam, Phryx, a nupta quereris, Tithone, relinqui,et vigil Eois Lucifer exit aquis: ite, bonae matres (vestrum Matralia festum)flavaque Thebanae reddite liba deae.pontibus et magno iuncta est celeberrima Circoarea, quae posito de bove nomen habet:hac ibi luce ferunt Matutae sacra parenti sceptriferas Servi templa dedisse manus,quae dea sit, quare famulas a limine templiarceat (arcet enim) libaque tosta petat,Bacche, racemiferos hedera redimite capillos,si domus illa tua est, dirige vatis opus. arserat obsequio Semele Iovis: accipit Inote, puer, et summa sedula nutrit ope.intumuit Iuno, raptum quod paelice natumeducet: at sanguis ille sororis erat.hinc agitur furiis Athamas et imagine falsa, tuque cadis patria, parve Learche, manu.maesta Learcheas mater tumulaverat umbraset dederat miseris omnia iusta rogis.haec quoque, funestos ut erat laniata capillos,prosilit et cunis te, Melicerta, rapit. est spatio contracta brevi, freta bina repellitunaque pulsatur terra duabus aquis:huc venit insanis natum complexa lacertiset secum e celso mittit in alta iugo.excipit illaesos Panope centumque sorores, et placido lapsu per sua regna ferunt.nondum Leucothea, nondum puer ille Palaemonverticibus densi Thybridis ora tenent,lucus erat; dubium Semelae Stimulaene vocetur:Maenadas Ausonias incoluisse ferunt. quaerit ab his Ino, quae gens foret: Arcadas esseaudit et Evandrum sceptra tenere loci.dissimulata deam Latias Saturnia Bacchasinstimulat fictis insidiosa sonis:‘o nimium faciles, o toto pectore captae! non venit haec nostris hospes amica choris,fraude petit sacrique parat cognoscere ritum;quo possit poenas pendere, pignus habet.’vix bene desierat, complent ululatibus aurasThyades effusis per sua colla comis, iniciuntque manus puerumque revellere pugnant,quos ignorat adhuc, invocat illa deos:dique virique loci, miserae succurrite matri!clamor Aventini saxa propinqua ferit,appulerat ripae vaccas Oetaeus Hiberas: audit et ad vocem concitus urget iter.Herculis adventu, quae vim modo ferre parabant,turpia femineae terga dedere fugae.quid petis hinc (cognorat enim) ‘matertera Bacchi?an numen, quod me, te quoque vexat?’ ait. illa docet partim, partim praesentia naticontinet, et furiis in scelus isse pudet,rumor, ut est velox, agitatis pervolat alis,estque frequens, Ino, nomen in ore tuum.hospita Carmentis fidos intrasse penates diceris et longam deposuisse famem;liba sua properata manu Tegeaca sacerdostraditur in subito cocta dedisse foco.nunc quoque liba iuvant festis Matralibus illam:rustica sedulitas gratior arte fuit. nunc, ait ‘o vates, venientia fata resigna,qua licet, hospitiis hoc, precor, adde meis.’parva mora est, caelum vates ac numina sumitfitque sui toto pectore plena dei;vix illam subito posses cognoscere, tanto sanctior et tanto, quam modo, maior erat.laeta canam, gaude, defuncta laboribus Ino,dixit ‘et huic populo prospera semper ades.numen eris pelagi, natum quoque pontus habebit.in vestris aliud sumite nomen aquis: Leucothea Grais, Matuta vocabere nostris;in portus nato ius erit omne tuo,quem nos Portunum, sua lingua Palaemona dicet.ite, precor, nostris aequus uterque locis!’ annuerat, promissa fides, posuere labores, nomina mutarunt: hic deus, illa dea est.cur vetet ancillas accedere, quaeritis? odit,principiumque odii, si sinat illa, canam,una ministrarum solita est, Cadmei, tuarumsaepe sub amplexus coniugis ire tui. improbus hanc Athamas furtim dilexit; ab illacomperit agricolis semina tosta dari.ipsa quidem fecisse negat, sed fama recepit.hoc est, cur odio sit sibi serva manus,non tamen hanc pro stirpe sua pia mater adoret: ipsa parum felix visa fuisse parens,alterius prolem melius mandabitis illi:utilior Baccho quam fuit ipsa suis.hanc tibi, quo properas? memorant dixisse, Rutili,luce mea Marso consul ab hoste cades. exitus accessit verbis, numenque Tolenipurpureum mixtis sanguine fluxit aquis,proximus annus erat: Pallantide caesus eademDidius hostiles ingeminavit opes.Lux eadem, Fortuna, tua est auctorque locusque; sed superiniectis quis latet iste togis?Servius est, hoc constat enim, sed causa latendidiscrepat et dubium me quoque mentis habet,dum dea furtivos timide profitetur amores,caelestemque homini concubuisse pudet (arsit enim magno correpta cupidine regiscaecaque in hoc uno non fuit illa viro),nocte domum parva solita est intrare fenestra;unde Fenestellae nomina porta tenet,nunc pudet, et voltus velamine celat amatos, oraque sunt multa regia tecta toga.an magis est verum post Tulli funera plebemconfusam placidi morte fuisse ducis,nec modus ullus erat, crescebat imagine luctus,donec eum positis occuluere togis? tertia causa mihi spatio maiore canenda est,nos tamen adductos intus agemus equos.Tullia coniugio sceleris mercede paratohis solita est dictis extimulare virum:‘quid iuvat esse pares, te nostrae caede sororis meque tui fratris, si pia vita placet?vivere debuerant et vir meus et tua coniunx,si nullum ausuri maius eramus opus.et caput et regnum facio dictale parentis:si vir es, i, dictas exige dotis opes. regia res scelus est. socero cape regna necato,et nostras patrio sanguine tingue manus.’talibus instinctus solio privatus in altosederat: attonitum volgus ad arma ruit.hinc cruor et caedes, infirmaque vincitur aetas: sceptra gener socero rapta Superbus habet.ipse sub Esquiliis, ubi erat sua regia, caesusconcidit in dura sanguinulentus humo,filia carpento patrios initura penatesibat per medias alta feroxque vias. corpus ut aspexit, lacrimis auriga profusisrestitit, hunc tali corripit illa sono:‘vadis, an expectas pretium pietatis amarum?duc, inquam, invitas ipsa per ora rotas.’certa fides facti: dictus Sceleratus ab illa vicus, et aeterna res ea pressa nota.post tamen hoc ausa est templum, monumenta parentis,tangere: mira quidem, sed tamen acta loquar,signum erat in solio residens sub imagine Tulli;dicitur hoc oculis opposuisse manum, et vox audita est ‘voltus abscondite nostros,ne natae videant ora nefanda meae.’veste data tegitur, vetat hanc Fortuna moveriet sic e templo est ipsa locuta suo:‘ore revelato qua primum luce patebit Servius, haec positi prima pudoris erit.’parcite, matronae, vetitas attingere vestes:sollemni satis est voce movere preces,sitque caput semper Romano tectus amictu,qui rex in nostra septimus urbe fuit. arserat hoc templum, signo tamen ille pepercitignis: opem nato Mulciber ipse tulit,namque pater Tulli Volcanus, Ocresia materpraesignis facie Corniculana fuit.hanc secum Tanaquil sacris de more peractis iussit in ornatum fundere vina focum:hic inter cineres obsceni forma virilisaut fuit aut visa est, sed fuit illa magis,iussa foco captiva sedet: conceptus ab illaServius a caelo semina gentis habet. signa dedit genitor tunc cum caput igne coruscocontigit, inque comis flammeus arsit apex.Te quoque magnifica, Concordia, dedicat aedeLivia, quam caro praestitit ipsa viro.disce tamen, veniens aetas, ubi Livia nunc est porticus, immensae tecta fuisse domus;urbis opus domus una fuit, spatiumque tenebat,quo brevius muris oppida multa tenent,haec aequata solo est, nullo sub crimine regni,sed quia luxuria visa nocere sua, sustinuit tantas operum subvertere molestotque suas heres perdere Caesar opes,sic agitur censura et sic exempla parantur,cum iudex, alios quod monet, ipse facit. 12. CN 13. D EID — N Nulla nota est veniente die, quam dicere possis. Idibus Invicto sunt data templa Iovi.et iam Quinquatrus iubeor narrare minores.nunc ades o coeptis, flava Minerva, meis.‘cur vagus incedit tota tibicen in urbe?quid sibi personae, quid stola longa volunt?’ sic ego. sic posita Tritonia cuspide dixit: (possim utinam doctae verba referre deae!)‘temporibus veterum tibicinis usus avorummagnus et in magno semper honore fuit.cantabat fanis, cantabat tibia ludis, cantabat maestis tibia funeribus:dulcis erat mercede labor, tempusque secutum,quod subito gratae frangeret artis opus ...1adde quod aedilis, pompam qui funeris irent,artifices solos iusserat esse decem. exilio mutant urbem Tiburque recedunt.exilium quodam tempore Tibur erat!quaeritur in scaena cava tibia, quaeritur aris:ducit supremos naenia nulla toros,servierat quidam, quantolibet ordine dignus, Tibure, sed longo tempore liber erat.rure dapes parat ille suo turbamque canoramconvocat; ad festas convenit illa dapes.nox erat, et vinis oculique animique natabant,cum praecomposito nuntius ore venit, atque ita quid cessas convivia solvere? dixitauctor vindictae nam venit ecce tuae.’nec mora, convivae valido titubantia vinomembra movent: dubii stantque labantque pedes,at dominus 1 discedite ‘ait plaustroque morantes sustulit: in plaustro scirpea lata fuit.alliciunt somnos tempus motusque merumque,potaque se Tibur turba redire putat.iamque per Esquilias Romanam intraverat urbem.et mane in medio plaustra fuere foro. Plautius, ut posset specie numeroque senatumfallere, personis imperat ora tegi,admiscetque alios et, ut hunc tibicina coetumaugeat, in longis vestibus esse iubet;sic reduces bene posse tegi, ne forte notentur contra collegae iussa redisse sui.res placuit, cultuque novo licet Idibus utiet canere ad veteres verba iocosa modos.’haec ubi perdocuit, superest mihi discere dixicur sit Quinquatrus illa vocata dies.Martius inquit ‘agit tali mea nomine festa,estque sub inventis haec quoque turba meis.prima, terebrato per rara foramina buxout daret, effeci, tibia longa sonos,vox placuit: faciem liquidis referentibus undis vidi virgineas intumuisse genas.ars mihi non tanti est; valeas, mea tibia dixi:excipit abiectam caespite ripa suo.iuventam satyrus primum miratur et usum nescit; at inflatam sensit habere sonum et modo dimittit digitis, modo concipit auras,iamque inter nymphas arte superbus erat:provocat et Phoebum. Phoebo superante pependit;caesa recesserunt a cute membra sua.sum tamen inventrix auctorque ego carminis huius. hoc est, cur nostros ars colat ista dies.’ 14. E EN 15. F Q — ST — D — F Tertia lux veniet, qua tu, Dodoni Thyone,stabis Agenorei fronte videnda bovis.haec est illa dies, qua tu purgamina Vestae,Thybri, per Etruscas in mare mittis aquas. Si qua fides ventis, Zephyro date carbasa, nautae.cras veniet vestris ille secundus aquis. 16. GC 17. HC 18. AC At pater Heliadum radios ubi tinxerit undis,et cinget geminos stella serena polos,tollet humo validos proles Hyriea lacertos: continua Delphin nocte videndus erit.scilicet hic olim Volscos Aequosque fugatosviderat in campis, Algida terra, tuis;unde suburbano clarus, Tuberte, triumphovectus es in niveis, Postume, victor equis. 19. BC Iam sex et totidem luces de mense supersunt,huic unum numero tu tamen adde diem:sol abit a Geminis, et Cancri signa rubescunt;coepit Aventina Pallas in arce coli. 20. CC Iam tua, Laomedon, oritur nurus ortaque noctem pellit, et e pratis uda pruina fugit:reddita, quisquis is est, Summano templa feruntur,tum, cum Romanis, Pyrrhe, timendus eras.Hanc quoque cum patriis Galatea receperit undis,plenaque securae terra quietis erit, surgit humo iuvenis telis afflatus avitiset gemino nexas porrigit angue manus,notus amor Phaedrae, nota est iniuria Thesei:devovit natum credulus ille suum.non impune pius iuvenis Troezena petebat: dividit obstantes pectore taurus aquas,solliciti terrentur equi frustraque retentiper scopulos dominum duraque saxa trahunt,exciderat curru lorisque morantibus artusHippolytus lacero corpore raptus erat reddideratque animam, multum indignante Diana.nulla Coronides causa doloris ait;‘namque pio iuveni vitam sine volnere reddam,et cedent arti tristia fata meae.’gramina continuo loculis depromit eburnis (profuerant Glauci manibus illa prius,tunc cum observatas augur descendit in herbas,usus et auxilio est anguis ab angue dato),pectora ter tetigit, ter verba salubria dixit:depositum terra sustulit ille caput. lucus eum nemorisque sui Dictynna recessucelat: Aricino Virbius ille lacu.at Clymenus Clothoque dolent: haec, fila reneri,hic, fieri regni iura minora sui.Iuppiter exemplum veritus direxit in ipsum fulmina, qui nimiae noverat artis opem.Phoebe, querebaris: deus est, placare parenti:propter te, fieri quod vetat, ipse facit. 21. DC Non ego te, quamvis properabis vincere, Caesar,si vetet auspicium, signa movere velim. sint tibi Flaminius Trasimenaque litora testesper volucres aequos multa monere deos.tempora si veteris quaeris temeraria damni,quintus ab extremo mense bis ille dies. 22. EC Postera lux melior: superat Masinissa Syphacem, et cecidit telis Hasdrubal ipse suis. 23. FC. 24. GC Tempora labuntur, tacitisque senescimus annis,et fugiunt freno non remorante dies.quam cito venerunt Fortunae Fortis honores!post septem luces Iunius actus erit. ite, deam laeti Fortem celebrate, Quirites:in Tiberis ripa munera regis habet,pars pede, pars etiam celeri decurrite cumba,nec pudeat potos inde redire domum,ferte coronatae iuvenum convivia lintres, multaque per medias vina bibantur aquas,plebs colit hanc, quia qui posuit, de plebe fuissefertur et ex humili sceptra tulisse loco.convenit et servis, serva quia Tullius ortusconstituit dubiae templa propinqua deae. 25. HC 26. AC Ecce suburbana rediens male sobrius aedead stellas aliquis talia verba iacit:‘zona latet tua nunc, et cras fortasse latcbit:dehinc erit, Orion, aspicienda mihi.’at si non esset potus, dixisset eadem venturum tempus solstitiale die. 27. BC 28. CF Lucifero subeunte Lares delubra tulerunthic, ubi fit docta multa corona manu.tempus idem Stator aedis habet, quam Romulus olimante Palatini condidit ora iugi.29. DF Tot restant de mense dies, quot nomina Parcis,cum data sunt trabeae templa, Quirine, tuae. 30. EC Tempus Iuleis cras est natale Kalendis:Pierides, coeptis addite summa meis.dicite, Pierides, quis vos adiunxerit isti, cui dedit invitas victa noverca manus.sic ego. sic Clio: ‘clari monumenta Philippiaspicis, unde trahit Marcia casta genus,Marcia, sacrifico deductum nomen ab Anco,in qua par facies nobilitate sua est. ~~par animo quoque forma suo respondet; in illaet genus et facies ingeniumque simul.~~nec quod laudamus formam, tu turpe putaris:laudamus magnas hac quoque parte deas.nupta fuit quondam matertera Caesaris illi. o decus, o sacra femina digna domo!’sic cecinit Clio, doctae assensere sorores;annuit Alcides increpuitque lyram.